ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਸ ਲਈ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਕਰੋ; ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਣਾ ਨਿਯਮਤ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜੁਗਤ ਬਣੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਰਹਿਣ ਦਿਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਚਾਈ ਅਕਸਰ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਅਹੰਕਾਰ ਜਾਂ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲੋੜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅਧੀਨ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੁਦਰਤੀ ਕਰਤਵਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਸਮਝਦਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਹ ਹੈ, ਅਹੰਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਉਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਦੇ ਹਾਲਤ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਕਾਰਨ ’ਤੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਉਹ ਵਡਿਆਈ, ਉਹ ਡੌਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਕਿੱਥੇ ਗਈ? ਤੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਰਸਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਅੰਨੇ ਵਾਂਗ ਭਟਕ ਕਿਉਂ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚਲਣ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਮੂਰਖ ਵਾਂਗ ਉਲਝਣ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ? ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਹਾਲਤ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪੱਕਣ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਉਸਦੇ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਕਿਉਂ ਹੋ ਗਿਆ? ਕੀ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਦੇਹ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਇੱਕ ਭੌਤਿਕ ਸਰੀਰ ਤੇ ਦੂਜਾ ਮਨਸੂਖ ਸਰੀਰ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਭੌਤਿਕ ਸਰੀਰ ਜੜ੍ਹ ਅਤੇ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ; ਪਰ ਮਨ ਚੰਚਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਰਥ ਚਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਰਥੀ ਵਲੋਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਵੀ ਮਨ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਦੇਹ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਤੀਤਵਹੀਨ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਅਸਲ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਮਨ ਪਲ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਇਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਬੱਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਮੁੱਕਣ ਨਾਲ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ, ਇਹ ਅੱਖ, ਇਹ ਅੰਗ, ਇਹ ਸਿਰ—ਇਹ ਸਭ ਜੋ ਵਧਦੇ-ਘਟਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਮਨ ਦੀ ਰੂਪਾਂਤਰਤਾ ਹੈ। ਮਨ ਹੀ ਜੀਵ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਵੇਕ ਬੁੱਧੀ ਹੈ, ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਆਪ-ਹੀ-ਆਪ ਦੀ ਪਛਾਣ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਵਿਅਕਤਾ-ਭਿੰਨਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੇਹ ਵਲ ਝੁਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਲ ਨਾਲ ਹੋਰ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੌਤਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੇਖੇ, ਤਾਂ ਝੂਠੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਸਰਵੋਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਤੁਰ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਉਸ਼ਨਸ ਦਾ ਇਹ ਸਰੀਰ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਘੋਸਲੇ ਤੋਂ ਉੱਡ ਕੇ ਦੇਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਵਣਾਂ, ਪਾਰਿਜਾਤ ਦੇ ਘਰਾਂ, ਨੰਦਨ ਬਾਗਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੇ ਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਸ ਨੇ ਅੱਠ ਚਤੁਰਯੁੱਗਾਂ ਤੱਕ ਵਿਸ਼ਵਾਚੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਭੌਰਾ ਕਮਲ ਨਾਲ ਲਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪੂਰਨ ਫਲ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਤੀਵਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਬਣੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰਾਤ ਦੀ ਧੁੰਦ ਵਾਂਗ ਅਚਾਨਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਫੁੱਲ ਮੁਰਝਾਏ ਹੋਏ ਸਿਰ ਤੇ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਫਲ ਪੱਕ ਕੇ ਡਾਲੀ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਚਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਸੁਖਸ਼ਮ ਸਰੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਤੱਤ-ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਉਹ ਦਸ਼ਾਰਣ ਵਿੱਚ ਦਵਿਜ (ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ), ਕੋਸਲ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਅੰਗ ਦੇ ਮਹਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮਛੀਰਾ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹੰਸ ਬਣਿਆ। ਉਹ ਪੌਂਡ੍ਰ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਾ, ਸਾਲਵਾ ਵਿੱਚ ਭਗਤ, ਇੱਕ ਯੁੱਗ ਲਈ ਵਿਦਿਆਧਰ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਤੇ ਧਨਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪੁੱਤਰ ਬਣਿਆ। ਮਦ੍ਰ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਫਿਰ ਨੌਜਵਾਨ ਤਪਸਵੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਮੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਅਜੀਬ ਜਗ੍ਹਾਂ ਤੇ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਅਣਗਿਣਤ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਵਿਂਧਿਆ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਵਾਲਾ, ਕੇਕਯਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਸੌਵੀਰਾ ਵਿੱਚ ਵਸੀਲ, ਤੇ ਤ੍ਰਿਗਰਟ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰਪਾਲ ਹੋਇਆ। ਕਿਰਾਟਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਂਸਾਂ ਦੇ ਝਾੜ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਿਰਣ, ਤਾਲ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸਰਪ, ਤੇ ਤਮਾਲ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਪੰਛੀ ਹੋਇਆ। ਤੇਰਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹ ਗਿਆਨ ਉਚਾਰਿਆ ਜੋ ਵਿਦਿਆਧਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਵਿਦਿਆਧਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਬਾਂਹਬੰਦ ਪਾ ਕੇ, ਖਿੜਦੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਕਮਲ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਫੁੱਲ-ਧਨੁਧਾਰੀ ਕਾਮਦੇਵ ਵਾਂਗ, ਵਿਦਿਆਧਰ ਨਾਰੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਨਗਰ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਯੁੱਗ ਦਾ ਅੰਤ ਆਇਆ ਤੇ ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਨੇ ਵਾਂਗ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਰਹਿਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਸੰਸਕਾਰ ਰੂਪੀ ਛਾਂ, ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਭਟਕਦੀ ਰਹੀ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਸਮੇਂ ਨੇ ਨਵੀਂ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਰਾਤ ਦੇ ਮੁੜ ਉਲਟਣ ਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਹਲਚਲ ਚਲ ਪਈ। ਉਸ ਦੀ ਮਨੋਵ੍ਰਿੱਤੀ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਚਲਦਿਆਂ, ਨਵੀਂ ਰਚਨਾ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਲੈ ਲਿਆ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਹ ਮੁੰਡਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲਿਆ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਯੁੱਗ ਲਈ ਵਿਦਿਆਧਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਅੱਜ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਸਮੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਈ ਔਖੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਬਾਬੂਲ ਤੇ ਕਰੰਜ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਹਾਂ, ਜਗਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਗਰਭਾਂ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਟਾਵਾਂ ਤੇ ਮਾਲਾ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਉਲਝਣ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਅੱਠ ਸੋ ਸਾਲ ਤੱਕ ਅਟੱਲ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਿਹਾ।