ਭਰਗੁ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸਰੀਰ ਪਿੱਛੋਂ ਸਰੀਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ, ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਵਸਿਆ। ਸਮਾਂ ਲੰਬਾ ਬੀਤ ਗਿਆ। ਹਵਾ ਅਤੇ ਧੁੱਪ ਦੀ ਤਪਿਸ਼ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿੱਗ ਪਇਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ। ਉਸਦਾ ਮਨ, ਅਨੇਕ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਅਤੇ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਰਗ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਮਨ ਬਹੁਤ ਉਲਝਣ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ, ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਪਏ ਪਹੀਏ ਵਾਂਗ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭਟਕਦਾ, ਪਰ ਅਖੀਰ ਨੂੰ ਸਮੰਗਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆ ਟਿਕਿਆ। ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਹੁਣ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ, ਜੋ ਅਣਗਿਣਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ—ਸੂਖਮ ਪਰ ਮਜ਼ਬੂਤ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਨ ਉੱਤੇ ਸੀ, ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਤਪਿਸ਼ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਿਆ, ਸਿਰਫ ਚਮੜੀ ਹੀ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਈ। ਸਰੀਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਠੰਡੀ ਲਹਿਰ ਵਗਦੀ, ਤੇ ਉਹ ਕਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ ਗਾਉਂਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਚਲਣ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੀਵਨ-ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਦੀ, ਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਹੰਝੂ ਵਗਦੇ, ਤੇ ਤਿੱਖੀ ਹਵਾ ਦੇ ਖੇਡ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਈ ਹਿਲਦੀ-ਡੁੱਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਉਸਦਾ ਮਨ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ ਪਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਦੰਦ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਚਿੱਟੇ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਹੱਸ ਰਹੇ ਜਾਪਦੇ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਖਾਲੀ ਗਹਿਰਾਈ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਕੂਏ ਵਾਂਗ, ਉਸਦੀ ਅਸਲ ਖਾਲੀਅਤ ਨੂੰ ਵਿਖਾਉਂਦੀ। ਤਪਿਸ਼ ਨਾਲ ਸੜੀ ਹੋਈ, ਮੀਂਹ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ, ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਛਾਪ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ। ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਝੂਲਦੀ, ਮੀਂਹ ਦੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਡਿੱਗਣ 'ਤੇ ਖੜਕਦੀ, ਬੱਦਲ ਆਉਣ 'ਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਛੋਹ ਨਾਲ ਥਰਥਰਾਉਂਦੀ। ਪਹਾੜੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀ। ਠੱਗੀ ਹੋਈ, ਸੁੱਕੀਆਂ ਆਂਤਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਰ ਖੜਕਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕੱਢਦੀ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਵੀਣਾ ਵਾਂਗ, ਜਿਸਦਾ ਪੇਟ ਖਾਲੀ ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਤਪੋਵਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਜਾਂ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤੇ ਭਰਗੁ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਜਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਵਲੋਂ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਭਰਗੁ ਦਾ ਮਨ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਸੈਯਮ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ; ਤੇ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਖੂਨ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵੱਡੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਭਰਗੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੱਗੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਉਸਨੇ ਸਿਰਫ ਧਰਮ ਦੀ ਹੱਦ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਮ ਨੇ ਅਕਾਰ ਧਾਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਦੇਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਸਿਰਫ ਸਮੇਂ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਡਾਂਚਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਦੇਖਿਆ; ਦੁੱਖ-ਦਰਿਦਰ ਦਾ ਰੂਪ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੀਬੀ ਨੇ ਸਰੀਰ ਧਾਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਸਰੀਰ, ਤਪਿਸ਼ ਨਾਲ ਸੁੱਕਿਆ, ਚਮੜੀ ਫਟੀ ਹੋਈ, ਜੋੜ ਉੱਭਰੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਸੁੱਕੀ ਤੋਣੀ ਆਪਣੇ ਖਾਲੀ ਪੇਟ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰਦੀ। ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਦੇ ਕੀੜੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਜੋ ਸਰੀਰ ਆਨੰਦ ਦਾ ਆਸਰਾ ਸੀ, ਜੋ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਦਰਿਆ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਧੋਤਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਸੁੱਕਾ ਢੇਰ ਹੱਸਦਾ ਜਾਪਦਾ। ਸਾਫ ਖੋਪੜੀ, ਚੰਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਫ਼ਰ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਂਦੀ। ਗਰਦਨ ਸਿੱਧੀ, ਸੁੱਕੀ ਤੇ ਸੁਆਹੀ, ਸਿਰਫ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਮਾਸ ਦੀ ਲਕੀਰ ਬਾਕੀ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਲਕੀਰ ਪਿੱਛੇ ਲੰਬੀ ਹੋ ਰਹੀ। ਗਰਦਨ ਮਿੱਟੀ ਵਾਂਗ ਫਿੱਕੀ, ਮਾਸ ਦਰਿਆ ਦੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਧੁਲ ਗਿਆ, ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਸਿਰਫ ਨੱਕ ਦੀ ਹੱਡੀ, ਪੁਰਾਣੇ ਰੂਪ ਦੀ ਹੱਦ ਦਰਸਾਉਂਦੀ। ਲੰਮੀ ਗਰਦਨ, ਚਿਹਰਾ ਉੱਪਰ ਵਲ ਮੋੜਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਨਿਕਲਦੇ ਸਾਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਹੁੰਦੇ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਪਿੰਡਲੀਆਂ, ਘੁੱਟਣ ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਦੋਹਣੀ ਲੰਬੀਆਂ, ਅਨੰਤ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਮਾਪਦੀਆਂ, ਲੰਮੇ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਘਿਸ ਗਈਆਂ। ਪੇਟ ਬਹੁਤ ਅੰਦਰ ਵੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਾਕੀ ਚਮੜੀ ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਮੂਰਖਾਂ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦੀ ਪੂਰੀ ਖਾਲੀਅਤ ਵਿਖਾਉਂਦੀ। ਜਦ ਭਰਗੁ ਨੇ ਇਹ ਸੁੱਕਾ ਡਾਂਚਾ, ਹਾਥੀ ਦੇ ਕੰਗਾਲ ਅਕਾਰੇ ਵਾਂਗ, ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਉੱਠ ਬੈਠਿਆ, ਨਾ ਪਿਛਲੇ ਸੰਪਰਕ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ। ਦੇਖਦੇ ਹੀ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਇਆ: “ਕੀ ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਜਿੰਦ ਕਦੇ ਦੀ ਨਿਕਲ ਚੁੱਕੀ?”—ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰੀ ਹੋਈ ਨੌਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਸਮੇਂ ਵਲ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਉੱਗਾ ਗੁੱਸਾ ਉਭਰਿਆ। ਭਰਗੁ ਨੇ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲੈ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਸਮਾਂ, ਜੋ ਸੂਖਮ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਸਲੀ ਸਰੀਰ ਧਾਰ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਫਾਂਸੀ, ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੰਡਲ, ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਕਵਚ, ਛੇ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਛੇ ਚਿਹਰੇ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਸੇਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉੱਠ ਰਹੀਆਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਪਹਾੜੀ ਕਿੰਮਸ਼ੁਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਦਿੰਦੀਆਂ। ਉਸਦੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਰਹੀਆਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੁੰਡਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਚੋਟੀਲੇ ਸਿਰ, ਉਸਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਾਹ ਨਾਲ ਬੰਨੇ ਹੋਏ, ਝੂਲੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਹਿਲਦੇ-ਡੁੱਲਦੇ। ਸੂਰਜ ਦਾ ਗੋਲ, ਉਸਦੀ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਮਲਿਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਭਰਗੁ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਫਾਨ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆ: “ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਲੋਕ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਰਮ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਚ-ਨੀਚ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਭਟਕਦੇ ਨਹੀਂ—ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਕਦੇ ਭਟਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਬੇਅੰਤ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋ, ਅਸੀਂ ਨਿਯਤੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਾਂ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਯੋਗਯ, ਤੁਹਾਡਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨਾ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈ—ਇਹ ਸਤਕਾਰ ਸਿਰਫ ਨਿੱਜੀ ਪਸੰਦ ਲਈ ਨਹੀਂ।