ਕਈ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਮਨ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਅਤੇ ਭਾਗ ਦੇ ਜੋਰ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਸਾਰੰਗਾ, ਹੁਣ ਬੁੱਢੇਪੇ ਨਾਲ ਥੱਕ ਚੁੱਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਢਹਿ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਆ ਗਈ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਸੁੱਕੀ ਪੱਤੀ ਵਾਂਗ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾ ਦਾ ਮਨ ਉਚੱਟ ਗਿਆ, ਉਮਰ ਦੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਬੇਬਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਰਾਜਪਾਟ ਅਸਲ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਦੱਸਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਭਟਕਣਾ ਇੰਨੀ ਘਣੀ ਹੋ ਗਈ ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੂਤ। ਉਹ ਭਟਕਣਾ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਗੱਡੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਸਦਾ ਇੰਦਰੀ ਸੁਖਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ, ਵਿਵੇਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਮੰਦ-ਮਤ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ। ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੌਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਐਸਾ ਫੜਿਆ ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਮੰਡਕ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬੇਬਸ ਤੇ ਚੀਕਦਾ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਆਪਣੀਆਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ—ਚੰਗੇ ਤੇ ਮਾੜੇ—ਭੋਗ ਕੇ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਮਛੀਰਾ ਜਨਮਿਆ, ਆਪਣੀ ਮਾੜੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਕਰਕੇ। ਉੱਥੇ, ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਮਛੀਰਾ ਬਣ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ, ਦੁੱਖਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਥੱਕਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉਹ ਵਿਰਕਤੀ ਵੱਲ ਵਧ ਗਿਆ। ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖ ਹੀ ਹੈ," ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਹਟ ਕੇ, ਉਹ ਸੋਰੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਰਾਜਾ ਜਨਮਿਆ। ਫਿਰ, ਚੰਗੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਗਿਆਨ ਹੋਇਆ, ਰਾਜਾ ਦਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ—ਗੁਰੂ—ਜਨਮਿਆ। ਮੰਤਰ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਜੋ ਕਮਾਈ ਹੋਈ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਿਦਿਆਧਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਤੇ ਇਕ ਯੁਗ ਤੱਕ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ। ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ, ਹਵਾ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਦੁਬਾਰਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਇਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਉੱਥੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਘਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਜੀਵਨ ਜੀ ਕੇ, ਇਕ ਮਨਵੰਤਰੀ ਤੱਕ ਵੱਸਦਾ ਰਿਹਾ। ਉੱਥੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਿਰਣੀ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਫੇਰ ਭਟਕਣਾ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਕੋਲ ਧਨ, ਗੁਣ ਤੇ ਅਬਿਨਾਸੀ ਜੀਵਨ ਹੋਵੇ," ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਚਾਈ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ। ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਖਾਤਰ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਜੀਵਨ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਮੌਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਹਵਾ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਸਿਰਫ਼ ਭੋਗਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਨਿਕਲੀ, ਉਹ ਮਦਰਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮਿਆ ਤੇ ਮਦਰਾ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮਦਰਾ ਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਤੇ ਉੱਥੇ ਬੁੱਢਾਪਾ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਪਾਲਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮਦਰਾ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੇ ਤਪੱਸਵੀ ਦੀ ਵਸਤ੍ਰੀ ਵੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਇਕ ਤਪੱਸਵੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਤਪੱਸਵੀ, ਵੱਡੀ ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਵੱਡੀ ਸਮੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਗਿਆ, ਉੱਥੇ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਹੇ ਰਾਮਾ। ਅਨੇਕਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ, ਭਰਿਗੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਮੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਕੰਢੇ ਤੇ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਰੱਖਤ ਵਾਂਗ, ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਕਈ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਹਵਾ ਤੇ ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਇਆ ਦਰੱਖਤ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਭੋਗਾਂ ਅਤੇ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦਾ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਇਹ ਭਟਕਦਾ ਮਨ ਸਮੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆ ਕੇ ਟਿਕ ਗਿਆ। ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਹੁਣ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਪਰਦੀਆਂ, ਪਰ ਉਹ ਸੁਖਮ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੀ। ਉਸ ਗਿਆਨੀ ਦਾ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਨ ਉੱਤੇ ਸੀ, ਤਪ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਿਆ, ਸਿਰਫ਼ ਚਮੜੀ ਹੀ ਬਚੀ। ਹਵਾ ਦੇ ਠੰਢੇ ਝੋਕੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਗਦੇ, ਉਹ ਕਾਂ ਜਿਹੀ ਗਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਚਲਣ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਅੰਸੂ ਵਗਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫਰਸ਼ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹਵਾਵਾਂ ਦੇ ਖੇਡ ਨਾਲ ਪਈ ਹਿਲਦੀ-ਡੁੱਲਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ, ਬੇਚਾਰਾ, ਅਸਤੀਤਵ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਗੱਡੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ ਪਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸਫੈਦ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਹੱਸਦੀ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਖਾਲੀਅਤ, ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਖੋਹ ਨਾਲ ਵਿਖਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਕੁਆਂ ਹੋਵੇ। ਤਪ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸੜੀ ਹੋਈ, ਮੀਂਹ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ, ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡੇ ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਾੜਾ ਕਰਮ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਹਿਲਦੀ, ਬੂੰਦਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਖੜਕਦੀ, ਜਦੋਂ ਬੱਦਲ ਆਉਂਦੇ। ਪਹਾੜੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਨਾਲ ਠੰਢੀ ਹੋ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਖੜੀ ਸੀ। ਉਹ ਤਿਰਛੀ, ਸੁੱਕੀਆਂ ਆਂਤਾਂ ਨਾਲ ਤਾਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਰ ਖੜਕਣ ਵਾਲੀ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਵੀਣਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੇਟ ਖਾਲੀ ਚਮੜੀ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਤੀਰਥ ਆਸ਼ਰਮ, ਜੋ ਮੋਹ ਤੇ ਵੈਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਤੇ ਭਰਿਗੁ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ, ਕਿਸੇ ਜਾਨਵਰ ਜਾਂ ਪੰਛੀ ਨੇ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਭਰਿਗੁ ਦਾ ਮਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਤਪ ਤੇ ਸਯਮ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਪ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ; ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਖੂਨ ਹਵਾ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵੱਡੀਆਂ ਚਟਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਨਿਮਰਤਾ ਵਿੱਚ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਧਰਮ ਦੀ ਹੱਦ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਮ ਨੇ ਆਪ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਇਕ ਕੰਗਾਲ ਕਾਂਚਾ, ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ, ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਖ ਨੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਤਪ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ ਦੇਹ, ਚਮੜੀ ਫੱਟੀ, ਗੰਢ ਨਿਕਲੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ ਥੱਲੀ ਦੇ ਸਾਏ ਵਿੱਚ ਇਕ ਸੁੱਕੀ ਮੰਡਕ ਪਿਆ ਹੋਇਆ। ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਖੋਹ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਦੇ ਕੀੜੇ ਸੋ ਰਹੇ ਹਨ; ਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਭੀੜ, ਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਉਲਝੀ ਹੋਈ।