ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਸੱਠ ਸਾਲ ਇਕ ਅਸਮਾਨੀ ਮਹਲ ਵਾਂਗ ਵਸੇ, ਨਰਮ-ਮਿੱਠੇ ਹਿਰਣਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੂਧ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਸੁੰਦਰ ਸਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਸ਼੍ਵੇਤਦਵੀਪ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਦਾ ਅੱਧਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ। ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਾਗ-ਬਗੀਚਿਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਅੰਤਹੀਣ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਅਨੁਕਰਣ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਹਿਰਣ-ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲੀ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਨੀ ਨਾਲ, ਪੁਰੰਦਰ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਚੌਂਰ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੱਠ ਚੱਕਰ ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਬਿਤਾਏ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪੁੰਨ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਹੰਕਾਰੀ ਸਤਰੀ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਉਸਦਾ ਰੂਪ ਮਲਿਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਅੰਗ-ਪੱਖੂੜੇ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਰਥ ਤੇ ਬਾਗ-ਬਗੀਚੇ ਸਭ ਛਿਨ ਗਏ, ਉਹ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਘਾਇਲ ਯੋਧਾ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਲੰਮੇ ਚਿੰਤਨ-ਵਿੱਚਾਰ ਨਾਲ, ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਵੱਜੀ ਝਰਨੇ ਵਾਂਗ ਸੈਂਕੜੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਚਿੱਤ 'ਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪਰਦਾ ਪੈ ਗਿਆ, ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਘਰੋ-ਵੰਝੇ ਪੰਛੀ। ਉਥੇ, ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚੰਦਨੀ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੀ ਜਾਲੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ; ਝਟ ਹੀ ਠੰਢੇ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਚਾਵਲ ਦੇ ਪੌਦੇ ਬਣ ਗਏ। ਦਸ਼ਾਰਣ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਉਹ ਪੱਕੇ ਚਾਵਲ ਖਾਧੇ, ਜਦਕਿ ਮਾਲਵਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਹ ਅੰਨ ਖਾਧਾ ਜੋ ਔਰਤ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਦਸ਼ਾਰਣ ਵਿੱਚ, ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਖਾਣ ਨਾਲ ਗਰਭ ਧਾਰਿਆ, ਤੇ ਮਾਲਵਾ ਵਿੱਚ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਭਾਗਵਤੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਗਰਭ ਧਾਰਿਆ। ਉਥੇ, ਮੁੰਡਾ ਤੇ ਕੁੜੀ ਵਧੇਰੇ, ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੇ ਜੋੜੇ ਦੁਬਾਰਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਏ ਹੋਣ। ਸੋਲ੍ਹਾ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਹੁਣ ਸਾਰੰਗ ਨਾਮ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਇਕ ਸੋਹਣਾ, ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਵਧਿਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਮਾਲਾ ਨਾਮ ਦੀ ਅਸੁਰ ਕੁਮਾਰੀ, ਭੌਰਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਵਧੀ, ਜਿਵੇਂ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਲਤਾਂ ਲਹਿਰੀਆਂ। ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਮਾਲਾ-ਮਾਲਾ ਅਰਪਣ ਕਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੀ, "ਮੇਰਾ ਪਿਛਲਾ ਕਾਬਲ ਸੌਹਾਗ ਮੁੜ ਮਿਲੇ।" ਫਿਰ, ਮਾਲਵਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਯਜਨਾ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ, ਮਾਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ ਸਾਰੰਗ ਨੂੰ ਉਥੇ ਵੇਖਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਮਾਲਾ ਪ੍ਰੇਮ-ਰਸ ਵਿੱਚ ਭੀਜ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦਨੀ ਨਾਲ ਚੰਦਨ ਪੱਥਰ ਚਮਕ ਉਠੇ। ਫਿਰ, ਯਜਨਾ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਮਾਲਵਾ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਮਾਲਾ ਨੇ ਦਸ਼ਾਰਣ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਾਰੰਗ ਨੂੰ ਵਰ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਮਾਲਵਾ ਦਾ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਰਾਜਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸਨੇ ਪੂਰਾ ਰਾਜਪਾਟ ਸਾਰੰਗ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਸਾਰੰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਨੀ ਮਾਲਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਸੌ ਹੇਮੰਤ ਮੌਸਮ ਤੱਕ ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਤੇ, ਮਨ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਤੇ ਭਾਗ ਦੇ ਵਲਣ ਨਾਲ, ਦੋਹਾਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਸਾਰੰਗ, ਹੁਣ ਬੁੱਢਾ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਪੱਤਾ ਵਾਂਗ ਸੁੱਕ ਗਿਆ, ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਢੀਲਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਪਤਨੀ-ਪੁੱਤਰ ਵਲੋਂ ਵੈਰਾਗ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੇ ਵਧੀ ਉਮਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨਿਰਬਲ ਸਰੀਰ ਨੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਰਾਜ-ਪਾਟ ਖਾਲੀ ਹੋਣ ਤੇ, ਜਦ ਉਹ ਦੁੱਖ ਦਾ ਵਧਾ ਵਿਆਕੁਲ ਰਿਹਾ, ਮੋਹ-ਝੂਠ ਦੀ ਘਣੀ ਛਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭੂਤ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਛਾ ਗਈ। ਮੋਹ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਗੱਡ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਾ, ਸਦਾ ਵਿਅਸਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ, ਅਵਿਵੇਕ ਤੇ ਮੰਦੇ ਸੰਗ ਵਿਚ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਰਹਿਆ। ਮੌਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਜਿਹਾ ਫੜਿਆ ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਮੰਡਕ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੇਬਸ ਚੀਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ, ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ, ਭੋਗ ਕੇ, ਉਹ ਮਾੜੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਕਰਕੇ ਜਲ ਮੱਛੀਰਾ ਜਨਮਿਆ। ਉਥੇ, ਮੱਛੀਰਾ ਵਜੋਂ, ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੁੱਖ-ਭੋਗਦਿਆਂ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖ ਹੈ," ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਵਜੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਉਚੇਤ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਕੁਝ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਭ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਗੁਰੂ ਬਣਿਆ। ਮੰਤ੍ਰ-ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਦਿਆਧਰ ਬਣਿਆ, ਤੇ ਇਕ ਯੁੱਗ ਤੱਕ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਰਿਹਾ। ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਜਦ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੁੜ ਆਰੰਭੀ, ਉਹ ਮੁਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਉਥੇ, ਮੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨਵੰਤਰੀ ਤੱਕ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਥੇ, ਇੱਕ ਹਰਣੀ ਦੀ ਕੋਖੋਂ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ; ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਫਿਰ ਤੁਰੰਤ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ, "ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਧਨਵਾਨ, ਗੁਣੀ ਤੇ ਅਮਰ ਹੋਵੇ," ਇਨ੍ਹਾਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਉਸਨੇ ਸੱਚਾਈ ਵਿਚੋਂ ਹਟ ਗਿਆ। ਧਰਮ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜਾ ਪਾ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਖਾਤਰ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਜਦ ਆਯੁ ਖਤਮ ਹੋਈ, ਮੌਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਹਵਾ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦਾ, ਫੜ ਲਿਆ। ਭੋਗ-ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲਗਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਚੇਤਨਾ ਛੱਡੀ, ਮਦਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ ਤੇ ਮਦਰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਉਥੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਰਾਜ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਉੱਤੇ ਬੁਢਾਪਾ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੰਵਲ ਤੇ ਪਾਲਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮਦਰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤੇ ਤਪੋਧਾਨਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੁਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਤਪਸਵੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਤਪਸਵੀ, ਵੱਡੀ ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ, ਮਹਾਨ ਸਮੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਹੇ ਰਾਮਾ!