ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਤੀਰ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ ਦੇ ਕੋਮਲ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਬਰਸਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਤਾਜ਼ਾ ਮੀਂਹ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨਾਰੀ ਦੇ ਚੂੜੇ ਤੇ ਵਾਲ ਹਿਲਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਈ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਹਨਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਜੋ ਹਲਕੇ ਹਵਾ ਦੇ ਝੋਕੇ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਹਨ। ਮਦਨ ਨੇ ਉਸ ਨਾਰੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੀਲੇ-ਕਾਲੇ ਸੀ ਅਤੇ ਚਾਲ ਹੰਸ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤੇਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਪਾਣੀ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਤਲਾਬ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ੁਕਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਈ ਸੀ, ਨੇ ਅੰਨ੍ਹੇਰੇ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕੀਤਾ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਹਨਾਂ ਰਚਣਹਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਸ ਸਵਰਗ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹੇਰਾ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਘੂੜਾ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਗੂੜ੍ਹੇ ਛਾਂਏ ਅਤੇ ਲਾਜ ਭਰੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਜੋੜੇ ਵਾਂਗ ਇਕੱਠੇ ਖੜੇ ਰਹੇ। ਜਦ ਉੱਥੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਆਪਣੀਆਂ-ਆਪਣੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀ, ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਜੋ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਨਾਰੀ, ਲੰਮੀਆਂ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਨਿਗਾਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਹੁਣ ਹੋਰ ਵੀ ਗਹਿਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਭਰਗੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧੀ ਜਿਵੇਂ ਮੋਰਣੀ ਬਦਲੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਚਿੱਟੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ, ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ, ਭਰਗੁ ਵੰਸ਼ੀ ਉਥੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ, ਬਿਲਕੁਲ ਮਾਧਵ ਵਾਂਗ ਜੋ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈ, ਤੇ ਚਮਕਣ ਲੱਗੀ ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਉਹ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਮਨਮੋਹਕ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗੀ: "ਵੇਖੋ, ਹੇ ਚੰਦ੍ਰਮੁਖੀ! ਇਹ ਪ੍ਰੇਮ-ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੇ ਤੀਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਬੇਸਹਾਰਾ ਨਾਰੀ ਹਾਂ—ਇਹ ਕੀ ਹੈ, ਹੇ ਅਨੰਗ? ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਸੱਚੇ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ, ਅਸਹਾਇ ਤੇ ਦੁਖੀ ਜਾਣੋ। ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਨਿਗਾਹ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਹੀ ਨੇ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਸੱਚੀ ਮਹੱਤਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਜਦੋਂ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਿੱਠਾ ਰਸ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਸੁਆਦ ਵਾਂਗ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ। "ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਾਈ ਵੀ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਠੰਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਕਿਰਣ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਕਮਲ ਫਿਰ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਸਪਰਸ਼ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਪੀ ਕੇ ਹੀ ਮੈਂ ਜੀਉਂਦੀ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਚਕੋਰੀ ਪੰਛੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪੀ ਕੇ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਮਧੁਮੱਖੀ ਵਾਂਗ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਅੰਗਲਾਏ ਲੈ, ਤੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗੇ ਕੋਮਲ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਉਸ ਦੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲ ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜੋੜਾ, ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਬਿਲਕੁਲ ਦੋ ਮਸਤ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਵਾਂਗ ਜੋ ਕਮਲਾਂ ਉੱਤੇ ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਡੋਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੋਰਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਿਲਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਨਾਰੀ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਜੋ ਦੂਜੇ ਨਿਰਮਲ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਸਤ ਹੰਸਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਇੰਦਰਾਂ ਦੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਕਿਨਨਰਾਂ ਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ, ਇਕੱਠੇ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ। ਪਾਰਿਜਾਤ ਦੇ ਡਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਛਬੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਪੀਦੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਖੇਡਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਚੈਤਰਰਥ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਝੂਲੇ-ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਖੇਡਦੇ ਰਹੇ। ਨੰਦਨ ਬਾਗਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ, ਤੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਮਸਤ, ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਖਿੜੇ ਕਮਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ। ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਚੰਨਣੀ ਰਾਤ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਬਿਤਾਈ। ਉਹ ਨਾਰੀ, ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰ ਤੱਕ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਆਰਾਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮਾ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਲੋਕਾਲੋਕ ਪਹਾੜ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਅਸ਼ਚਰਜ-ਭਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਖੇਡਦਾ ਤੇ ਹੱਸਦਾ ਰਿਹਾ। ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੱਠ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਵੱਸਦਾ ਰਿਹਾ। ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਸਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼੍ਵੇਤਦਵੀਪ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅੱਧਾ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਬਿਤਾਇਆ। ਗੰਧਰਵ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਦੀ ਖੇਡ-ਸਜਾਵਟ ਰਾਹੀਂ, ਉਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਨੰਤ ਰਚਨਾ ਦਾ ਅਨੁਕਰਣ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਮੁੜ, ਸ਼ੁਕਰ ਨੇ ਅੱਠ ਚੌਰਾਸੀ ਯੁਗ ਚੱਕਰ ਪੂਰੇ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮ੍ਰਿਗ-ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੁਰੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਸ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪੁੰਨ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ, ਉਹ ਉਸ ਅਹੰਕਾਰਣੀ ਨਾਰੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਰਥ ਤੇ ਬਾਗ ਗੁਆਚੁਕੇ, ਚਿੰਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਜੰਗ ਵਿਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਯੋਧੇ ਵਾਂਗ ਵਿਗੜ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਆਪਣੇ ਲੰਮੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਖਾਂਦੇ ਜਲ-ਪ੍ਰਪਾਤ ਵਾਂਗ ਸੌ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਿਆ। ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਮਨ ਪਿਛਲੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੋਸਲੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਭਟਕਦੇ ਰਹੇ। ਉੱਥੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ; ਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵੱਡੀ ਠੰਢ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ ਬਣ ਗਏ। ਦਸ਼ਾਰਣ ਦੇ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਹ ਪੱਕੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਖਾ ਲਈਆਂ, ਜਦਕਿ ਮਾਲਵਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਹ ਚੌਲ ਖਾਧੀਆਂ ਜੋ ਇਕ ਔਰਤ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਗੀਆਂ ਸਨ।