ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਜਦੋਂ ਬੇਹਿਸੀ ਬੇਹਿਸੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਗਾੜ੍ਹੀ ਬੇਹਿਸੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਬੇਹਿਸੀ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕਦੇ ਵੀ ਇਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਤਰ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਬੇਹਿਸੀ ਇਕ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਵੀ ਹੋਣ, ਉਹ ਕਦੇ ਇਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਚੇਤਨਾ ਸਦਾ ਸਚੇਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਚੇਤਤਾ ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ; ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਕ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਦੂਜੀ ਵਸਤੂ ਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦੀ ਜਾਂ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜੀਭ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸਵਾਦ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਿਸਮ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ, ਜੋ ਸਾਰਵਤਾਰਕ ਤੇ ਅਸਾਰਵਤਾਰਕ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕਤਾ ਜਾਂ ਸੱਚੀ ਜੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਲਈ, ਚੇਤਨ ਅਤੇ ਅਚੇਤਨ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕਤਾ ਕਦੇ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜੋ ਕੁਝ ਅਚੇਤਨ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੱਥਰ, ਕੰਧਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕਤਾ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਆਦਿ ਸਭ ਕੁਝ ਗੁੰਝਲ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਲੱਕੜ ਤੇ ਪੱਥਰ ਆਦਿ ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਮ ਤੱਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਇਹ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਰ ਰੂਪ, ਹਰ ਢੰਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬੇਅੰਤ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਸਿਰਫ ਅਸਤਿਤਵ ਹੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਅਣਗਿਣਤ ਭ੍ਰਮ ਰੂਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਗਤ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਐਸਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ। ਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਮਹਿਸੂਸਣਾ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਆਦਿ ਦੇ ਭ੍ਰਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ, ਚੂੜੀਆਂ ਆਦਿ ਦੀ ਭ੍ਰਾਂਤੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਚੂੜੀਆਂ ਆਦਿ ਦੀ ਭ੍ਰਾਂਤੀ ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਆਦਿ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਕਰਕੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੱਖਰੀ ਮਹਾਨ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ; ਚੂੜੀਆਂ ਆਦਿ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭਿੰਨਤਾ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ। ਸਚੇਤਤਾ ਦੀ ਇਕਤਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਿਰਫ ਅਸਤਿਤਵ ਹੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਅਨਸਤਿਤਵ। ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਫੌਜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਪਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਿਰਫ ਮਿੱਟੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਇੱਕ ਹੈ, ਪਰ ਲਹਿਰਾਂ ਆਦਿ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਲੱਕੜ ਇੱਕ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮਿੱਟੀ ਇੱਕ ਹੈ, ਪਰ ਘੜੇ ਆਦਿ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭ੍ਰਾਂਤੀ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ। ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਦੇਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਮੂਲ ਤੱਤ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਦੇਖਣਾ ਅਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ—ਇਹੀ ਪਰਮ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਭਟਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਮੂਲ ਤੱਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਹ ਸਚੇਤਤਾ ਹੈ ਜੋ ਮੰਦਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ—ਸਦਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਉਸ ਅਬਿਨਾਸੀ ਤੱਤ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋ ਜਾ, ਜੋ ਜਾਗਰਤ, ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਸੁੱਤੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ—ਅਚੇਤਨ, ਅਜਾਣ ਅਤੇ ਬੇਹਿਸੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਸਿਰਫ ਉਸ ਮੰਦਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਜੋ ਪੱਥਰ ਦੇ ਦਿਲ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਤੂੰ ਚਿੰਤਿਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਚਿੰਤਿਤ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਤੱਤ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿ, ਹੇ ਰਾਘਵ। ਇਥੇ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੁਝ ਮਿਟਦਾ ਹੈ; ਚਾਹੇ ਤੂੰ ਚਿੰਤਿਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਚਿੰਤਿਤ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਰਹਿ। ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਚਾਹ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਸਥਿਤ ਰਹਿ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਐਸੇ ਹੀ, ਜਦ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਤੱਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਦੀਆਂ ਚਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਦਾ ਟੁਕੜਾ, ਜਾਂ ਪੱਥਰ, ਐਸੇ ਹੀ, ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਨ ਨੂੰ ਅਚੇਤਨ ਸਮਝ। ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਐਸੇ ਹੀ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਤਾਂ ਫਿਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਕੁਝ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ—ਇਹ ਜਾਣ, ਤੇ ਸਮਝ ਕਿ ਤੂੰ ਮਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਉਸ ਮਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਉਸ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਜੋ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ? ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਰੋਂ ਮਨ ਦੀ ਮੈਲ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ, ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲੀਪਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਨ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਉਹ ਅੱਜ ਮਰ ਗਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਪੱਥਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾ, ਆਪਣੇ ਨਿਰਣੇ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਰਹਿ। ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈਂ; ਫਿਰ ਵਿਅਰਥ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਾਂ ਮਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਂਦਾ ਹੈਂ? ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਅਸਲ ਹੀਨ ਪਾਸੇ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ—ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਵੀ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਮਾਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮਨ ਨੂੰ ਦੂਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ, ਨਿਸ਼ਚਲ। ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ, ਉੱਚਤ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ, ਮੋਚਿਤ ਹੋ ਜਾ। ਜੋ ਅਸਲ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ, ਮਨ ਦੇ ਅਸਾਰ ਰੂਪ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿੰਦਨਯੋਗ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸਿਰਫ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਿਗਲਿਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਜੋ ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਆਪ ਸੁੱਚਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੰਮੀ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਮਨ-ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮੈਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਜੋ ਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਨ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਜੋ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਉਸ ਲਈ ਦੁੱਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਹਰ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਜੋ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਜਾਣਨਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਹੁਣ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਤੂੰ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵੀ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਗਮ ਵਿੱਚ ਨਾ ਡਿੱਗ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਆਪਾ ਹੈਂ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਜਦੋਂ ਪਰਮ ਸੁੱਚਾ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ, ਸਦਾ ਚਮਕਦਾਰ ਆਪਾ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਮ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਦੁੱਖ, ਜਨਮ ਜਾਂ ਮੌਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਤੂੰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ ਦੁੱਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਜਦੋਂ ਕੇਵਲ ਅਦਵੈਤ ਆਪਾ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਾ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕੌਣ ਹਨ? ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਸਰੀਰਕ ਅਣੂਆਂ ਦਾ ਜੋੜ ਹੈ; ਆਕਾਸ਼, ਸਮੇਂ ਤੇ ਹੋਰਪਨ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਆਪਾ ਨਾਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਨਾਂ ਮਿਟਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਅਬਿਨਾਸੀ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਵੀ 'ਮੈਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ' ਸੋਚ ਕੇ ਕਿਉਂ ਦੁੱਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਜਿਸ ਆਪਾ ਨੂੰ ਮੌਤ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਮਟਕੀ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਐਸੇ ਹੀ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਮਿਟਦਾ ਨਹੀਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਅਚੇਤਨ, ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਮਨ ਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਮ ਆਪਾ ਦੀ ਖੇਡ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿਣਾ, ਮਨ ਦੀਆਂ ਚਲਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਤੱਤ ਨੂੰ ਪਛਾਣਣਾ—ਇਹੀ ਸੱਚੀ ਗਿਆਤਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।