ਰਘੁ ਕੁਲ ਦੇ ਰਤਨ, ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ pavittar ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਤੱਕ ਗਿਆ, ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਕਿਨਨਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਦੇਖੀ, ਤਾਂ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਆਨੰਦ ਰਾਮ, ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਰਤ ਆਇਆ। ਜਦ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਚੌਲ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ। ਇਲਾਸ਼ਿਤ ਜਯੰਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸੁਆਮੀ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਮਾਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਮਿੱਤਰਾਂ, ਮਾਵਾਂ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਪਰ ਰਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਥੱਕਦਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ, ਆਪਣੀ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਠੀ ਬਾਂਸਰੀ ਦੀ ਧੁਨ। ਰਾਮ ਦੇ ਘਰ ਆਉਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦਿਨ ਤੱਕ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ, ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹੀ ਰਹੀਆਂ, ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਖੇਡ ਤੇ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਘੁਕੁਲ ਰਤਨ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਤੇ ਵਿਆਹਾਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਰਾਮ ਹਰ ਸਵੇਰੇ ਜਲਦੀ ਉਠ ਕੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਧਿਆ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਤੇ ਫਿਰ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਲੱਗਦੇ। ਉਹ ਦਿਨ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਨੋਰੰਜਕ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਂਦਾ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ। ਫਿਰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ, ਜਿੱਥੇ ਸੂਰ ਤੇ ਭੈਂਸਾਂ ਘੁੰਮਦੀਆਂ, ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ। ਫਿਰ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਨ੍ਹਾ ਧੋ ਕੇ ਤੇ ਹੋਰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ, ਦੋਸਤਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਰਾਤ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਬਿਤਾਉਂਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਇਹ ਰੁਟੀਨ ਚਲਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਤੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਤੇ ਗਿਆਨ ਭਰੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਰਾਹੀਂ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਂਦਨੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਠੰਡਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦ ਰਘੁਕੁਲ ਦਾ ਉਤਪੰਨ ਰਾਮ ਆਪਣੀ ਸੋਲਵੀਂ ਉਮਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ। ਭਾਰਤ, ਜੋ ਸਦਾ ਆਪਣੀ ਨਾਨਕੇ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ। ਜਦ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ, ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਪਰ ਦਿਨ ਬ ਦਿਨ ਉਹ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਰਗਾ ਸੁੱਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ, ਉਸ ਦਾ ਚੌੜਾ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰਾ, ਪੱਕੀ ਹੋਈ ਸਫੈਦ ਕਮਲ ਦੀ ਪੱਤੀ ਵਾਂਗ ਫਿੱਕਾ ਤੇ ਪੀਲਾਪਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਹੱਥ ਗੱਲ ਤੇ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਪਦਮਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ, ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ, ਨਿਸ਼ਬਦ ਤੇ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯ। ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਮਨ ਵਿਚ ਲੀਨ, ਥਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਚਿੰਤਤ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਕੋਈ ਮੂਰਤ ਹੋਵੇ। ਸੇਵਕ ਵਾਰ ਵਾਰ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਿਯਮਤ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ, ਪਰ ਉਹ ਮੁਝਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਸੁੱਕੇ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਲੈ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰ ਲੈਂਦਾ। ਰਾਮ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਵੀ ਉਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਦੁਖੀ ਤੇ ਸੁੱਕਦੇ ਗਏ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬੀਬੀਆਂ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਰਾਜਾ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਕੇ ਪੁੱਛਦਾ, "ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਕੀ ਹੈ?" ਪਰ ਰਾਮ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ। ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ, ਕਹਿੰਦਾ, "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ," ਤੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਇਹ ਸੋਚਦਾ ਕਿ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਮਹਾਨ ਵਕਤਾ ਤੇ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ, "ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ, "ਰਾਜਨ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਗੁੱਸੇ, ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਰਚਨਾ ਜਾਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਸਹਿਣਦੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਸੰਦੇਹ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਪੈ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਰਾਮ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਯਜ੍ਨ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਲੋਂ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਤੰਤ੍ਰ ਤੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਮਸਤ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਿਸ਼ੀ ਗਿਆਨ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਯਜ੍ਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਕਰਮ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਸੀ, ਉਹ ਆਯੋਧਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕਣ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਗੇਟਕੀਪਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਫ਼ੌਰਨ ਜਾ ਕੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ, ਕੌਸ਼ਿਕ, ਗਾਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।" ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦਰਬਾਨ, ਉਸ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜ ਮਹਲ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ। ਰਾਜ ਮਹਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਮੁਖ ਚੰਬਰਲੈਨ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਚੰਬਰਲੈਨ, ਜੋ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠਿਆ ਸੀ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਾ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਚਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।