ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ ਰਾਘਵ ਜੀ ਨੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਜਦੋਂ ਮਨ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਭੇਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਸੱਚਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮੰਦਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਫਿਰ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮਨ ਦੇ ਭਟਕਣ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ: ਸੀਡ-ਅਵੇਕਨਿੰਗ, ਆਮ ਅਵੇਕਨਿੰਗ, ਮਹਾ-ਅਵੇਕਨਿੰਗ, ਵੈਕਿੰਗ ਡ੍ਰੀਮ, ਆਮ ਡ੍ਰੀਮ, ਡ੍ਰੀਮ-ਅਵੇਕਨਿੰਗ ਅਤੇ ਡੀਪ ਸਲੀਪ। ਇਹ ਭਟਕਣ ਸੱਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਅਵਸਥਾ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਬਤਾਈਆਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਚੇਤਨਾ—ਜੋ ਨਿਰ-ਨਾਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਸਚੇਤਤਾ ਹੈ—ਵਿਭਿੰਨ ਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਰਥਾਂ (ਮਨ, ਜੀਵ ਆਦਿ) ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਬੀਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੀਡ-ਅਵੇਕਨਿੰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਨਵੀਂ ਸੂਝ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਆਮ ਅਵੇਕਨਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਯਕੀਨ ਉਭਰਦਾ ਹੈ: "ਇਹ ਦੂਜਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ," ਤਾਂ ਇਹ ਵੈਕਿੰਗ ਅਵੇਅਰਨੈੱਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਜਦ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਯਕੀਨ "ਇਹ ਉਹ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ" ਮਨ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾ-ਅਵੇਕਨਿੰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਜਦ ਨਾ ਸਲੀਪ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਵੈਕਿੰਗ ਡ੍ਰੀਮ ਹੈ। ਜਦ ਮੂਨ ਦੋਹਰੀ, ਸੀਪ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਜਾਂ ਮਿਰਾਜ਼ ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਭੇਦਾਂ ਦੁਬਾਰਾ-ਦੁਬਾਰਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਵੈਕਿੰਗ ਅਵਸਥਾ ਹੀ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸੋਚੇ, "ਮੈਂ ਇਹ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਲਈ ਵੇਖਿਆ, ਇਹ ਅਸਲੀ ਨਹੀਂ," ਤਾਂ ਵੀ ਸਲੀਪ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਅਵਸਥਾ ਡ੍ਰੀਮ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਜਦ ਮਹਾ-ਅਵੇਕਨਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਲੰਮੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਨਾ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਡ੍ਰੀਮ ਵੈਕਿੰਗ ਦੇ ਦਰਜੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾ-ਅਵੇਕਨਿੰਗ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਡ੍ਰੀਮ ਅਤੇ ਵੈਕਿੰਗ ਦੋਹਾਂ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਛੇ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਮੰਦ ਹੋ ਕੇ, ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਦੁਖ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਡੀਪ ਸਲੀਪ ਹੈ। ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਘਾਹ, ਮਿੱਟੀ, ਪੱਥਰ ਆਦਿ—ਚਾਹੇ ਪੁਰਾਣੇ, ਨਵੇਂ ਜਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਤਾਜ਼ਾ—ਸਭ ਕੁਝ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਘਵ ਜੀ, ਮੈਂ ਅਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ; ਹਰ ਇੱਕ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜੇ ਸ਼ਾਖਾਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਅਵਸਥਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵੈਕਿੰਗ ਜਾਂ ਡ੍ਰੀਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਆਖਰਕਾਰ ਵੈਕਿੰਗ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਵਧਦੀ ਤੇ ਫੈਲਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਡੀਪ ਵੈਕਿੰਗ ਵਰਗੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਅਵਸਥਾਵਾਂ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਘਣੇ ਹਨ। ਡੀਪ ਸਲੀਪ, ਡ੍ਰੀਮ ਅਤੇ ਵਿਚਲੇ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅਗਿਆਨ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਡ੍ਰੀਮ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਡ੍ਰੀਮ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਅਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਦੁਨੀਆ ਵਗਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਭਵਰਾ ਦੂਜੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਜਨਮ-ਚੱਕਰ ਲੰਮੇ ਡ੍ਰੀਮ ਜਾਂ ਵੈਕਿੰਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਡ੍ਰੀਮ, ਵੈਕਿੰਗ-ਡ੍ਰੀਮ ਜਾਂ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਅਗਿਆਨ ਦਾ ਆਧਾਰ—ਸੱਤ-ਮਾਰਗ—ਮੈਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਭੇਦਾਂ ਨਾਲ ਵੰਡਿਆ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸੁੰਦਰ ਵਿਚਾਰ-ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਇਸ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਅਵੇਕਨਿੰਗ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹੋ। ਹੁਣ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸੱਤ-ਮਾਰਗ ਗਿਆਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਮੁੜ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਚੱਕੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦੇ। ਯੋਗ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਵਾਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹੀ ਸੱਤ ਪੱਧਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਯੋਗ ਹਨ। ਉਹ ਗਿਆਨ ਨੂੰ "ਅਵੇਕਨਿੰਗ" ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸੱਤ-ਮਾਰਗ ਹੈ; ਮੁਕਤੀ ਸੱਤਵੇਂ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਸਮਝ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ; ਅਸਲ ਸਮਝ ਨਾਲ, ਇਹ ਜੀਵ ਮੁੜ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਉਗਦਾ। ਪਹਿਲਾ ਪੱਧਰ "ਸ਼ੁੱਧ ਇੱਛਾ" ਹੈ; ਦੂਜਾ "ਵਿਚਾਰ-ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ," ਤੇ ਤੀਜਾ "ਮਨ ਦੀ ਮੰਦਤਾ।" ਚੌਥਾ "ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਣਾ" ਹੈ, ਫਿਰ "ਅਸਕਤੀ," ਛੇਵਾਂ "ਵਸਤੂ-ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਅਭਾਵ," ਅਤੇ ਸੱਤਵਾਂ "ਚੌਥੇ ਤੋਂ ਪਰੇ" ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਪੱਧਰਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਕੋਈ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਹੁਣ, ਇਹ ਪੱਧਰਾਂ ਦੀ ਵਿਵਰਣਾ ਸੁਣੋ। ਜੋ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, "ਕੀ ਮੈਂ ਮੰਦ ਹਾਂ ਜਾਂ ਮੈਂ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਗਿਆਨ ਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ? ਮੈਂ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੈਰਾਗ ਹੈ,"—ਇਹ "ਸ਼ੁੱਧ ਇੱਛਾ" ਹੈ। ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹੋਈ ਚਲਣ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਹੈ, "ਵਿਚਾਰ-ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ" ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ, ਵਿਚਾਰ-ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਇੱਛਾ ਰਾਹੀਂ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਵਸਤੂਆਂ ਲਈ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਅਤੇ ਲੋਭ ਦੀ ਅਭਾਵ ਹੈ, ਉਹ "ਮਨ ਦੀ ਮੰਦਤਾ" ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਪੱਧਰਾਂ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਜਦ ਕੋਈ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ "ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਣਾ" ਹੈ। ਚੌਦਾਂ-ਮੁਲ ਅਭਿਆਸ ਰਾਹੀਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਅਸਕਤੀ ਹੈ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੀ ਅਟਲ ਅਵਸਥਾ ਉਪਜਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ "ਅਸਕਤੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਪੱਧਰਾਂ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤੀ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਾਂ ਬਾਹਰਲੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਲੰਮੇ ਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਅਭਿਆਸ, ਦੂਜੇ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਤੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਨਾਲ, ਛੇਵਾਂ ਪੱਧਰ "ਵਸਤੂ-ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਅਭਾਵ" ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਛੇ ਪੱਧਰਾਂ ਦੇ ਲੰਮੇ ਅਭਿਆਸ, ਤੇ ਕੋਈ ਵਿਭੇਦ ਨਾ ਵੇਖਣ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਣਾ "ਚੌਥਾ" ਪੱਧਰ ਹੈ। ਇਹ ਚੌਥਾ ਪੱਧਰ "ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ" ਲਈ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਪਰੇ "ਚੌਥੇ ਤੋਂ ਪਰੇ" ਹੈ, ਜੋ "ਦੇਹ-ਮੁਕਤ" ਲਈ ਹੈ। ਜੋ ਸੱਚਮੁਚ ਧਨਵੰਤ ਹਨ, ਸੱਤਵੇਂ ਪੱਧਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤੀ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਰਵੋਚ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁਖ ਦੇ ਰਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦੇ; ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਜਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਗਿਆਨੀ, ਜਦ ਨੇੜਲੇ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲੇ, ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਦੇ, ਪਰ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਲੀਪ ਵਿੱਚ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ। ਇਹ ਹੈ ਆਤਮਾ ਦੀ ਅਸਲ ਯਾਤਰਾ—ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਸੱਤ ਪੱਧਰਾਂ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸੱਤ ਪੱਧਰਾਂ ਤੱਕ, ਅਤੇ ਆਖਿਰਕਾਰ, ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸਰਵੋਚ ਦਰਜੇ ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਆਤਮਾ ਆਪਣੀ ਸੱਚੀ ਚਮਕ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।