ਜਦ ਤਕ ਮਨੁੱਖ ਜਾਗਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਤੇ ਨੀਂਦ ਹਾਵੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਨੀਂਦ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਉਲਝਣ ਅਤੇ ਭਟਕਾਵਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਾਗਣ ਤੇ ਇਹ ਭਟਕਾਵਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਜਦ ਤਕ ਜੀਵ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਗਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਅਕੁਲ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਅਣਜਾਣੇ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਹਨੇਰੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦਾ ਅੰਨ੍ਹਾਪਣ ਦਿਨ ਦੇ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ ਖੁਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਨ, ਅਗਿਆਨ, ਮਨ-ਸਰੂਪ, ਨਿਵਾਸ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ, ਉਹ embodied beings (ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵ) ਹਨ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਜੋ inert (ਅਚੇਤਨ) ਸਰੀਰ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਭੋਗਦਾ; ਦੁੱਖ ਤਾਂ ਜੀਵ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਿਚਾਰ-ਵਿਚਾਰਣ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਗਾੜ੍ਹੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਗਿਆਨ ਹੀ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਜੀਵ, ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ, ਇਕੋ ਇੱਕ ਅਵਗੁਣ — ਵਿਅਕੁਲਤਾ (indiscrimination) — ਕਰਕੇ, ਇਸ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਤਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ। ਮਨ, indiscrimination ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਰਤੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਠਦਾ, ਰੋਂਦਾ, ਮਾਰਦਾ, ਖਾਂਦਾ, ਜਾਂਦਾ, ਉੱਡਦਾ, ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਮਨ ਹੀ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਘਰ-ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਰਥ-ਚਲਾਕ ਰਥ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਸੱਪ ਆਪਣੇ ਬਿਲ ਵਿੱਚ, ਤਿਵੇਂ ਮਨ ਇਸ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਅਡੋਲ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਨ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹਿਲਦਾ-ਡੁੱਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਰੀਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਹਰ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਹਰ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਹੀ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਭੋਗਤਾ ਹੈ; ਮਨ ਨੂੰ ਹੀ ਅਸਲੀ ਜੀਵ ਸਮਝੋ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜੋਕੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ — ਕਿਵੇਂ ਲਵਣ, ਮਨ ਦੇ ਭਟਕਾਵੇ ਨਾਲ, ਚੰਡਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਮਨ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ — ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮਾੜੇ — ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਜਰੂਰ ਸਮਝੋਗੇ, ਇਸ ਲਈ ਸੁਣੋ, ਰਾਘਵ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਲਵਣ, ਜੋ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦ੍ਰ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੀ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਇਕੱਲਾ ਬੈਠਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ — “ਮੇਰਾ ਦਾਦਾ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨਾ ਦਾ ਪੁਰੋਹਿਤ; ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਯਜਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਜਦ ਲਵਣ ਨੇ ਯਜਨਾ ਲਈ ਸਾਰੇ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ, ਉਹ initiation (ਦੀਕਸ਼ਾ) ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉੱਚ ਕੋਟੀਆਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੱਗ ਜਲਾਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ sacrificer ਦਾ ਮਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਬੀਤ ਗਿਆ — ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁਜੀ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਸਾਰੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਦੁਜੀ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਆਪਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਲਵਣ ਨੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੀ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਨਾਲ ਇਕਤ੍ਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨ ਨੂੰ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਦਾ ਅਨੁਭਵੀ ਜਾਣੋ; ਉਸ ਆਦਿ-ਰਹਿਤ, ਆਸਾਨ ਅਸਲੀਅਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਓ, ਰਾਘਵ। ਜਦ ਮਨ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਪੂਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੂਰਾ ਹੈ; ਜਦ ਮਨ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਲੋਕ “ਮੈਂ ਸਰੀਰ ਹਾਂ” ਦੀ ਪੱਕੀ ਧਾਰਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ — ਗਿਆਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਜਦ ਮਨ ਵਿਚਾਰ-ਵਿਚਾਰਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਾਗ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ — ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕਮਲ-ਪੋਖਰ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਅਤੇ ਸੁਸਤਤਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਵਣ ਨੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨਾ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਖੇਤ ਦੇ ਮਾਲਕ; ਇਸ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਗਵਾਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜਦ ਸ਼ੰਬਰਿਕਾ ਲਵਣ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਤੇ ਆਇਆ, ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਿਆ। ਸ਼ੰਬਰਿਕਾ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਅਤੇ ਸਭਾ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਲਵਣ ਨੂੰ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕੀ ਹੈ। ਜੋ ਉੱਥੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰ ਕੇ, ਸੁਣੋ, ਰਾਮਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੰਬਰਿਕਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਾਰ੍ਹਾ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਵਿਪੱਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਮਾ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਸ਼ੰਬਰਿਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਦੂਤ ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਭੇਜਿਆ, ਤਾਂ ਕਿ ਲਵਣ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕੇ। ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਵਿਪੱਤੀ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪੰਥ ਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਨਾਲ, ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਮਨ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਜਾਗਣ ਤੇ ਇਕਤ੍ਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘੜੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਤੇ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। “ਮਹਾਨ ਜੀ, ਉਹ ਸੱਤ ਯੋਗ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਕੀ ਹਨ, ਜੋ ਪੂਰਨਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਸਾਰੇ ਸਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ।” ਅਗਿਆਨ ਦਾ ਖੇਤ ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਖੇਤ ਵੀ ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਅਣਗਿਣਤ ਹੋਰ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦੋ — ਸਵ-ਪ੍ਰਯਾਸ (self-effort) ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਅਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ — ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਅਵਸਥਾ ਤੇ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਧਾਰ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਫਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤ ਦੀ ਸੱਤ-ਭਾਗੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਫਿਰ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਸੱਤ-ਭਾਗੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਸੁਣੋਗੇ। ਆਪਣੀ ਸਵ-ਭਾਵ (true nature) ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਡਿੱਗਣਾ 'ਮੈਂ' ਅਤੇ 'ਮੈਂ ਨਹੀਂ' ਦਾ ਭਾਵ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਖਰਾ ਲਕੜਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਵ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦੇ, ਜੋ ਕੇਵਲ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਕਰਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਉਤਪਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਸਵ-ਭਾਵ ਦੀ ਹਾਨੀ ਅਤੇ ਵਸਤੂ-ਮੂਲ immersion (objects ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਣਾ) ਹੈ — ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਭਟਕਾਵਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੁਣ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਦ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਵਸਤੂ ਵੱਲ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ — ਜੋ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ — ਉਹ ਸਵ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕਣਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਵਸਥਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਇਰਾਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਥਰ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਖਾਲੀ ਸਥਾਨ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਜੋ ਸੁਸਤਤਾ, ਨੀਂਦ ਆਦਿ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ — ਉਹ ਸਵ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕਣਾ ਯਾਦ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮਾ, ਮਨ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਭਟਕਾਵਿਆਂ, ਯਜਨਾ, ਦੁੱਖ, ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਵ-ਭਾਵ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸ ਕੇ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।