ਇਹ ਉਹ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀਰੇ ਵਾਂਗ ਕਠੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ—ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਅਗਿਆਨ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਅਸਲ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਸੰਸਾਰਕ ਮਾਇਆ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਮੁੜ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੋ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੰਚ 'ਤੇ ਨੱਚਣ ਵਾਲੀ ਨਚਣੀ—ਤਾਂ ਜੋ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਸਕੇ। ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਹੋਰ ਸੰਦੇਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ: ਕੀ ਉਹ ਮਹਾਨ ਲਵਣ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਦੁਖ-ਦੁਰਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਸੀ? ਜਦੋਂ ਦੋ—ਦੇਹ ਅਤੇ embodied self—ਇਕਠੇ ਅਤੇ ਅਖੁੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੌਣ ਸੰਸਾਰਕ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਫਲ ਅਕੇਲਾ ਭੋਗਦਾ ਹੈ? ਲਵਣ ਉੱਤੇ ਉਹ ਸਰਵੋਚ ਦੁਖ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕੌਣ ਸੀ ਜੋ ਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬੇਚੈਨੀ ਹੋਈ—ਕੌਣ ਸੀ ਉਹ ਮਾਇਆ ਦਾ ਮਾਹਰ? ਦੇਹ, ਹੇ ਨਿਰਮਲ, ਲੱਕੜ ਦੀ ਕੰਧ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮਨ, ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜਾਣ ਲਓ, ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਇਹੀ ਮਨ ਹੈ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਂਦਰ। ਮਨ ਹੀ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਹੰਕਾਰ, ਮਨ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਂਗ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨ—ਚਾਹੇ ਅਗਿਆਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਰੂਕ—ਹੇ ਰਾਘਵ, ਅਣਗਿਣਤ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਦੇ ਹਨ; ਦੇਹ ਦੇ ਨਹੀਂ। ਅਗਿਆਨ ਮਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤਕ ਮਨ ਜਾਗਦਾ ਨਹੀਂ, ਨੀਂਦ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਉਲਝਣ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਾਗਣ 'ਤੇ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਤਕ ਜੀਵ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਾਗਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸੰਸਾਰਕ ਉਲਝਣ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਸਾਰਾ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹਕਤਾ ਦਿਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਮਨ, ਅਗਿਆਨ, ਮਨ-ਸਵਭਾਵ, ਨਿਵਾਸ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਜੋੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ embodied beings ਹਨ ਜੋ ਦੁਖ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਜੜ ਦੇਹ ਨੂੰ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜੀਵ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ। ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਘਾਟ ਗਾੜ੍ਹੇ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਗਿਆਨ ਹੀ ਦੁਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਜੀਵ, ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ, ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਇੱਕ ਹੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਸਰਵੋਚ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ। ਮਨ, ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਹੈ, ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਠਦਾ, ਰੋਂਦਾ, ਮਾਰਦਾ, ਖਾਂਦਾ, ਜਾਂਦਾ, ਕੂਦਦਾ, ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਘਰ-ਮਾਲਕ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਰਥ-ਚਾਲਕ ਰਥ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਸੱਪ ਆਪਣੇ ਬਿੱਲ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਵੀ ਇਸ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਅਡੋਲ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਮਨ ਵੀ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਦੇਹ ਕਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਸਾਰੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਹੀ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਭੋਗਤਾ ਹੈ; ਮਨ ਨੂੰ ਹੀ ਅਸਲ ਜੀਵ ਜਾਣੋ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਅਜੀਬ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਕਿਵੇਂ ਲਵਣ, ਮਨ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ, ਚੰਡਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਮਨ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮੰਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਸਮਝ ਜਾਓਗੇ, ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਘਵ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਲਵਣ, ਜੋ ਹਰੀਸ਼ਚੰਦਰ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੀ, ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਇਕੱਲਾ ਬੈਠਾ ਸੀ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। "ਮੇਰਾ ਦਾਦਾ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਦਾ ਪੁਰੋਹਿਤ; ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਯਜਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਜਰੂਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਜਲਾਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨ ਉਪਵਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ, ਇਕ ਸਾਲ ਬੀਤ ਗਿਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁਜਾ-ਜੰਮਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ। ਸਾਰੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਦੁਜਾ-ਜੰਮਿਆਂ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਉਪਵਨ ਵਿੱਚ ਜਾਗ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਲਵਣ ਨੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੀ ਅਤੇ ਫਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨ ਨੂੰ ਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦਾ ਭੋਗਤਾ ਜਾਣੋ; ਉਸ ਅਦਭੁਤ, ਬਿਨਾ ਮਿਹਨਤ ਦੇ, ਅਨਾਦਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਲਓ, ਹੇ ਰਾਘਵ। ਜਦ ਮਨ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਵਿਅਕਤੀ ਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਮਨ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੱਕੀ ਧਾਰਨਾ 'ਮੈਂ ਦੇਹ ਹਾਂ'—ਵਿਦਵਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮਾਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਜਦ ਮਨ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋਵੇ, ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਮਝ ਸਾਫ਼ ਹੋਵੇ—ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ-ਤਾਲਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਅਤੇ ਮੰਦੀ ਹਾਲਤ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਵਣ ਨੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਖੇਤਰ-ਪਤੀ; ਇਸ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਸਬੂਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਦ ਸ਼ੰਬਰਿਕਾ ਲਵਣ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਆਇਆ, ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਿਆ। ਸ਼ੰਬਰਿਕਾ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭਾ-ਸਦੱਸਾਂ ਨੇ ਲਵਣ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕੀ ਸੀ। ਜੋ ਉੱਥੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਮ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੰਬਰਿਕਾ ਨਾਲ ਹੋਈ ਘਟਨਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਹੜੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬਾਰ੍ਹਾ ਸਾਲ ਤਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੁਖਾਂ ਅਤੇ ਬਿਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਮ, ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਸ਼ੰਬਰਿਕਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਦੂਤ ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਭੇਜਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਲਵਣ ਨੂੰ ਦੁਖ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ। ਰਾਜਸੂਯ ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਬਿਪਤੀ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਗਿਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਨਾਲ।