ਇੱਕ ਵਾਰ, ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਸਲਤ ਤੇ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਦੀ ਗੱਲ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਿਆਰ ਦੀ ਲਗਨ, ਸੱਪ-ਵਸ਼ੀਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸਾਹ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਦੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸੱਪ ਨੂੰ ਖੋਹ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਇੱਛਾ ਨਾਮਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਆਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਜਾਲ ਪਸਾਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਜਾਲ ਵਿੱਚ, ਔਰਤਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪੈਰ-ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੀ ਫਾਹੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨ ਦਾ ਹਾਥੀ, ਚੌੜੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਦੀ ਲਗਨ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਜੰਜੀਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਮਾਨੋ ਮੂਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਮਨੁੱਖ, ਜਨਮ ਦੇ ਤਲਾਬ ਵਿਚ ਮਛਲੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਖੋਹ ਵਿਚ ਤਰਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ, ਔਰਤ ਚਾਰਾ-ਲਗਿਆ ਕਾਂਡਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਾੜੀ ਆਦਤਾਂ ਉਸ ਕਾਂਡੇ ਦੀ ਡੋਰੀ। ਔਰਤ, ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੀ ਫਾਹੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਰੱਸਾ, ਹਾਥੀਆਂ ਲਈ ਜੰਜੀਰ, ਜਾਂ ਕਮਲ ਲਈ ਮਿੱਟੀ। ਹੇ ਮੁਨਿ, ਇਹ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਅਜਬ ਹੈ; ਇਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਇੱਥੇ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਕੇ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਦੀ ਪੇਟੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਜੰਜੀਰ। ਅਖੀਰ, ਛਾਤੀ, ਅੱਖ, ਕਮਰ, ਭੰਵ—ਇਹ ਸਿਰਫ ਮਾਸ ਹੈ, ਕੋਈ ਅਸਲ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਮਾਸ, ਖੂਨ, ਹੱਡੀਆਂ ਹਨ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦਾ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਨਰਮ ਰੂਈ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਹੁਣ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਖੰਡਿਤ ਪਏ ਹਨ। ਉਹ ਚਿਹਰਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੇ ਨਵੇਂ ਉਕਾਲ ਤੇ ਕਲੀਆਂ ਵਾਲੇ ਹੋਠਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਸੀ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਲ, ਸਮਾਧੀ-ਭੂਮੀ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ 'ਤੇ ਯਾਕ ਦੀ ਪੁਛ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੱਡੀਆਂ, ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਸਰੀਆਂ ਪਈਆਂ ਹਨ। ਧੂੜ ਖੂਨ ਪੀਂਦੀ ਹੈ, ਮਾਸ-ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ; ਅੱਗ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਨਸ਼ਟਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਤੂੰ ਮੋਹ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਿਉਂ ਦੌੜਦਾ ਹੈਂ? ਇਹ ਸਰੀਰ, ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਟਕਰ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਸਿਰਫ਼ ਸੁਆਦ ਲੈਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਸੋਚ, ਇੱਛਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਦਰੱਖਤ ਵਾਂਗ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਡੰਗਾਂ ਫੈਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਕੜੀਆਂ ਤੇ ਖੱਟੀਆਂ ਫਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਦੇ-ਕਦੇ, ਮਨ ਧਨ ਦੀ ਲਗਨ ਨਾਲ ਉਤਪਾਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਝੂਠੀ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਰਣ ਆਪਣੇ ਝੁੰਡ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜ ਕੇ ਗੁਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਜਵਾਨ ਮਨੁੱਖ, ਜਦ ਔਰਤ ਨਾਲ ਭੋਗ ਵਿਚ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਤਰਸ ਦੀ ਅਵਸਥਾ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਹਾਥੀ ਦੀ ਲਗਨ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਖੱਡ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ। ਜਿਸ ਕੋਲ ਔਰਤ ਹੈ, ਉਹ ਭੋਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਕੋਲ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਭੋਗ ਦੀ ਜੜ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ। ਜੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਛੱਡਿਆ; ਜੇ ਸੰਸਾਰ ਛੱਡਿਆ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਛਣ-ਭੰਗੀ ਖੁਸ਼ੀਆਂ, ਔਖੇ ਭੋਗ, ਜਾਂ ਮਧੁ-ਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਨਰਮ ਪੰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੌਤ, ਬਿਮਾਰੀ, ਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਬਚਪਨ ਅਧੂਰਾ ਹੈ, ਜਵਾਨੀ ਬਚਪਨ ਨੂੰ ਪੀਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਬੁਢਾਪਾ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵੇਖ, ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਠੋਰਤਾ ਨਾਲ ਲੰਘਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਲਾ ਕਮਲ ਨੂੰ ਮੁਰਝਾ ਦਿੰਦਾ, ਜਾਂ ਤੂਫਾਨ ਪਤਝੜ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਉਡਾ ਦਿੰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਬੁਢਾਪਾ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਨੂੰ ਘਿਸ ਦਿੰਦਾ। ਔਰਤਾਂ, ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਰੀਰ ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਲੰਬਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵੇਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਪਕੜਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਸਾਹ-ਲੈਣ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਬੁੱਧੀ ਭੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਰ ਚੁੱਕੀ ਸਹਿ-ਪਤਨੀ ਛੱਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨੌਕਰ, ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਤੇ ਦੋਸਤ—all ਬੁਢੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਪਾਗਲ ਹੋਵੇ। ਸੂਝ-ਬੂਝ ਤੋਂ ਵਾਂਗ, ਬੁਢਾ, ਦੁਖੀ, ਗੁਣ ਤੇ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਵਾਂਗ, ਬੁਢਾਪਾ ਉਸ ਨੂੰ ਪਕੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਿੱਧ ਪੁਰਾਣੇ ਦਰੱਖਤ ਨੂੰ ਪਕੜਦਾ ਹੈ। ਲਗਨ, ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ, ਦੁਖ ਤੇ ਖਾਮੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਸੜਦੀ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੁਖਾਂ ਦੀ ਸਾਥੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। "ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਦੁਖਦਾਈ ਕਰਤੱਵ ਕਰਾਂ?"—ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਡਰ ਵਧ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਨਹੀਂ। "ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ, ਇਨਾ ਦੁਖੀ?" "ਕੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਵੇਂ ਜੀਵਦਾ ਹਾਂ?"—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਰਹਿੰਦਾ, ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭੁੱਖ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਭੋਗ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਮੇਰਾ ਦਿਲ, ਬੁਢਾਪੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਘਾਟ ਨਾਲ, ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਬੁਢਾਪੇ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ, ਕਮਜ਼ੋਰ, ਕਾਂਕਾਂ-ਕੂਕਾਂ ਵਾਲੀ ਬਗਲਾ, ਜੋ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਕਿਤੇ ਤੋਂ ਮੌਤ ਦੀ ਉਲੂ, ਗੂੜ੍ਹ, ਅੰਨ੍ਹੇ ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਲਗਨ ਨਾਲ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਮੁਨਿ। ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਲਾਲੀ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਆ ਕੇ ਹਨੇਰਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ, ਜਦ ਸਰੀਰ 'ਚ ਬੁਢਾਪਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਮੌਤ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਸਰੀਰ ਦਾ ਦਰੱਖਤ ਦੂਰੋਂ ਬੁਢਾਪੇ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੌਤ ਦੀ ਮਧੁ-ਮੱਖੀ ਮਨੁੱਖ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਡੰਗਾਂ-ਕੱਟੀ ਦਰੱਖਤ, ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਮੀਂਹ ਦੇ ਜਮੀਨ—ਇਹ ਸਭ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ। ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਨਿਗਲਣ ਲਈ, ਬੁਢਾਪਾ, ਖੰਘਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦਾ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਪਕੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਿੱਧ ਮਾਸ ਨੋਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬੁਢਾਪਾ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਨੂੰ ਪਕੜ ਲੈਂਦਾ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਆਰੀ ਕਮਲ-ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਤੋੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਧੂੜ ਨਾਲ ਰੁੱਖੀ, ਸਿਸਕਾਰ ਕਰਦੀ, ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਤੂਫਾਨ ਨਰਮ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਡਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬੁਢਾਪਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਕਮਲ ਵਾਂਗ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੋਭਾ ਪਾਲੇ ਤੇ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਬੁਢਾਪਾ, ਚਾਂਦਨੀ ਵਾਂਗ ਉਠ ਕੇ, ਸਿਰ ਤੋਂ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਖੰਘਣ ਦੀ ਬੁਖਾਰ-ਵਾਂਗ ਹਵਾ ਫੈਲਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ-ਫੁੱਲ ਕਮਲ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਨਸ਼ਟਤਾ, ਮੋਹ-ਮਾਇਆ, ਤੇ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੀ ਅਸਲਤ, ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੁਲ ਕੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।