ਉਸ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦਿੱਤੀ—ਉਹ ਕੁੜੀ, ਜਿਸਦੀ ਰੂਪ-ਰੰਗ ਕਾਲੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਪਾਪ ਦੇ ਫਲ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੀ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਥਾਂ, ਚੁਟਿਆਰਿਆਂ ਦੀ ਭੀੜ, ਜੋ ਮਦਿਰਾ ਨਾਲ ਮਸਤ ਸੀ, ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਉੱਚੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ 'ਚ ਚੀਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਬੁਰਾਈ ਵੱਲ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਾਂਗ ਲਗਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਢੋਲ-ਧਮਾਕਿਆਂ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਮੌਜਾਂ 'ਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਥੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਇੱਕ ਦੁਖੀ ਤੇ ਕੰਗਾਲ ਚੁਟਿਆਰਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੱਤ ਦਿਨਾ ਦੀ ਤਿਉਹਾਰ ਮੁਕ ਗਈ, ਤਦ ਕਰੀਬ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਲੰਘ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹ ਕੁੜੀ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਧੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਲੈ ਕੇ ਆਈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਅਣਚਾਹੇ ਕਲੇਸ਼ ਵਾਂਗ। ਉਹ ਕੁੜੀ ਛੇਤੀ ਹੀ ਵਧੀ, ਮੂਰਖ ਚਿੰਤਾ ਵਾਂਗ ਮੋਟੀ ਹੋ ਗਈ। ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਉਹ ਵੀ ਦੁੱਖ ਵਾਂਗ, ਮੰਦਾ-ਮੱਤ ਅਤੇ ਆਸ ਦੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਉਸਨੇ ਮੁੜ ਇੱਕ ਧੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੱਚਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਬੁੱਢਾ ਤੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਲੋਂ ਟੁੱਟਿਆ ਚੁਟਿਆਰਾ ਪਤੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਨਾਲ, ਕਈ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਗਏ, ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਸਾਥ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਵਧ ਦਾ ਪਾਪ ਭੋਗ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਜੰਗਲ ਦੀ ਠੰਢ, ਹਵਾ, ਤੇ ਗਰਮੀ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਮਾਰਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੁੱਢਾ ਕਛੂਆ ਦਲਦਲ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਵੇ। ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮੈਨੂੰ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਦੁਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਪੜਿਆਂ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਚੀਨਟ ਵਾਲੀ ਚਾਦਰ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਲੱਕੜਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਢੋ ਰਿਹਾ ਸੀ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਦੁੱਖ ਦਾ ਰੂਪ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਉਮਰ ਤੇ ਮੈਲ ਕਾਰਨ ਗੰਦੀ ਤੇ ਭਿੱਜੀ ਲੰਗੋਟੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਅਮੀਰਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਹੇਠ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਗਾੜ੍ਹੇ ਬੱਦਲ ਛਾਏ ਰਹਿੰਦੇ। ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਥੱਕੀ ਹੋਈ ਤੇ ਸਰਦੀ ਦੀਆਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕੰਬਦੀ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸੁੰਨੇ ਥਾਂ 'ਚ ਲੁਕਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਝਗੜਿਆਂ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਤਪਿਸ਼ ਕਾਰਨ, ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਲਹੂ ਦੇ ਬੂੰਦਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਵਾਂਗ ਵਗਦੀਆਂ। ਔਰਤਾਂ, ਭਿੱਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾ ਰਹੀਆਂ, ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਹੇਠ, ਪਿੰਡੀਆਂ ਦੇ ਕੋਨੇ 'ਚ, ਮੀਂਹ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਲੋਂ ਘਿਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਮੋਹ ਘਟ ਗਿਆ, ਪਤਨੀ ਵੀ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੋ ਗਈ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਝਗੜਿਆਂ ਕਾਰਨ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਸ਼ੱਕ ਹੀ ਸ਼ੱਕ ਸੀ, ਤੇ ਬੱਚੇ ਨਵੇਂ ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਹਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਮੈਂ, ਦੁਖੀ ਦਿਲ ਨਾਲ, ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਲੰਘਾ ਦਿੱਤੇ। ਚੁਟਿਆਰਿਆਂ ਦੇ ਝਗੜੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਖਤ ਝਿੜਕਾਂ ਨੇ ਮੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਵੀ ਦੁਖੀ ਤੇ ਕੱਟਿਆ-ਫੱਟਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਹੂ ਦੀਆਂ ਜੱਬਾਂ ਨਾਲ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਉਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਦੇ ਕਦੇ, ਮੈਂ ਚੀਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਂਠ ਨਾਲ ਚੀਤੇ ਦੇ ਮਾਸ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਚੱਬਦਾ—ਜਿਵੇਂ ਨਰਕ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਜੀਭ, ਜੋ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦ ਕੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਤੇਜ਼ ਸਰਦ ਹਵਾਵਾਂ, ਨੰਗੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਸਹਿ ਲੈਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਦੇ ਤੀਰ। ਇੱਕ ਬੁੱਢਾ, ਮੰਦੇ-ਮੱਤ ਵਾਲਾ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਸੁੱਕ ਗਏ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਖੋਦ ਕੇ ਕੱਢਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਨੇਕੀਆਂ ਦੀ ਕਮੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਛੋਟੇ ਪਿਆਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਚਾਵ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਪਕਾ ਕੇ ਖਾਂਦਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਧੋਇਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੰਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਵੀ, ਘਰ ਵਾਲੀ ਵਲੋਂ, ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਥਾਂ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਜੀਉਂਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਮਾਸ, ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਕੱਟ ਕੇ, ਵਿੰਧਿਆ ਦੇ ਚੁਟਿਆਰਿਆਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪੈਸੇ ਲਈ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਪਾਪ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਮੈਦਾਨਾਂ ਤੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ। ਮੈਂ ਖੰਘ ਨਾਲ ਖੰਘ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਕਾਂਵਾ ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਵਿੰਧਿਆ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬੂਟਿਆਂ ਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ, ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਤੀਆਂ ਨਾਲ ਨਾਤਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਬੱਚੇ, ਮੋਟਾ-ਮੋਟਾ ਖਾਣਾ ਖਾ ਕੇ, ਜੋ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਮੰਗਿਆ ਜਾਂ ਲਾਠੀ ਦੇ ਜੋਰ ਤੇ ਲਿਆ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਰਾਤਾਂ ਸੁੱਕੀ ਤਾੜ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਲੰਘਦੀਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਦੰਦ ਠੰਢ ਵਿੱਚ ਵੱਜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਮੋਹਰੀਆਂ ਨਾਲ ਖੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮੀਂਹ ਦੀ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਲਟਕਦੀਆਂ। ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪਤਲੀ ਹੋਈ ਪਤਨੀ ਨਾਲ, ਅਦਰਕ ਜਾਂ ਅਜਵਾਇਣ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਤੇ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਦੰਦ ਵੱਜ ਰਹੇ, ਅੱਖਾਂ ਠੰਢ ਨਾਲ ਫੱਟ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਕਾਲੀ ਰਾਂਖ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਡੈਵ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਦਰੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਮੈਂ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ ਲਈ ਵੰਞਾ ਲੈ ਕੇ ਘੁੰਮਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਆਪਣਾ ਫੰਦਾ ਪਕੜ ਕੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਫਿਰੇ। ਕਈ ਉਪਵਾਸਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਨਵੇਂ ਮਾਰੇ ਜਾਨਵਰ ਦਾ ਗਰਮ ਲਹੂ ਪੀ ਲੈਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪੀਂਦਾ। ਉਹ ਲੋਕ, ਜੋ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਪਲਾਸ਼ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਭਿਆਨਕ ਦੇਵੀ ਵਲੋਂ ਡਰ ਕੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਭੂਤਾਂ ਵਾਂਗ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਜਾਲ ਪਸਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਆਸ, ਬੱਚਿਆਂ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਰਾਹੀਂ ਵਧਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ, ਝੂਠੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ, ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਜਾਲ, ਸਭ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਨੇਕੀਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਦਿਸਾ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਉਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਬੁਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ, ਆਸ ਲੰਮੀ ਖਿੱਚੀ ਜਾਂਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਸੰਪ ਆਪਣੇ ਚਮੜੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਦਇਆ ਵੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਲੱਜਾ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਨਿਰਦਈਪਣ, ਉੱਚਾ ਗੁੱਸਾ, ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਅਪਣਾਈ ਜਾਂਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ।