ਪਿਆਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਜੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹੀ ਸੱਚੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਮਨੁੱਖ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਬੜੀ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਹਨ, ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੇ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਗਲਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੈ, ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਅਸਾਨ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਨੌਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਇਆ ਦੀ ਚਮਕ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ—ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਉੱਤਮ ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ, ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਤਾਂ ਮਾਸ ਦਾ ਪਤਲਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਮਸ਼ੀਨ ਵਾਂਗ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਨਸਾਂ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਹੀ ਗੰਢਾਂ ਹਨ। ਜੇ ਅੱਖ ਤੋਂ ਚਮੜੀ, ਮਾਸ, ਲਹੂ, ਭਾਪ ਅਤੇ ਹੰਜੂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਕਿਹੜੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਬਚਦੀ ਹੈ? ਫਿਰ ਕਿਉਂ ਵਿਅਰਥ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ? ਇੱਥੇ ਵਾਲ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਲਹੂ ਹੈ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੋਚ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰੇ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕਪੜਿਆਂ ਅਤੇ ਇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਾਂਗ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਜੰਤੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖਾਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਦੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਮੋਤੀ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਗੰਗਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਛਾਤੀ ਕਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟਾਂ ਤੇ ਕੁੱਤੇ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਨ੍ਹਾ ਛੋਟਾ ਗੋਲਾ ਖਾ ਜਾਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬਛੜੇ ਦੇ ਅੰਗ ਮਾਸ ਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਪਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਅੰਗ ਵੀ ਹਨ; ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕੀ ਲਾਭ? ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਜੋ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਭ੍ਰਮ ਹੈ; ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਮੋਹ ਹੀ ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਸਤਰੀ, ਜੋ ਮੌਜ-ਮਸਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ, ਜੋ ਅਸਥਿਰ ਹੈ, ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚਿਰ ਤੱਕ ਉੱਨਤਿ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇਸਤਰੀਆਂ, ਜੋ ਵਾਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਜਲ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਸਦਾ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਤਿੱਖੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਪਾਪ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ, ਉਹ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਘਾਹ ਵਾਂਗ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹਨ, ਇਹੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਤੋਂ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਲੰਘ ਗਏ। ਭਾਵੇਂ ਦੂਰੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਲੱਗਣ, ਪਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਰਕ ਦੀ ਅੱਗ ਲਈ ਲੱਕੜ ਹਨ—ਸੁੰਦਰ, ਪਰ ਤਿੱਖੀਆਂ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਚਮਕਦੇ ਹੋਣ, ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰਨ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕੰਵਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ, ਪਰ ਕਠੋਰ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਉੱਦਮਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਲੰਮੀ ਰਾਤਾਂ ਦੀ ਇਸਤਰੀ, ਮਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮੋਹਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮਿੱਠੀ, ਮਨੋਹਰ, ਉਸਦੇ ਨਰਮ ਹੱਥ ਨਵੇਂ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੌਂਹਾਂ ਮੌਰਾਂ ਵਾਂਗ ਮੋੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਛਾਤੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਵਾਂਗ ਪੀਲੇ, ਪਰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਣ; ਇਹ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਇਕ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਵੱਲੀ ਵਾਂਗ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਸਹਾਇਤਾ ਹੀ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਆਹ ਜਾਂ ਸਾਹ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪਾਂ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸੱਪ ਨੂੰ ਵਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਲ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀਂ ਹਾਥੀ ਸੱਪ ਨੂੰ ਬਿਲ ਤੋਂ ਕੱਢ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। "ਇੱਛਾ" ਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਮੂਰਖਾਂ ਲਈ ਜਾਲ ਪਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ; ਇਸਤਰੀਆਂ ਉਹ ਫੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਮਨ ਦਾ ਹਾਥੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੌੜੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਨਸ਼ਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਾਵੇਂ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਜੰਜੀਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀਆਂ ਜਨਮ ਦੇ ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ, ਕਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸਤਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਚਾਰੇ ਵਾਲਾ ਕਾਂਡਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾੜੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਡੋਰਾਂ ਹਨ। ਇਸਤਰੀਆਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਬੰਨ੍ਹ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਰੱਸਾ, ਹਾਥੀਆਂ ਲਈ ਜੰਜੀਰ ਜਾਂ ਕੌਂਦਿਆਂ ਲਈ ਚਿੱਕੜ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਹ ਆਪਣੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਇੱਥੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਦਾ ਲਈ ਇਸਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਹਰੇਕ ਵਿਕਾਰ ਦੀਆਂ ਮੋਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਦੀ ਪੇਟੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਜੰਜੀਰ ਹਨ। ਛਾਤੀ, ਅੱਖ, ਕਮਰ ਜਾਂ ਭੌਂਹਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਸ ਹਨ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਮਾਸ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਲਹੂ, ਇੱਥੇ ਹੱਡੀਆਂ ਹਨ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕੁਝ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਰੇਸ਼ਮ ਦੀ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਹੁਣ ਪਿਤਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਿਖੰਡਤ ਪਏ ਹਨ। ਜਿਸ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੇ ਨਵੇਂ ਇਤਰ ਤੇ ਖਿੜਦੇ ਹੋਠਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਸੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਲ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਉੱਤੇ ਯਾਕ ਦੇ ਪੂੰਛ ਵਾਂਗ ਲਟਕਦੇ ਹਨ; ਹੱਡੀਆਂ, ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਧੂੜ ਲਹੂ ਨੂੰ ਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅੱਗ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਸਾੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਯੂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਭ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਭੱਜਦਾ ਹੈਂ? ਇਹ ਜੋ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਰਸ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾਰੀ ਵਾਲਾ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਸੋਚ, ਇੱਛਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਘਣੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਵਾਂਗ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੱਟੇ ਤੇ ਕੌੜੇ ਫਲ ਹੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਮਨ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਉਤੇਜਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਹਰਣ ਆਪਣੇ ਝੁੰਡ ਤੋਂ ਵਿੱਛੁੜ ਕੇ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨ, ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਰਸਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਜੋ ਮਾਦਾ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਕੋਲ ਇਸਤਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਭੋਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਕੋਲ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਭੋਗ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ। ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਛਿਨ-ਭੰਗੂਰ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਹੀ ਔਖੇ ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਹੀ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਨਰਮ ਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਮੌਤ, ਬਿਮਾਰੀ ਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸੰਤੋਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਪਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।