ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਚਰਨ ਅਸਧਾਰਣ ਹਨ, ਉਸ ਦੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਦਾ ਲਹੂਣਾ ਤਾਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਜਾਂ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵਕੜੀ ਸੋਚ ਜਾਂ ਲਾਲਚ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਅਤੇ ਉਦਾਰਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ ਸਦੀਵੀ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਦਿਨ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਭਾਗ ਆਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਹਾਰਾਜ ਕਈ ਵਾਰ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅਸਥਿਰ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਫੌਜਾਂ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ। ਪਿਆਰੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਹੁੰਦੇ, ਅਤੇ ਵਾਜੇ, ਤੰਤਰੀ ਤੇ ਬਾਂਸਰੀ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਸਭ ਦਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ। ਰਾਣੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਚੰਵਲਾਂ ਨਾਲ ਝਲ ਰਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਵਰਗੇ ਸੀ, ਨੇੜੇ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ। ਮੰਤਰੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਾਜਕਾਜ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਚਤੁਰ ਜਾਸੂਸ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਲਿਆਉਂਦੇ। ਜਦ ਕਿਸੇ ਸ਼ੁਭ ਸਮੇਂ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ, ਭਟ ਭੀ ਰਾਜੇ ਅੱਗੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿਚ, ਇੱਕ ਜਾਦੂਗਰ ਮਾਣ ਨਾਲ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਰਖਾ ਪਾਉਣ ਨੂੰ ਉਤਸੁਕ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਜਾਦੂਗਰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ گردਨ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਉੱਚੀ ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦਿਆ ਦਰਖ਼ਤ ਬਣ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਬਾਂਦਰ ਛਾਂ, ਫਲ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰਖ਼ਤ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਲਾਲਚੀ ਤੇ ਉਤਾਵਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ گردਨ ਉੱਚੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮਧੁਮੱਖੀ ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰੇ। ਉਹ ਆਖਦਾ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਖੋ, ਇਹ ਇਕ ਪਾਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਖ਼ਤ ਤੇ ਵੀ ਅਦਭੁਤ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਜਾਦੂਗਰ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਘੁਮਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪ ਮਾਇਆ ਵਾਂਗ ਬਹੁ-ਰੂਪਾ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਰਾਜਾ ਉਸ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਤਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਲਕੀਰ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਆਪਣੇ ਰਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਫੜ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸਿੰਧੂ ਦੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨਾਲ ਇਕ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਉੱਤਮ ਘੋੜਾ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉੱਚੈਹਸ਼੍ਰਵਾਸ ਇੰਦਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਦੂਗਰ ਉਹ ਘੋੜਾ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਉੱਚੈਹਸ਼੍ਰਵਾਸ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਆਖਦਾ, “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਘੋੜਾ, ਜੋ ਉੱਚੈਹਸ਼੍ਰਵਾਸ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਤੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਵਾਅਦਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਮਾਲਕ ਵਲੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਵੱਡਿਆਂ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਚਮਕ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।” ਜਦ ਉਹ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ, ਜਾਦੂਗਰ ਹੋਰ ਆਖਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਤਕ ਪੰਛੀ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਗੁੰਜ ਮਗਰੋਂ ਪਰਬਤ ਵਲ ਤੱਕਦਾ ਹੋਵੇ, “ਇਸ ਉੱਤਮ ਘੋੜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਜੋ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਰੌਣਕ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।” ਰਾਜਾ ਉਸ ਘੋੜੇ ਵੱਲ ਤੱਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਦੂਗਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੋਰ ਬੱਦਲ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣ ਕੇ ਉਤਸੁਕ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਬਿਨਾ ਪਲਕ ਝਪਕਾਏ, ਉਸ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਮੂਰਤ ਹੋਵੇ। ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਲਈ ਉਹ ਘੋੜੇ ਦੇ ਪੂੰਛ ਵੱਲ ਤੱਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਫਿਰ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਓਹਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਪਰਬਤ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਦੋ ਪਲਾਂ ਲਈ ਉਧੋਂ ਹੀ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਵਿਅਕਤੀ ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜਾਂ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਗਿਆ ਗਿਆਨੀ ਹੋਵੇ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ; ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ, ਡਰ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਰਾਜਾ ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਥੇ, ਸਿਰਫ਼ ਚੰਵਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਝੜੀਆਂ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਲ ਰਹਿ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਆਪ ਹੀ ਠਹਿਰ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਹੱਥ ਜਾਮ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ। ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਲੋਕ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਦੀ ਨੇ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਠਹਿਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਦਰਬਾਰ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਪੈ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਮਗਰੋਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਸਿਆਣੇ ਮੰਤਰੀ, ਸੰਦੇਹ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ, ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਗਦਾ-ਧਾਰੀ ਦੈਤਿਆ ਰਾਜਾ ਉਦਾਸ ਹੋਵੇ। ਲੋਕ ਹੈਰਾਨੀ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਭ੍ਰਮ ਵਿਚ ਮੋੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਨਿਸ਼ਚਲ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕਮਲ-ਵਨ ਦੀ ਰੌਣਕ ਵੀ ਫਿੱਕੀ ਪੈ ਗਈ ਸੀ। ਦੋ ਪਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਹਣਾ ਕਮਲ ਸਾਵਣ ਦੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਜਾਗਦਿਆਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਕੜੇ ਅਤੇ ਮੋੜੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਸੀਟ ਤੋਂ ਉਠਦਿਆਂ ਕੰਬ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਪਰਬਤ ਭੂਚਾਲ ਵਿੱਚ ਕੰਬਦਾ ਹੋਵੇ। ਅੱਧ-ਜਾਗੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੀਟ ਤੇ ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਹਿਲਣ ਨਾਲ ਕੰਬ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਡਿਗਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਨੇੜਲੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਹਲਚਲ ਵਿੱਚ ਕੰਬਦੇ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਭਲ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਖਲਲ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਚਾਨਣ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋਈ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸੋਚਦਾ, “ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਥਾਂ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਸ ਦੀ ਸਭਾ ਹੈ?” ਜਿਵੇਂ ਭੌਰਾ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੜੀ ਵਿੱਚ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਸਮਝ ਨਾ ਆਉਂਦੀ ਕਿ ਕਿੱਥੇ ਟਿਕੇ। ਫਿਰ ਸਭਾ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਕੀ ਹੋਇਆ?” ਜਿਵੇਂ ਭੌਰਾ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਮਲ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਤੱਕੇ। ਉਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਹਲਚਲ ਤੋਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਮਾਰਕੰਡੇਯਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ।