ਇਕ ਵਾਰ, ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਵੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਤਿੰਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਮ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਆਗਾਮੀ ਨਗਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਅੱਜ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਹੋਏ। ਇਹ ਸੁਹਾਵਣੀ ਕਹਾਣੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਦਾਈ ਨੇ ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ; ਅਤੇ ਬੱਚਾ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੇ ਕੰਵਲ-ਨੇਤਰ ਰਾਮਾ, ਇਹ ਹੈ ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੁਣਾਈ, ਮੱਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ। ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਵਹਿਮੀ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੈ। ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਜਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਦਿੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਆਪ-ਵਾਪ ਹੀ ਬੰਧਨ, ਮੁਕਤੀ ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਸਿਰਫ਼ ਸੋਚ-ਕਲਪਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਸੋਚ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਕੁਝ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚੀਜ਼। ਸਵਰਗ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਪਹਾੜ, ਦਰਿਆ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਸੋਚ ਰਾਹੀਂ ਬਣੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੁਪਨਾ। ਜਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਦਰਿਆ, ਅਤੇ ਨਗਰ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਵਜੂਦ ਵੀ ਕਲਪਨਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਸੋਚ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਹੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਕੁਝ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਆਤਮਾ-ਵਿੱਚ-ਆਤਮਾ ਹੈ। ਸੋਚ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਉਪਜਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਇਹ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਖੁਲਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ ਕੇਵਲ ਸੋਚ-ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਜਾਲ ਹੈ; ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਕੇਵਲ ਸੋਚ ਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ। ਸਿਰਫ਼ ਸੋਚ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਸੋਚ-ਰਹਿਤ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾ, ਅਤੇ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈ, ਹੇ ਰਾਮਾ। ਜੋ ਮੂਰਖ ਆਪਣੇ ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੁੰਝਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਆਤਮਾ-ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਆਤਮਾ-ਵਾਨ ਦੀ ਸੋਚਾਂ ਨਾਲ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ। ਇਹ ਕਲਪਿਤ ਵਜੂਦ, ਇਹ ਯਕਸ਼, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੱਡੀ ਭਟਕਣਾ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠੀ ਹੈ, ਕੌਣ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ? ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਰਾਹੀਂ, ਯਕਸ਼, ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਝੂਠਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਚੁੜੈਲ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਰਮ ਹਕੀਕਤ ਹੀ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ 'ਮੈਂ' ਕਿਵੇਂ, ਕਿੱਥੋਂ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਪਜਦੀ ਹੈ? ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਯਾਤਰੀ ਅਧੂਰੀ ਨਜ਼ਰ ਕਰਕੇ ਤੇਜ਼ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਦਾ ਰਤਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਕਿਰਿਆ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਆਤਮਾ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਝੂਠੀ, ਆਸਰੇ-ਰਹਿਤ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ; ਸੱਚੀ, ਅਧਾਰਿਤ, ਆਨੰਦਮਈ ਦਿੱਖ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ। ਬੈਚੈਨੀ-ਰਹਿਤ, ਜਿਗਿਆਸੂ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਹੁਣ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਝੂਠ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦੇ। 'ਬੰਧਿਆ' ਜਾਂ 'ਮੁਕਤ' ਕਹਿਣਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬੇਕਾਰ ਹੈ—ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਕਿਉਂ ਦੁੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਅਨੰਤ ਆਤਮਕ ਹਕੀਕਤ ਲਈ, ਕੀ, ਕਿਵੇਂ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਵੱਲੋਂ ਬੰਧਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਅਭਿੰਨ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਚਾਰ-ਕਲਪਨਾ ਰਾਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਬ੍ਰਹਮ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਕੀ ਬੰਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦੁਖ-ਰਹਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਦਿੱਖ ਕਰਕੇ ਦੁਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਜਖਮੀ ਅੰਗ ਦਾ ਦੁਖ, ਉਸ 'ਅਸਲੀ' ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਵੰਡ, ਇਕਤਾ ਜਾਂ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਕੋਈ ਪੀੜ੍ਹਾ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ, ਜਖਮੀ ਜਾਂ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ? ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਕ੍ਰੂਸੀਬਲ ਵਿੱਚ ਅਣਛੁਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕ੍ਰੂਸੀਬਲ ਸੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ—ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਘਾਟ? ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਹੈ, ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਕੰਵਲ-ਵਾਂਗ ਸਰੀਰ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਦੀ ਠੰਡੀ ਨਾਲ ਝਟਕਿਆ ਜਾਵੇ—ਸਾਨੂੰ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਾਂ, ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ? ਜਿਵੇਂ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਉੱਡ ਗਈਆਂ ਹੋਣ। ਸਰੀਰ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ, ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਦੂਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਵੇ—ਤੇਰੇ ਅਸਲੀ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਤੇ ਹਵਾ, ਜਾਂ ਮਧੁਮੱਖੀ ਤੇ ਕੰਵਲ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਤੇਰੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ਮਨ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਤੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਪਰਮ ਗਿਆਨੀ ਹੈ, ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ—ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਕਿਉਂ ਦੁਖ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਟੁੱਟੇ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਮਧੁਮੱਖੀ ਸੁੱਕੇ ਕੰਵਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਅੰਤਹੀਨ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵਿਖੇ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਨਸ਼ਟਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਘੜਾ ਤੇ ਬੇਰੀ ਦੀ ਉਪਮਾ, ਅਤੇ ਘੜੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰਤਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਵਜੂਦ—ਭਾਵੇਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਅਨਸ਼ਟ। ਜਿਵੇਂ ਬੇਰੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਤੇ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਘੜਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, embodied one, ਦੁਖ-ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ, ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਮੌਤ ਦੇ ਪਰਦੇ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਢੱਕਿਆ ਹੋ ਕੇ, ਸੁੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਕਿਉਂ ਦੁਖ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਅਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ, ਜਦੋਂ ਮੌਤ ਤੇ ਥਾਂ-ਸਮਾਂ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਉਂ ਡਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ? ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਮਾ, 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ' ਦੀ ਧਾਰਨਾ—ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ—ਛੱਡ ਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਉੱਡਣ ਲਈ ਅੰਡੇ ਦਾ ਖੋਲ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਤੇ ਨਾ-ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਰਾਹੀਂ, ਭਟਕਣਾ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿਅਰਥ ਕਲਪਨਾ ਵਾਂਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨਾ।