ਇਹ ਕਥਾ ਨੌਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਸਮਝ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਜੋ ਇੱਥੇ ਇੱਛਾ ਦੀ ਤੀਬਰ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸੁੱਕੀ ਘਾਹ ਦੀ ਬੇਕਾਰ ਪੱਤੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਨੌਜਵਾਨੀ ਸਦਾ ਉਸ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਮੀਆਂ ਦੇ ਮੋਤੀ ਜੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਮਹਾਂ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਇਹ ਨੌਜਵਾਨੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਦੁਖ ਦੀਆਂ ਰੁੱਖਾਂ ਲਈ ਨਵਾਂ ਜੰਗਲ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਮੀਆਂ ਦੇ ਸੱਪ ਫੁਟਦੇ ਹਨ। ਨੌਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਅਨੰਦ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਜਾਣੋ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਲਤ ਕਲਪਨਾ ਦੀਆਂ ਪੰਖੜੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਨਵੀਂ ਨੌਜਵਾਨੀ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉਡਦੀਆਂ ਪੀੜਾ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀਆਂ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਵਸੇਰਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਖਾਂ ਕਰਮ ਅਤੇ ਅਕਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ। ਪੂਰੀ ਨੌਜਵਾਨੀ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸੁਸਤ ਅਤੇ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਲਹਿਰਾਂ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ। ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੀ ਹਵਾ, ਕਦੇ ਅਸਮਾਨ, ਕਦੇ ਚਤੁਰ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਧੂੜ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਖੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੀ ਰੇਤ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਚਿਹਰਾ ਪੀਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਿਅਕੁਲ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੀ ਉਤਸ਼ਾਹਤਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਕਮੀਆਂ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਤੋੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੁਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨੀ ਦਾ ਚੰਦ ਮਨ ਦੇ ਬੇਚੈਨ ਭੰਭੀਰ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਮਲ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਬਾਂਧ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਬੇਲ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਦੀ ਟੇਕ ਤੋਂ ਉਗਦੀ ਹੈ, ਮਨ ਦੇ ਭੰਭੀਰ ਨੂੰ ਮਸਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੂਰੇ ਉਚੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ। ਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਮ੍ਰਿਗਮਰੀਚੀ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਦੀ ਹਵਾ ਦੇ ਗਰਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਮਨ ਦੇ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਦੌੜਾ ਕੇ ਖਤਰਨਾਕ ਖੱਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੀ ਚਮਕ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਚੰਦਨੀ ਵਾਂਗ, ਮਨ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਜੂ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਲਹਿਰ—ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ, ਨੌਜਵਾਨੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਲਫਲਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਇਸ ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੇ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਰੱਖੋ। ਨੌਜਵਾਨੀ ਦਾ ਪੰਛੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਚਾਹੀਦੀ ਮਣੀ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸਲਿਪ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਜਦੋਂ ਨੌਜਵਾਨੀ ਆਪਣੀ ਉਚੀ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਭਰਪੂਰ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦ ਤਕ ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੀ ਰਾਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਵਾਸਨਾ ਅਤੇ ਵੈਰ ਦੇ ਭੂਤ ਨੱਚਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੇ ਡੁੱਬਣ ਤਕ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਦਇਆਲੂ ਨੌਜਵਾਨੀ, ਜੋ ਕਈ ਕਰਤਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਪਲ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਦਇਆ ਦਿਖਾਓ, ਜਿਵੇਂ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਲਈ ਦਇਆ ਦਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ, ਛਣਭੰਗੀ ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਗਨ ਹੋ ਕੇ, ਮਨੁੱਖੀ ਪਸ਼ੂ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਹੰਕਾਰ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪਛਤਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੱਚੇ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਤੇ ਸੱਚੇ ਮਨੁੱਖ ਉਹ ਹਨ, ਜੋ ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੇ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸਮੁੰਦਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਝੰਡ ਹਨ, ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੇ ਵਿਗੜੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਕਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੈ, ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਸਰਾ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ—ਇਹ ਵਧੀਆ ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰਲੇ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ। ਹੁਣ ਇਸ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਮਾਇਆ ਤੇ ਧੋਖੇ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਕੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਮਾਸ ਦਾ ਪਤਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਮਕੈਨੀਕਲ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਨਸਾਂ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਅੱਖ ਤੋਂ ਚਮੜੀ, ਮਾਸ, ਲਹੂ, ਵਾਝ ਅਤੇ ਅੰਸੂ ਵੱਖ ਕਰ ਲਵੋ, ਤੇ ਫਿਰ ਵੇਖੋ, ਤਾਂ ਕੀ ਖੂਬੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਫਿਰ ਵਿਅਰਥ ਮੋਹ ਕਿਉਂ? ਇੱਥੇ ਵਾਲ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਲਹੂ—ਇਹੀ ਹੈ ਔਰਤ ਦਾ ਸਰੀਰ। ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਘਿਨਾਉਣੀ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕਪੜੇ ਅਤੇ ਇਤਰ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਰਕਾਰ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਮੋਤੀ, ਹਾਰ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਢਲਾਣਾਂ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦੇ ਗੰਗਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਉਹੀ ਛਾਤੀ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਜਾਂ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਤੇ, ਕੁੱਤੇ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਛੋਟਾ ਗੱਡਾ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬੱਝ ਦੇ ਅੰਗ, ਮਾਸ ਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਪੇ ਹੋਏ, ਔਰਤ ਦੇ ਅੰਗ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਔਰਤ ਦੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਖੂਬੀ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਥੇ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਮੁਨਿ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੋਹ ਹੀ ਏਕ ਮੂਲ ਹੈ। ਇੱਕ ਔਰਤ, ਜੋ ਮਸਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਧੇਰੇ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ, ਜੋ ਅਸਥਿਰ ਹੈ, ਵਿਚ ਕੀ ਫਰਕ ਹੈ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਖੂਬੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਮੁਨਿ, ਉਹ ਲੰਬੀ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ। ਵਾਲ ਅਤੇ ਕਾਜਲ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੀਖੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਬੁਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਘਾਹ ਵਾਂਗ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹਨ। ਸਨਮਾਨ ਯੋਗ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਤੇ ਸੱਚੇ ਮਨੁੱਖ ਉਹ ਹਨ, ਜੋ ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੇ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਚਾਹੇ ਦੂਰੋਂ, ਚਾਹੇ ਸੁਹਾਵਣੀਆਂ ਲੱਗਣ, ਔਰਤਾਂ ਨਰਕ ਦੀ ਅੱਗ ਲਈ ਲੱਕੜ ਹਨ—ਸੁੰਦਰ, ਪਰ ਕਰੜੀਆਂ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਵਿਖੇਰੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਨਿੱਕਲਦੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰਾ ਚੰਦ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ, ਪਰ ਕਰੜੀ, ਉਹ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਲੰਬੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਦੀ ਔਰਤ ਹੈ, ਮਨ ਨੂੰ ਪਰਮ ਮੋਹਤਵਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮਿੱਠੀ, ਸੁਹਾਵਣੀ, ਉਸ ਦੇ ਨਰਮ ਹੱਥ ਨਵੇਂ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੰਵੀਆਂ ਭੰਭੀਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਗੁੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਛਾਤੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਵਾਂਗ ਪੀਲੇ ਹਨ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦੀ ਨੀਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਮਰਨ ਵਾਲੀ ਬੇਲ, ਪਰਮ ਅਸਹਾਇਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਥਾ ਸਾਨੂੰ ਨੌਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰੀਆਂ, ਧੋਖੇ ਅਤੇ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦੀ ਸੱਚਾਈ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਤਰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।