ਰਾਮਾ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨੋ-ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਟਦਾ, ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਭੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਚ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਨਾ ਤਾਂ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚਾ, ਤਾਂ ਮਨ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਵਾਲੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ। ਸਾਰੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਜੀਵ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਵਣ ਵਿੱਚ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਰਮ ਦੀ ਹਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਅਣਮਾਪ ਜੀਵ, ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਵਲੋਂ ਸਦਾ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਪੁਰਾਣੇ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਹੀ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਯੁਗਾਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਭਟਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ, ਕੁਝ ਸੁਹਣੇ ਜੀਵਨਾਂ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਕੇ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ, ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸਰਵੋਤਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਵੰਦ ਨਾਲ ਉੱਡੇ ਬੂੰਦਾਂ। ਸਾਰੇ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਸੰਸਾਰਿਕ ਲਗਾਵ ਆਉਂਦਾ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ। ਮਨ ਦੀ ਵਿਰਤੀ, ਜੋ ਅਸਮਤਲਤਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ ਵਲੋਂ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅੰਤਹਿਨ ਦੁਖ, ਭਟਕਾਵ ਤੇ ਮਾੜੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਰਤੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਸਥਾਨਾਂ, ਸਮਿਆਂ, ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਵੱਡੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਨਾਲ ਚਕਰਵਾਤੀ ਭਟਕਾਵ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰਿਕ ਵਿਰਤੀ, ਜੰਗਲੀ ਤੇ ਸੜੀ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਸਾਫ਼ ਗਿਆਨ ਦੀ ਕੁਹਾੜੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਘਟਨ ਨਾਲ, ਮੁੜ ਫੁੱਟਦੀ ਨਹੀਂ, ਰਾਮਭਦ੍ਰ। ਹੁਣ ਸੁਣ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਤਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਭੇਦ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਉੱਚ, ਨੀਚ, ਤੇ ਮੱਧਮ—ਇੱਥੇ ਤੇ ਉੱਥੇ। ਇਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧ ਸਾਤਵਿਕ ਉਤਪੱਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ 'ਪਹਿਲੀ ਉਤਪੱਤੀ' ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸ਼ੁਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਾਰਿਕ ਵਿਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ, ਕੁਝ ਚੰਗੀਆਂ ਵਿਰਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਅਨੁਮਾਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ 'ਰਾਜਸ-ਸਾਤਵ' ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ, ਜੇਕਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਾਰਕ ਵਿਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਗਿਆਨ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ 'ਨੀਚ ਸਾਤਵ' ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ, ਬੇਅੰਤ ਜਨਮਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਸੰਦਹੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ 'ਅਤਿ ਤਾਮਸਿਕ' ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਮਾ, ਐਸਾ ਮੂੜਪਨ, ਜੋ ਇਸ ਜਨਮ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਆਇਆ, ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਮੱਧਮ ਜਨਮ ਮੰਨਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਜਨਮਾਂ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਸਿਕ ਰਾਹ, ਜੋ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦਾ ਤੇ ਉੱਚ ਜਨਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ, ਉਸ ਜਨਮ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਯੋਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਅਨੁਮਾਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ 'ਰਾਜਸ-ਸਾਤਵਿਕੀ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਜਨਮਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ 'ਰਾਜਸ-ਰਾਜਸੀ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਜਨਮਾਂ ਬਾਅਦ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਲੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ 'ਰਾਜਸ-ਤਾਮਸੀ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਸੰਦਹੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ 'ਰਾਜਸ-ਅਤਿ-ਤਾਮਸੀ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ, ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਆਨੰਦ ਬਾਅਦ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਐਸਾ ਲੰਮਾ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ 'ਤਾਮਸੀ' ਕਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ, ਉਸ ਜਨਮ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ 'ਤਾਮਸ-ਸਾਤਵ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ, ਕੁਝ ਵਿਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ 'ਤਾਮ-ਰਾਜਸ' ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ, ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ—ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ—ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਯੋਗ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਤਾਮਸੀ ਹੈ, ਨਾ ਅਤਿ-ਤਾਮਸੀ। ਪਰ, ਜੇਕਰ, ਪਿਛਲੇ ਲੱਖਾਂ ਜਾਂ ਮਿਲੀਅਨ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਿਆਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਐਸਾ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਸੰਦਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, 'ਅਤਿ-ਤਾਮਸੀ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਆਨੰਦ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਲਹਿਰਾਂ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ, ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਦੀਆਂ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਕੰਪਦੇ, ਆਨੰਦ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਤੋਂ ਕਿਰਣਾਂ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ, ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੇ ਚਿੰਗਾਰੇ ਤੋਂ ਬੂੰਦਾਂ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਭੇਦ, ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ, ਮੰਦਰਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਜਿਹੜੇ ਵਿਭਿੰਨ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁੰਦਰਤਾਵਾਂ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਗਹਣੇ—ਬਾਂਹ-ਬੰਦ, ਕੜੇ, ਤੇ ਹੋਰ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਰਾਮਾ, ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਚੇ, ਚਮਕਦੇ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਜਲ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਕਲਪਿਤ ਲਗਾਤਾਰਤਾ, ਰਾਮਾ, ਅਜਨਮੀ ਤੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ, ਜਾਰ ਜਾਂ ਖੋਹ ਵਿੱਚ ਅਕਾਸ਼—ਸਭ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਕਲਪਿਤ ਲੋਕ, ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਜਿਵੇਂ ਜਲ ਤੋਂ ਬੂੰਦਾਂ, ਘੁੰਮਣੀਆਂ, ਲਹਿਰਾਂ, ਤੇ ਬੁਲਬੁਲੇ। ਸਾਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਵੇਖੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ, ਰਾਮਾ, ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮਾ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਵਸਤੂਆਂ, ਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਭੇਦ-ਭਾਵ, ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਅਖੀਰ, ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।