ਸੁਣੋ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਸੰਤ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗੁੱਝਲੀਆਂ ਸੱਚਾਈਆਂ ਦੱਸੀਆਂ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—"ਮੈਂ ਨਾ ਹੀ ਸਤ ਹਾਂ, ਨਾ ਅਸਤ, ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਨਾ-ਹੋਣ ਵਾਲਾ। ਜਦੋਂ ਅਨੁਭਵ ਦੁਆਰਾ ਕੋਈ ਰੂਪ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਦਿੱਖ ਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅਸਲ ਨਹੀਂ। ਮਨ ਨੂੰ ਸਮਝੋ ਕਿ ਇਹ ਜੜ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਅਜੜ ਵੀ, ਇਹ ਚਿੰਤਨ ਰੂਪ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਅਜੜ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੜ ਇਸ ਲਈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਅਨੁਭਵ ਤਾਂ ਉਸ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਜੋ ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਚੂੜੀ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਸੋਨੇ ਵਿਚ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਜਾਂ ਤਾਂ ਜੜ ਹੈ ਜਾਂ ਚੇਤਨਤਾ ਆਪ ਹੀ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਪੱਥਰ ਤੱਕ, ਨਾ ਕੋਈ ਪੂਰੀ ਜੜਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਪੂਰੀ ਚੇਤਨਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਆਦਿ ਵਿਚ ਚੇਤਨਾ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀ ਪਰਖ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਪਰਖ ਤਾਂ ਉਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਮਾਨ ਧਰਤੀ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਮਿਲੇ। ਸਮਝੋ ਕਿ ਹਰ ਪਰਖ ਜਾਂ ਤਾਂ ਜੜ ਜਾਂ ਚੇਤਨ ਦੀ ਹੈ; ਪਰਖ ਸਬੰਧ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਬੰਧ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਾਨ ਤੱਤਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਜੜ', 'ਚੇਤਨ', ਜਾਂ 'ਸ਼ਾਂਤ' ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਅਰਥ ਉਸ ਚੀਜ਼ 'ਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਜਿਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਰੇਤ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਪੱਤੇ ਜਾਂ ਬੇਲਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਉਠਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਮਨ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿਚ ਚੇਤਨ ਹਿੱਸਾ ਅਜੜ ਹੈ, ਤੇ ਜੜ ਹਿੱਸਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਤੇ ਜੜ ਹਿੱਸਾ ਪਰਖੀ ਗਈ ਚੀਜ਼ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋ ਜੀਵਾਤਮਾ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਪਰ ਦੁਅਤਾ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਅਤਾ ਵਾਂਗ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ, ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਖੀ ਗਈ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅਟੁੱਟ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਾਲੀ ਵਾਂਗ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੋਹ ਦੇ ਕਾਰਨ ਭਟਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਮੋਹ ਹੈ, ਨਾ ਮੋਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ—ਇਹ ਪੱਕੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚਿ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਵੱਡਾ, ਭਰਪੂਰ ਸਮੁੰਦਰ। ਉਸ ਦੀ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕਤਾ ਕਰਕੇ, ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਜੜਤਾ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਮਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਤੇ ਜੜਤਾ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਪਰਮ ਸਤ ਵਿਚ 'ਮੈਂ' ਵਰਗਾ ਭੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ, ਐਸੇ ਹੀ ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਜੋ 'ਮੈਂ' ਤੇ ਵਿਸ਼ਾ ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਜਾਣੋ; ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੈ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਵੀ ਉੱਤੇ-ਹੇਠਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। 'ਮੈਂ' ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਗਿਆਨੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ 'ਮੈਂ' ਆਦਿ ਸਿਰਫ਼ ਠੰਢਕ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਠੰਢ। ਚੇਤਨਾ ਆਪ ਹੀ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਜੜਤਾ ਵਾਂਗ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ, ਮੌਤ ਵਰਗੀ, ਪਰ ਸਭ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਕਦੇ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਰਗੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਮਨ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਅਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਤੱਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮਨ ਦਾ ਸਰੀਰ ਬਹੁਤ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਪਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਹੈ। ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਹ ਆਦਿ ਨਾਲ ਅਸਤੀਤਵ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਛਾਈਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਮਨ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਦਾ ਤਾਂਬਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਰਮ ਸਤ ਦੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਕਲਪਿਤ ਆਨੰਦ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਫਿਰ ਸਰੀਰਕ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਸਰੀਰ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਅਗਿਆਨ ਅਸਲ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਠੀਕ ਸੀ। ਜਿਹੜੇ ਅਸੱਤ ਤੇ ਸਰੀਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਐਸਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਗਿਆਨੀ ਹਨ—ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪਤਲੇ ਪਤਲੇ ਪੁਤਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਅੰਦਰ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੁਰੰਤ ਉਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਪਰਛਾਈ ਜਾਂ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਇੰਦਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਪਰਛਾਈ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਰੀਰ ਦਾ ਆਤਮਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਗਿਆਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਇਹ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ', ਤਾਂ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕੋ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਤੇ 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰ ਲਈ ਹੀ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਕੇ ਡਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਜਦੋਂ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਮੈਂ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਫੇਰ ਪੁੱਛਿਆ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣੇ। ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਾਪ, ਮੰਤਰ ਆਦਿ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਟੱਲ ਹੈ; ਫਿਰ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਮੁੜ ਅਸਰਹੀਣ ਹੋ ਗਈ?" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਸ਼ਾਪ ਜਾਂ ਮੰਤਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੱਕ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੇ ਦੋ ਹਿਲਾਵ, ਜਾਂ ਤੇਲ ਤੇ ਘੀ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ, ਐਸੇ ਹੀ ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ-ਰੂਪ ਹਨ। ਜਾਂ ਫਿਰ, ਸਰੀਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਪਨੇ, ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਝੂਠਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੋ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਇੱਥੇ ਨਸ਼ਟ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਪੱਕਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋਣਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮਨ ਸ਼ਾਪ ਆਦਿ ਦੁਸ਼ਟ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਲੋਕ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜੜ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੱਕ, ਹਰ ਸਮੇਂ, ਹਰ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੇ ਦੋ ਸਰੀਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਮਨ-ਸਰੀਰ, ਜੋ ਤੇਜ਼, ਅਸਥਿਰ ਤੇ ਕੁਝ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਦੂਜਾ ਮਾਸ ਦਾ ਸਰੀਰ। ਮਾਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸਭ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਾਪਾਂ ਤੇ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਭਗ ਗੂੰਗਾ, ਅਸਮਰੱਥ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਪਲ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਕੌਮਲ ਪੱਤੇ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ, ਐਸੇ ਹੀ ਇਹ ਅਸਥਿਰ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿ ਵਾਂਗ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਸਰੀਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ embodied beings ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਪਰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਖੁਦ ਨੂੰ ਸਮਰਥ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਨ-ਸਰੀਰ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵੈਸੇ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਚਯ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਭੋਗੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਸੱਚਾਈਆਂ ਪਰਗਟ ਹੋਈਆਂ, ਜੋ ਮਨ, ਸਰੀਰ, ਚੇਤਨਾ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।