ਇੱਕ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਜਾਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਆਦਰਨੀਯ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਦਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਦਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਮਨ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਹਾਂ—ਆਕਾਸ਼-ਮੰਦਰ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਕਮਲ-ਜਨਮ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਦਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ—ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਉੱਚਾ ਸੰਸਾਰ, ਆਪਣੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਿਰਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਦੁਆਰਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋਇਆ, ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਖੇਡ ਹੈ। ਜਦ ਮੈਂ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸੂਰਜ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦਾ ਹੈ," ਅਤੇ "ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਹੈ," ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਨੇ ਚੁੱਪੀ ਕਰ ਲਈ। ਫਿਰ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਸੂਰਜ, ਹੇ ਤੇਜਸਵੀ, ਜਲਦੀ ਦੱਸ—ਹੋਰ ਕੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?" ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਦਸ ਸੰਸਾਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ—ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਲਾਭ ਹੈ? ਦੱਸ, ਹੇ ਸੂਰਜ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੈ-ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕੀ ਉਦੇਸ਼? ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੇਵਲ ਮਨੋਰੰਜਨ ਹੈ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਤੇਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਇੱਛਾ ਦੀ ਗੈਰ-ਹਾਜਰੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਨ ਚਿੱਤਰ ਨੂੰ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇਹ-ਰੂਪ ਨਾਲ ਲਗਾਵਟ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਸਨਾ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤ ਮਨ ਨਾ ਤਾਂ ਲੋਭ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਤਿਆਗ। ਫਿਰ, ਹੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੂੰ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕੇਵਲ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉਪਜਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦਿਨ ਨੂੰ ਉਪਜਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਲਈ, ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਖੇਡ ਹੀ ਹੈ—ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਗਹਿਰੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ ਇਸ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦਿਨਚਰੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਮਝ ਕੇ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ; ਜਦ ਤੂੰ ਕਰਤਵ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਨਵਾਂ ਫਲ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਲਗ ਹੋ ਕੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਲੰਕ-ਰਹਿਤ ਆਇਨਾ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਸੁਪਨ-ਰਹਿਤ ਨਿੰਦ ਦੀ ਵਾਂਗ, ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਕਾ ਆਵੇ, ਕਰ—ਚਾਹੇ ਜਾਗਦੇ ਹੋ, ਚਾਹੇ ਸੌਂਦੇ ਹੋ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੰਸਾਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਮਨ-ਜਨਮ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੇਣਗੀਆਂ, ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ। ਤੂੰ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਮਨ ਦੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਨਾ ਕਿ ਸਰੀਰਕ ਅੱਖ ਨਾਲ; ਜੋ ਅੱਖ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ? ਜਿਸ ਮਨ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣਾਈ, ਹੇ ਉੱਚੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹੀ ਮਨ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਅੱਖ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਕੋਈ ਵੀ ਇਹ ਦਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਧੂੜ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ, ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਨ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਕਾਰਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਰਮ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਰੋਕੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਮਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਦਾ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਉਸੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਨਿਸ਼ਚਾ ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਸ਼ਾਪ ਦੁਆਰਾ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਨਾਲ। ਜੋ ਰੂਪ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਉਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਗਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਤਰੀਕੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਣ ਵਰਗੇ ਨਿਰਫਲ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ। ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਦੇਵ, ਮਗਧਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਦਯੁਮਨ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਦੂਜੇ ਇੰਦਰਦਯੁਮਨ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਹਲਿਆ, ਕਮਲ-ਨੈਨੀ ਅਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਡਿਸਕ ਵਾਂਗ, ਚੰਦ ਨੂੰ ਰੋਹਣੀ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਉਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤਿਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਧਨਵਾਨ ਨੌਜਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੀ ਇੰਦਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਣੀ ਅਹਲਿਆ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੁਆਰਾ ਚਾਹੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਹਲਿਆ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਵਾਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ ਕਿ ਉਹ ਇੰਦਰ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਪੀੜਾ ਵਿਚ ਸੀ, ਕਮਲ ਦੇ ਡੰਡੇ, ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਅਤੇ ਕੇਲੇ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖਟਿਆਂ 'ਤੇ ਪਈ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹੋਣ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜਸੀ ਸੁਖਾਂ ਵਿਚ ਥੱਕ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀ ਸੁੱਕੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਈ ਹੋਵੇ, ਗਰਮੀ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਪੀੜਤ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਹਿੰਦੀ, "ਇਹ ਇੰਦਰ ਹੈ, ਇਹ ਇੰਦਰ ਹੈ," ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਲਜਾ ਵੀ ਛੱਡ ਬੈਠੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਐਸਾ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਲਗਨ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਦੇਖ, ਉਸ ਦੀ ਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪਿਆਰੀ, ਦੇਰ ਨਾ ਕਰ, ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਲਿਆਵਾਂਗੀ।" "ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਲਿਆਵਾਂਗੀ" ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖਿੜ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਜਦ ਦਿਨ ਲੰਘ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਤ ਆ ਗਈ, ਉਹ ਮਿਤ੍ਰ ਇੰਦਰ ਨਾਂ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਕੋਲ ਗਈ। ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਗਾ ਕੇ, ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਹਲਿਆ ਦੇ ਕੋਲ ਲਿਆ ਗਈ। ਫਿਰ, ਕਈ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਉਹ ਉਸ ਉਤਸੁਕ ਮਹੇਂਦਰ ਨਾਲ ਇਕ ਛੁਪੇ ਹੋਏ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੀ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਗਲਹਾਰ ਅਤੇ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਬੇਲ ਸ਼ਹਦ ਦੇ ਸੁਆਦ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਸਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦੀ ਸੀ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਣਗਿਣਤ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ, ਨਹੀਂ ਮੰਦੀ ਸੀ।