ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋੜਾ ਵਣ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਹਰ ਦਿਨ ਇੱਕ ਹੀ ਪਿਆਲਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਵਣ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚਲ ਰਹਿੰਦੇ, ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਟਰੇਤਾ ਤੇ ਦਵਾਪਰ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਲੰਘ ਜਾਣ ਤੱਕ, ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਖੜੇ ਰਹੇ। ਇਕ ਦਿਨ, ਚੰਦਰੀ ਮੋੜ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ — ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਦ ਦੀ ਪੂਰਨੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ — ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਨੀਲੋਫਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਦਿਨ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਥੇ ਆਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋੜਾ ਵੱਸਦਾ ਸੀ; ਉਹ ਥਾਂ ਲਤਾ-ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਟੋਏ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜੋੜੇ ਨੇ ਸੋਮਾ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਚੰਦਰੀ ਮੋੜ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਬਲਦ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਨੀਲੋਫਰਾਂ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਭ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਬਰਫ ਵਾਂਗ ਸ਼ੁੱਧ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਉਗ ਆਏ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਹਵਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਨਰਮ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮਨਚਾਹੀ ਵਰ ਮੰਗੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਬਸੰਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੋ।” ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਮੈਨੂੰ ਦਸ ਹੋਸ਼ਿਆਰ ਤੇ ਭਾਗ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਣ, ਤਾਂ ਕਿ ਦੁੱਖ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਾ ਆਵੇ।” ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਐਸਾ ਹੋਵੇ!” ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਆਸਮਾਨ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਜੋੜਾ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਤੋਂ ਵਰ ਪਾ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਏ, ਜਿਵੇਂ ਉਮਾ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਉਸ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਹਿਲਾ ਨੇ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਦੀ ਭਰੀ ਤੇ ਕਾਲੀ ਆਕਾਰੀ, ਬਦਲੀ ਵਾਂਗ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਦਸ ਨਾਜ਼ੁਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਦਿੱਤੇ — ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਨਰਮ, ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਵੇਂ ਪੁੰਨਿਆਂ ਵਾਂਗ ਤਾਜ਼ਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤੇ, ਤੇ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਛੇਤੀ ਵਧੇ, ਜਿਵੇਂ ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਬੱਦਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਉਥੇ ਚਮਕਣ ਲੱਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਲ ਗ੍ਰਹਿ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਪੇ, ਜੋ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਏ। ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣ, ਉਹ ਦਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ, ਉਹ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ, ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ: “ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?” ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ: “ਭਾਈਓ, ਇੱਥੇ ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਠੀਕ ਹੈ? ਕਿਹੜੀ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ? ਸੱਚੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਵੱਡਾ ਸਵਾਮੀਪਣ, ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਕੀ ਹੈ?” ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ: “ਇਹ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਕਿੰਨਾ ਸੀਮਤ ਹੈ! ਕਿਉਂਕਿ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵਾਸਲ ਹੀ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਾਸਲਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਕੀ ਹੈ? ਰਾਜੇ ਹੀ ਵੱਡੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ।” “ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਕੀ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਸਮਰਾਟ ਹੀ ਵੱਡਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ। ਸਮਰਾਟ ਦੀ ਦੌਲਤ ਕੀ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਇੰਦਰ ਵੱਡਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ।” “ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੈ। ਜੋ ਇੱਕ ਯੁੱਗ ਤੱਕ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ — ਕੀ ਉਹੀ ਇੱਥੇ ਸੱਚਾ ਭਲਾ ਹੈ?” ਜਦ ਉਹ ਇੰਝ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਭਾਈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਬੋਲ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸਮਝਾਇਆ: “ਭਾਈਓ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਰਾਜਪਣ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੀ ਪਸੰਦ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।” ਜਦ ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੂਜੇ ਪੂਤ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੰਦ-ਵੰਸ਼ੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਉਥੇ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ: “ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਸ਼ਾਬਾਸ਼!” ਉਹ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ: “ਪਿਤਾ, ਇਹ ਪਦਮ ਆਸਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਹਟਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?” ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਾਈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ਸਵੀ ਸੀ, ਦੁਬਾਰਾ ਬੋਲੇ: “ਤੁਸੀਂ ਸਭ, ਸ੍ਰੀਮਾਨੋ, ਮੇਰੇ ਕਹੇ ਬਾਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉ।” “ਪਦਮ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ‘ਮੈਂ ਚਮਕਦਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਾਂ’ ਦੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਰਹੋ; ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇਹ ਧਿਆਨ ਕਰੋ: ‘ਮੈਂ ਰਚਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।’” ਜਦ ਵੱਡੇ ਭਾਈ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਈ; ਉਹ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੇ। ਉਹ ਦਸੇ, ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਵਲ ਕਰਕੇ, ਆਤਮ-ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ: “ਪੂਰੀ ਖਿੜੀ ਹੋਈ ਕਮਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਾਂ — ਰਚਨਹਾਰ, ਬਣਾਉਣਹਾਰ, ਭੋਗਣਹਾਰ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਵਾਮੀ।” ਯਜਨ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਤੇ ਉਪ-ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੇਦ, ਸਰਸਵਤੀ ਤੇ ਗਾਯਤਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਤਰ, ਜਿੱਥੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਤੇ ਸਿਧ ਪੂਰਨ ਹੋਏ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਸਵਰਗ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸੋਭਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ, ਨੀਲੀ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੁੰਡਲ ਵਾਂਗ ਘੇਰੀ ਹੋਈ, ਪਹਾੜਾਂ, ਟਾਪੂਆਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਤਾਲ ਦਾ ਗੁਫਾ, ਦੈਤਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਵਸਤੀ ਹੈ; ਇਹ ਗਹਿਰੀ ਤੇ ਲੁਕਵੇਂ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਪੀਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਹਨ। ਇੰਦਰ, ਵੱਡੀ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਵਜਰ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਭੋਗ ਲੈ ਕੇ। ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਸੂਰਜ, ਆਪਣੀਆਂ ਜਲਦੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਵਧੀਕ ਤੇਜ਼ ਨਾਲ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਅਟੱਲ ਚਲਣ ਨਾਲ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਪੱਲੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜੀਵ, ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉੱਠਦੇ, ਡੁੱਬਦੇ, ਚਮਕਦੇ ਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ। ਮੈਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਰਚਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਵਾਮੀ।