ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਛਾਇਆ ਦੇ ਮੂਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ? ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ? ਜੇ ਮੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ, ਤੇਰੀ ਲੀਲਾ, ਹੇ ਸਰਵਜਨ, ਅਚਾਨਕ ਉੱਭਰ ਆਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੁਣ—ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਮਨ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਵਜੋਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਵੰਡਾਂ ਨਾਲ ਵਜੂਦ ਅਤੇ ਅਵਜੂਦ ਵਜੋਂ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਭਾਰ ਤੇ ਟੁੱਟ-ਫੁੱਟ ਰਾਹੀਂ ਭਟਕਾਵਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਚਤੁਰ ਰਚਨਾਂ ਨਾਲ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, 'ਕਲਪਨਾ' ਨਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ, ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ, ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੇ ਇਕ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ, ਤੇਰੇ ਪੁੱਤ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਖਦਾਈ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਵਿਸ਼ਵ—ਸੁਵਰਨਜਾਤਾ—ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਥੇ, ਕਸ਼ਯਪ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ, ਇੰਦੁ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਚ ਆਦਰਸ਼ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਕੋਈ ਪੁੱਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਰੈਗਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਘਾਹ ਦੀ ਪੱਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਸਾਫ-ਸੁਥਰੀ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸੁੰਦਰ, ਪਰ ਫਲ-ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਖਾਲੀ ਬੇਲ ਵਾਂਗ, ਚਮਕਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਜਣੇ, ਪੁੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਕੰਧੇ ਉੱਤੇ ਤਪ ਕਰਣ ਚੜ੍ਹ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੀ ਢਲਾਨ 'ਤੇ ਉੱਗੇ ਹੋਏ ਦੋ ਦਰੱਖਤ। ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਉਸ ਸੁਨਸਾਨ ਬਾਗ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰੀ, ਕੇਵਲ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ, ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇੱਕ ਪਿਆਲਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਉਹ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਜਣੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਾਂਗ, ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਤ੍ਰੇਤਾ ਤੇ ਦੁਆਪਰ ਯੁੱਗ ਲੰਘ ਗਏ। ਫਿਰ, ਮਾਝੀ ਚੰਦ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਦਿਨ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਮੁਰਝਾਈ ਹੋਈ ਕੁਮੁਦਨੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਉਥੇ ਆਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਮਪਤੀ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਬੇਲਾਂ ਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਕਮਲ ਦੇ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਸੋਮਾ ਨੂੰ, ਮਾਝੀ ਚੰਦ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਬਲਦ ਤੇ ਸਵਾਰ, ਚਮਕਦਾਰ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਮੁਖ ਵਾਲਾ, ਦੇਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ, ਹਿਮ ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ, ਸਰਵ-ਸਵਾਮੀ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਉੱਗਿਆ, ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਤਾਜ਼ਾ ਬਾਂਬੂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਹਵਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਨਰਮ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਲਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਵਰ ਲੈ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਬਸੰਤ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਬਾਗ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ ਹੋ।” ਇੰਦੁ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਮੈਨੂੰ ਦਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਤੇ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤ ਮਿਲਣ, ਤਾਂ ਕਿ ਦੁਖ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਾ ਆਵੇ।” ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤਾਂ ਹੋਵੇ,” ਤੇ ਆਕਾਸ਼-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਖੁਸ਼ ਦਮਪਤੀ, ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਵਰ ਪਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਏ, ਜਿਵੇਂ ਉਮਾ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਉਸ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਉੱਚ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਗਰਭ ਧਾਰਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਭਰਿਆ, ਗੂੜ੍ਹਾ ਰੂਪ, ਬਾਦਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਆਕਾਸ਼ ਲਕੀਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਦਸ ਨਰਮ, ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਪੁੱਤ ਜਣੇ—ਕੁਮਲਿਆਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਕਲੀ ਵਾਂਗ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ, ਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਚਮਕ ਵਿੱਚ ਵਧੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਬਾਦਲ ਫੁੱਲਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਉਥੇ ਚਮਕਣ ਲੱਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਲ ਗ੍ਰਹਿ। ਕਈ ਸਮੇਂ ਮਗਰੋਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਪੇ, ਜੋ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਦੇਹ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਿਧਾਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਫਿਰ, ਦਸੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਾਪੇ ਤੋਂ ਵਿਹੁਣੇ, ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ, ਉਹ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਤ, ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ: “ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?” ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। “ਇੱਥੇ ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਠੀਕ ਹੈ, ਭਰਾਵੋ? ਕਿਹੜਾ ਦੁਖ ਰਹਿਤ ਹੈ? ਵੱਡੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਵੱਡਾ ਸਵਾਮੀਪਣ ਜਾਂ ਵੱਡੀ, ਮੰਗਲਮਈ繁ਤੀ ਕੀ ਹੈ?” “ਇਹ ਰਾਜ-ਰਹਿਤਤਾ ਕਿੰਨੀ ਸੀਮਤ ਹੈ! ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜ-ਵਾਸੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜ-ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਕੀ? ਰਾਜੇ ਵੱਡੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ। ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਕੀ? ਸਮਰਾਟ ਇੱਥੇ ਵੱਡਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ। ਸਮਰਾਟ ਦੀ ਦੌਲਤ ਕੀ? ਇੰਦਰ ਇੱਥੇ ਵੱਡਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ।” “ਇੰਦਰ ਦਾ ਹਾਲ ਕੀ? ਉਹ ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਕ ਦਿਨ ਦੇ ਪਲ ਲਈ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਯੁੱਗਾਂ ਤੱਕ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਕੀ ਉਹੀ ਇੱਥੇ ਸੱਚਾ ਭਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਗਹਿਰੀ ਬਾਤਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਰਣ ਆਪਣੇ ਝੁੰਡ ਨੂੰ ਕਰਦਾ ਹੈ: “ਭਰਾਵੋ, ਸਭ ਰਾਜ-ਸਵਾਮੀਪਣ ਦੀਆਂ ਰੂਪਾਂ, ਜੋ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਹੀ ਪਸੰਦ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ-ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੰਦਰਵੰਸ਼ੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਉਥੇ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ: “ਵਧੀਆ, ਵਧੀਆ!” ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਪਿਤਾ, ਇਹ ਕਮਲ ਆਸਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਡਿਆਈ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਦੁਖ ਹਟਾ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?” ਫਿਰ ਉਹ ਭਰਾ, ਵੱਡੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ, ਦੁਬਾਰਾ ਬੋਲਿਆ: “ਤੁਸੀਂ ਸਭ, ਸਰਵ-ਪ੍ਰਸਾਦੀ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਮੰਨੋ।” “ਕਮਲ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਮਨ 'ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਾਂ' ਉੱਤੇ ਲਗਾ ਕੇ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਧਿਆਨ ਕਰੋ: 'ਮੈਂ ਰਚਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਵਿਲੀਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।'” ਇਹ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ ਜਦ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤ, ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ, ਮਨ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਰਹੇ। ਦਸੇ, ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਮਨ ਅੰਦਰ ਵਧਾ ਕੇ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਅੰਦਰਲੇ ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ।