ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਰ ਪਾਸੇ, ਜੀਵ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਮੁੜ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਉਂ ਲੱਗਦਾ ਜਿਵੇਂ ਵਿਦਿਊਤ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਲਤਾਂ ਉੱਤੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਉੱਗ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ। ਸਮੁੰਦਰ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਰਸਤੇ ਇਲਾਹੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਉਡਦੀਆਂ ਹਵਾਈ ਮਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਮਕਦਾਰ ਹਨ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਸੱਪ—all ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਅੰਜੀਰ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਮੰਡਰਾਉਂਦੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਂ—ਜੋ ਯੁੱਗਾਂ, ਕਲਪਾਂ, ਪਲਾਂ, ਛਿਨਾਂ ਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਚੁੱਪਚਾਪ ਵਗਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸੁੱਚੇ ਤੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ—ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਅਚੰਭਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਹ ਮਾਸ ਦੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਪਰ ਮਨ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਤੁੱਲ ਮਾਇਆ ਦਾ ਜਾਲ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨ ਨਾਲ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਸ ਜਾਲ ਵਿੱਚੋਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਆਓ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਚਮਕਦਾਰ ਸੂਰਜ, ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ? ਇਹ ਇਕ ਜਗਤ ਜਾਂ ਇਨੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ? ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।" ਸੂਰਜ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਇਸ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਛਾਇਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋ। ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ, ਪ੍ਰਭੂ? ਪਰ ਜੇ ਮੇਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਤੁਹਾਡਾ ਖੇਡ ਅਚਾਨਕ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੁਣੋ—ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।" "ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦਾ ਮਨ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਨਾਲ ਅਸਤਿਤਵ ਤੇ ਅਨਸਤਿਤਵ ਵਾਂਗ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਭਾਰ ਤੇ ਟੁੱਟ-ਫੁੱਟ ਰਾਹੀਂ ਭਰਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਇੱਕ ਦਿਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ 'ਕਲਪਨਾ' ਸੀ, ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ, ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੇ ਇਕ ਪਾਸੇ, ਸੁਵਰਨਜਾਤ ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਦੇਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।" "ਉਥੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ, ਇੰਦੁ ਨਾਮ ਦੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਣ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਇਕ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਘਾਹ ਦੀ ਪੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਪਰ ਬਿਨਾ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਲਤਾ ਵਾਂਗ, ਪੁੱਤਰ-ਹੀਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਚਮਕਦਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।" "ਇੱਕ ਦਿਨ, ਦੋਹਾਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਥੱਲੀ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ—ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਰੁੱਖ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇੱਕ ਪਿਆਲਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਤੇ ਦੁਆਪਰ ਯੁੱਗ ਲੰਘਣ ਤੱਕ ਉਥੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ। ਤਦ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਸੁੱਕੀ ਕਮਲਣੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।" "ਉਹ ਓਥੇ ਆਏ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੰਪਤੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਲਤਾਵਾਂ ਤੇ ਰੁੱਖ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਸੋਮਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾਵਾਲੀ ਮੰਡਲ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਬਲਦ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਚੰਨ ਚੜ੍ਹਦੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾਰ ਮੁਖ ਵਾਲਾ ਦੇਖਿਆ।" "ਉਹ ਦੋਹਾਂ, ਉਸ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਵਰਗ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਤਦ, ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਬਾਂਸ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਲਤੀਆਂ ਖੜਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਠੰਢੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਹੌਲੇ ਹੰਸ ਕੇ ਕਿਹਾ:" "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਲਦੀ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦਾ ਵਰ ਮੰਗੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਬਾਗ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੋ।" "ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ: 'ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ ਇੰਨੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਤੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੁੱਖ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਾ ਆਵੇ।'" "ਤਦ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ 'ਤਥਾਸ্তু' ਆਖਿਆ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਦੰਪਤੀ, ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਵਰ ਪਾ ਕੇ, ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਉਮਾ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਦਾ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਾਲਾ-ਨੀਲਾ ਰੂਪ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਦੀ ਲਕੀਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।" "ਸਮੇਂ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ, ਜੋ ਵਧਦੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਕੋਮਲ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਸਨ—ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਵੀਂ ਕੋਪਲ ਵਾਂਗ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ ਗਏ, ਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹ ਬਲ ਤੇ ਚਮਕ ਵਿੱਚ ਵਧਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਬੱਦਲ ਵਧਦੇ ਹਨ।" "ਜਦ ਉਹ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਉਥੇ ਚੰਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਲ ਗ੍ਰਹਿ। ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪੇ, ਜੋ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਗਏ ਤੇ ਆਪਣੇ ਅਪਨੇ ਲਕਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ।" "ਫਿਰ, ਉਹ ਦਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਹੁਣੇ, ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਕਾਂ-ਸਬੰਧੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ: 'ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?' ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਏ:" "'ਇੱਥੇ ਸਹੀ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਭਰਾਵੋ? ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕੀ ਹੈ? ਸੱਚੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਵੈਭਵ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਰਾਜ-ਰਹਿਤਤਾ ਕਿੰਨੀ ਸੀਮਤ ਹੈ! ਕਿਉਂਕਿ ਵਸੀਲ (ਵਸਲ) ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਨ ਕੀ ਹੈ? ਰਾਜੇ ਹੀ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।