ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਜਿਹੜੇ ਭੋਗਾਂ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਮਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੀਲਾਵਾਰ ਲਗਨ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਜੀਵ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਲੋਕ, ਮਹਾਦੀਪ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਚੱਕਰ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਗੂੰਜਦੇ ਧੁਨੀ ਉਠਦੇ ਹਨ। ਕਿਤੇ ਰਾਤ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਰਾਤ ਅਜੇ ਵੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਨੇਰਾ ਖੜਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਦੌੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨੀਲੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ, ਜਿਵੇਂ ਨੀਲੋਫਰ ਦਾ ਫੁੱਲ ਖਿੜਿਆ ਹੋਵੇ, ਉੱਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਮਧੁਮੱਖੀ ਘੁੰਮਦੀ ਫਿਰਦੀ ਹੈ। ਤਾਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਨੀਲੋਫਰ ਦੇ ਕੇਸਰੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਚੱਕਰ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਘਣੀ ਧੁੰਦ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਤੀਆਂ ਰੂਈ ਵਾਂਗ ਪਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਲੋਕਾਲੋਕ ਪਹਾੜ ਦੀ ਘੇਰ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੰਗਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਨੀਲੇ ਪੱਥਰਾਂ ਅਤੇ ਅਨਮੋਲ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਧਰਤੀ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਹੌਲੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ, ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੜੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਰਾਜ ਮਹਲ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਔਰਤ। ਰੁੱਤਾਂ ਦੀਆਂ ਰੌਣਕਾਂ, ਚਿੱਟੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਤਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਤੇ ਕੁਮੁਦ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਅਨੇਕ ਖੇਤਰ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵੰਡਾਂ ਅਤੇ ਵਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਲਾਲੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਨਾਰਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ। ਤਿੰਨ-ਮਾਰਗੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਉੱਤੇ-ਹੇਠਾਂ ਵਗਦੀਆਂ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਕਿਰਨ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਜਗਤ ਦੀ ਜਨੇਊ ਵਾਂਗ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਕਦੇ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਨਾਸ਼ ਹੋਦੀਆਂ ਤੇ ਮੁੜ ਉਤਪੰਨ ਹੋਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਜਾਂ ਹਵਾ ਦੇ ਅੰਤ ਉਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ। ਸਮੁੰਦਰ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ, ਦੇਵ-ਨਗਰੀਆਂ, ਉੱਧਿਆਂ ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਉੱਡਦੀਆਂ ਵਿਮਾਨ-ਮਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਸੱਪ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਅੰਜੀਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਮੰਡਰਾਉਂਦੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ। ਕਾਲ, ਜੋ ਯੁੱਗ, ਕਲਪ, ਪਲ, ਨਿਮੇਸ਼ ਤੇ ਖਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਿਰਵਿਘਨ ਵਗਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਹੰਗਮ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਉੱਚੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਹ ਕੀ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ, ਇਹ ਮਾਸ ਦੇ ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਮਨ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਮਾਇਆ ਦਾ ਜਾਲ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੇਖਣ ਉਪਰੰਤ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚੋਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ। "ਆਓ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੂਰਜ! ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ," ਮੈਂ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ। ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ? ਇਹ ਇੱਕ ਜਗ ਜਾਂ ਇਹ ਅਨੇਕ ਜਗ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ? ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।" ਸੂਰਜ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਇਸ ਦਿੱਖੀ ਛਾਇਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋ, ਫਿਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ? ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ, ਪ੍ਰਭੂ?" "ਜੇ ਮੇਰੇ ਬੋਲਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਸਰਵਜ্ঞান, ਤੁਹਾਡੀ ਲੀਲਾ ਅਚਾਨਕ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੁਣੋ—ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦਾ ਮਨ, ਜੋ ਇਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਆਤਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਨਾਲ ਅਸਤੀ ਤੇ ਨਾਸਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਭਾਰ ਤੇ ਤੂਟ-ਫੂਟ ਨਾਲ ਭਰਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, 'ਕਲਪਨਾ' ਨਾਂਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ, ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੇ ਇਕ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੁਵਰਨਜਾਤ ਨਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰ, ਆਨੰਦਦਾਇਕ ਤੇ ਰੌਣਕ ਭਰੀ ਨਗਰੀ ਵਸਾਈ ਗਈ।" "ਉਸ ਥਾਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧਰਮੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਇੰਦੂ ਨਾਂ, ਕਸ਼ਯਪ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ, ਬੜੀ ਸ਼ਾਂਤ ਸਵਭਾਵ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਘਾਸ ਦੀ ਪੱਤੀ।" "ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਸਾਫ-ਸੁਥਰੀ, ਚੰਗੀ, ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਸੀ, ਪਰ ਬਿਨਾ ਫਲ ਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਖਾਲੀ ਲਤਾ। ਫਿਰ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਦੋਵੇਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਥੱਲੀ ਉੱਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਚੜ੍ਹ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੀ ਢਲਾਨ ਉੱਤੇ ਦੋ ਰੁੱਖ।" "ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਉਸ ਸੁਨਸਾਨ ਬਾਗ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ, ਰੁੱਖ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਕ ਪਿਆਲਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਬਿਲਕੁਲ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ, ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦੇ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਤ੍ਰੇਤਾ ਤੇ ਦੁਆਪਰ ਯੁੱਗ ਲੰਘ ਨਾ ਗਏ। ਫਿਰ, ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਅਰਧਚੰਦ ਧਾਰਣ ਕਰਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਤਪਿਸ਼ ਨਾਲ ਸੜੇ ਕਵਲਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।" "ਉਹ ਥਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋੜਾ ਸੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ-ਸੁਸ਼ੋਭਤ, ਬਲਦ ਤੇ ਸਵਾਰ, ਤੇ ਚੰਨ-ਮੁਖੀ, ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਪਹੁੰਚੇ। ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਉਸ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ, ਹਿਮ ਵਾਂਗ ਸੁਚਿੱਟ, ਸਰਵ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।" "ਨਵੀਂ ਬਾਂਸ ਦੀਆਂ ਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਹੌਲੀ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਲਦੀ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦਾ ਵਰ ਮੰਗੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਬਾਗ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੂੰ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾ।'" "ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਮੈਨੂੰ ਦਸ ਬਹੁਤ ਚਤੁਰ ਤੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਕਿ ਦੁਖ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਾ ਆਵੇ।'" "ਫਿਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ 'ਤੈਥਾਂ ਹੋਵੇ' ਆਖ ਕੇ, ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉਠਦੇ ਵੱਡੇ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ, ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ।