ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਗੇ ਵਧੀ: ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧਿਆਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਉਹ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮਿਲੇਗਾ—ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੱਕੀ ਆਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਦੋਸਤੀਆਂ, ਚਾਹੇ ਝੂਠੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਹੋਣ, ਇਕ ਵਾਰੀ ਬਣ ਜਾਣ ਤਾਂ ਕਦੇ ਮਿਟਦੀ ਨਹੀਂ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਸੀ; ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੇ ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਨਾਏ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਮਨ ਲਈ—ਕਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਨੀਅਤ ਵਾਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣੇਗਾ? ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਜੋ ਸੋਹਣੀਆਂ ਗਹਣਿਆਂ—ਹਾਰ, ਬਾਂਹ, ਕੰਗਣ, ਕਮਰਬੰਦ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਖੜੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਖੀ, "ਚਲੋ, ਰਾਜਾ ਜੀ," ਤੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਈ; ਰਾਜਾ ਤੇ ਮੰਤਰੀ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚੱਲੇ, ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਰਾਤੀਂ ਚਲਦੀ ਰਹੀ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਰਾਜ-ਮਹਿਲ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਹ ਰਾਤ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਕ ਹੀ ਸੁਹਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਾਰੀ, ਇzzਤ ਨਾਲ, ਗੱਲਾਂ-ਬਾਤਾਂ ਕਰਦਿਆਂ। ਸਵੇਰ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਮਹਿਲ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਈ, ਰਾਜਾ ਤੇ ਮੰਤਰੀ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗ ਗਏ। ਛੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਾਰੇ ਕੈਦੀਆਂ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲਏ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਪਾਏ ਹੋਏ ਕੈਦੀ ਦਿੱਤੇ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਆਪਣੀ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਕਾਲੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਗਈ। ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਫੜ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਛਪੜੇ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਚਲੀ ਗਈ; ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਔਰਤ ਸੋਨਾ ਲੱਭ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪਰਤ ਗਈ। ਉਥੇ, ਦੋ ਦਿਨ ਭੁੱਖ ਮਿਟਾ ਕੇ, ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਸੋਈ, ਫਿਰ ਜਾਗੀ, ਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਕੇ, ਗਹਿਰੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਈ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਉਠਦੀ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ, ਤੇ ਇzzਤ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਗੱਲਾਂ-ਬਾਤਾਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੀ। ਅੱਜ ਵੀ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ, ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਮਨ ਨਾਲ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਕੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾ ਲਈ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਵਿਚ। ਕਿਰਾਤਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਸਥਾਨਕ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਉੱਚੀ ਦੋਸਤੀ ਬਣਾਈ। ਉਥੇ, ਉਹ ਯੋਗ-ਸিদ্ধ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਵੱਡੀਆਂ ਆਫ਼ਤਾਂ, ਭੂਤ-ਪਰੇਤਾਂ ਦੇ ਡਰ, ਤੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਧਿਆਨ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ; ਉਥੇ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਯਗਨ ਦੇ ਬਲੀ-ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੀ। ਅੱਜ ਵੀ, ਜੋ ਬਲੀ-ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਹਨ, ਰਾਜਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਜੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਰਹੇਗਾ? ਜਦ ਉਹ ਜੰਗਲੀ ਜਾਤਾਂ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਰਹਿੰਦੀ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਉਹ ਦੇਵੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੰਦਰਾ ਹੈ, ਮੰਗਲੇਤਰਾ ਵੀ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਇzzਤ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਹਰ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਉਥੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ, ਦੇਵੀ ਕੰਦਰਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਘੱਟ ਰਾਜਾ ਕੰਦਰਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਰਾਏ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਆਫ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਂਦੇ। ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ; ਜੇ ਕੋਈ ਪੂਜਾ ਨ ਕਰੇ, ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹਨੂੰ ਦੁਖ ਮਿਲਦਾ। ਦੇਵੀ, ਜੋ ਸਜ਼ਾ-ਪਾਤਰਾਂ ਲਈ ਰਵਾਇਤੀ ਰੀਤਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ, ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਰਹਿੰਦੀ, ਤੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦੀ। ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਆਦਰਯੋਗ, ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਆਸਥਾਨ, ਉੱਚੀ ਗਿਆਨ ਵਾਲੀ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੰਗਲ ਦਿੰਦੀ, ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੀ—ਇਥੇ ਜਿੱਤ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਨਿਰਮਲ ਕਹਾਣੀ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਪਰੀ, ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਕਰਕਟੀ ਦੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਹਿਮਾਲਾ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਖੀ ਗਈ ਕਾਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਕਰਕਟੀ ਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਪਈ?" ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਵੰਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ—ਕਾਲੇ, ਚਿੱਟੇ, ਹਰੇ, ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ। ਇਕ ਰਾਕਸ਼ਸ 'ਕਰਕਟਾ' ਸੀ, ਜੋ ਕੇਕੜੇ ਵਰਗਾ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਕਾਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ 'ਕਰਕਟੀ' ਜਨਮੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਕੇਕੜੇ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਕਰਕਟੀ ਦੇ ਸਵਾਲ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਦੱਸੀ। ਇੱਕ ਹੀ ਕਾਰਨ ਤੋਂ, ਪੂਰੇ ਤੇ ਅਧੂਰੇ ਦੋਵੇਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ, ਉੱਚੇ ਕਾਰਨ ਤੋਂ, ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ-ਜਾਂਦੀਆਂ, ਪਰ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ, ਇਵੇਂ ਸਾਰੇ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਦਿਖਾਈ ਦੇਣੀਆਂ ਹੋਣ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਪਰ ਠੰਡਾ ਦੂਰ ਕਰਦੀ, ਇਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮ, ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਅਡੋਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਰਚਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਲੱਕੜ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵਿਚ ਔਰਤ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਲੱਕੜ ਵਿਚ ਹੀ ਜਾਗਦੀ, ਇਵੇਂ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ, ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ, ਵਿਅਕਤੀਕ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਵੱਖਰਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ। ਇੱਕ ਹੀ ਅਸਲ ਦੀ ਅਭੇਦਤਾ ਕਰਕੇ, ਬੀਜ ਤੇ ਫਲ, ਜਾਂ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਤੇ ਲਹਿਰ ਵਿਚ। ਜੋ ਵੱਖਰਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਜਾਂਚਣ ਤੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ; ਸਵਾਲ ਨਾ ਕਰਣ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਖਰਾ ਬਣਦਾ। ਰਘੁ ਵੰਸ਼ੀ, ਇਹ ਮਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਇਵੇਂ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਵੇ। ਜਦ ਤੂੰ ਜਾਗੇਗਾ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਕਰਕਟੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਦੇ ਬਾਰੇ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋਈ।