ਜਦੋਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਜਦੋਂ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਨਾ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਏਕਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਹੋਣ ਦਾ ਭਾਵ। ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਮਝ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਖ਼ਾਲਿਸ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਿਸ਼੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਅਵਸਥਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਆਤਮਾ, ਵੇਖਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ, ਅਤੇ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ—all ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਚਾਨਣ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਪਰਮ ਅਣੂ ਦੀ ਖ਼ਾਲਿਸ ਚੇਤਨਾ ਦੁਆਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ, ਗਿਆਤ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਾਧਨ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਇੰਤellect ਵਿਚ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਵਿਚੋਂ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਦਿੱਖ ਹੈ, ਪਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਅਣੂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੀ ਅਨੁਭਵਤਾ, ਪਰਮ ਅਨੁਭਵਕ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਨੁਭਵਤਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਏਕਤਾ ਦੀ ਅਨੁਭਵਤਾ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਹੋਣਾ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ 'ਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਇੱਛਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟਤਾ ਇੱਕ ਹੀ ਦਿੱਖ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਕਿਸੇ ਦਿਸਾ, ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਰਵ-ਅਨੁਭਵਕ ਹੈ। ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਰਕੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ; ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦੀ ਅਸਲ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਨਾ ਦਵੈਤ ਹੈ, ਨਾ ਏਕਤਾ। ਜੇ ਦੂਜਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਏਕਤਾ ਪਹਿਲੇ ਦੀ ਹੁੰਦੀ; ਦਵੈਤ ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋਣਾ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਛਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਏਕਤਾ ਪਹਿਲੇ ਦੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ? ਜਦੋਂ ਏਕਤਾ ਸਥਾਪਤ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਦਵੈਤਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖਾਲੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਦਰਵਾਹ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਵਿਚ ਰੁੱਖ। ਇ'en, ਦਵੈਤਤਾ ਵੀ ਮੂਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਵਿਚੋਂ ਕਠੋਰਤਾ; ਏਕਤਾ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿਚ, ਦਵੈਤਤਾ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਤਰਲਤਾ, ਹਵਾ ਨੂੰ ਕੰਪਨ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਖਾਲੀਪਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਵੈਤਤਾ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਨਹੀਂ। ਦਵੈਤ ਅਤੇ ਅਦਵੈਤ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਨਾਸ ਲਈ ਹੈ; ਦੋਵੇਂ ਦੀ ਸੁਖਮ ਅਗਿਆਨਤਾ—ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹਨ। ਮਾਪ, ਮਾਪਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਮਾਪਿਆ ਗਿਆ—ਇਹ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਵੇਖਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ, ਅਤੇ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ—ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸੁਖਮ ਅਣੂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਅਣੂ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸੁਖਮ ਪਰਬਤ-ਵਾਂਗ ਅਣੂ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿਚ ਹਲਚਲ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਅਸਤੀਤ ਵਿਚ—ਇਹ ਹੋਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਅਹਾ, ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਕ ਵੱਡੀ ਮਾਇਆ ਹੈ—ਜਾਂ ਮਾਯਾਵੀ ਹੀ ਪਰਮ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਖਮ ਅਣੂ ਵਿਚ ਹੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕਰਮ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕ ਅਸੰਭਵ ਮਾਇਆ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸੁਖਮ ਅਣੂ ਵਿਚ ਮਾਪ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਜਾਲ, ਜੋ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਣੂ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਵਿਚ ਰੁੱਖ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੀਜ ਵਿਚ, ਰੁੱਖ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ, ਫਲ ਤੇ ਪੱਤੇ ਸਮੇਤ, ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਮ ਦਰਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ, ਸੰਸਾਰ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸੁਖਮ ਅਣੂ ਵਿਚ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਲ—ਟਾਹਣੀਆਂ, ਫਲ, ਤੇ ਰੁੱਖ—ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਬੀਜ ਦੇ ਖਾਲੀਪਨ ਵਿਚ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸੁਖਮ ਅਣੂ ਵਿਚ ਹੀ ਪਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਦਵੈਤਤਾ ਵਾਂਗ ਦਿੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਦਵੈਤਤਾ ਦੇ ਬੀਜ-ਛਿਲਕੇ ਵਾਂਗ ਸਥਾਪਤ ਹੈ; ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸੁਖਮ ਅਣੂ ਵਿਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਨਾ ਦਵੈਤ ਹੈ, ਨਾ ਅਦਵੈਤ; ਨਾ ਬੀਜ, ਨਾ ਅੰਕੁਰ; ਨਾ ਸਥੂਲ, ਨਾ ਸੁਖਮ; ਨਾ ਅਜਨਮਾ, ਨਾ ਜਨਮਾ। ਇਹ ਨਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਨਾ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ; ਨਾ ਨਰਮ, ਨਾ ਉਤਲ; ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ atomic ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਨਾ ਕੋਈ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੁਝ ਹੋਰ। ਨਾ ਸੰਸਾਰ, ਨਾ ਗੈਰ-ਸੰਸਾਰ; ਸਿਰਫ਼ ਪਰਮ atomic ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਜੋ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤੇ ਜਿਵੇਂ, ਉਹ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਮ atomic ਆਤਮਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੀ ਸਵ-ਚੇਤਨਾ ਦੁਆਰਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਦਿੱਖਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਆਤਮਾ ਵਾਂਗ, ਸਭ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਰੁੱਖ ਬਣਨ ਵਾਂਗ ਦਿੱਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਮ ਸਤ੍ਯ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਅਤੇ ਵਿਲੀਨ ਹੋਣ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਖਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਬੀਜ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਰਮ ਅਣੂ ਕੰਪਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਵੀਕਾਰ ਜਾਂ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਪਰੇ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੰਵਲ ਦਾ ਰੇਸ਼ਾ ਜਾਂ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ, ਪਰਮ ਅਣੂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅੱਖ ਨੂੰ ਰੇਸ਼ਾ ਵਾਂਗ ਦਿੱਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਰੂਪ ਅੱਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਖਦਾ। ਕੰਵਲ ਦਾ ਰੇਸ਼ਾ ਜਾਂ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦੇ ਅਣੂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਘਣਤਾ ਤੋਂ ਹੀ, ਮੈਰੂ ਤੋਂ ਉਪਰਲੇ ਚੋਟੀਅਾਂ ਵੀ ਅੰਦਰ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸ ਦੁਆਰਾ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਅਤੇ ਸੁਖਮ ਅਣੂ permeate, ਫੈਲਦੇ, ਬਣਦੇ, ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਬਣਤਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੈ—ਹਰ ਥਾਂ, ਖ਼ਾਲਿਸ ਖਾਲੀਪਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਦਵੈਤਤਾ ਦੁਆਰਾ, ਅਸਲ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਦੀ ਅਵਸਥਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ; ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਆਉਣ ਜਾਂ ਜਾਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, thus ਸੰਸਾਰ ਪਰਮ ਸਤ੍ਯ ਦੀ ਹੀ ਅਸਲਤਾ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ, ਕਾਰਕਟੀ—ਜੰਗਲ ਦੀ ਮਕੜੀ—ਨੇ ਆਪਣੀ ਉਤਲਤਾ ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੰਤ ਵਿਚ ਟਿਕ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਠੰਡਕ, ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ, ਵਿਸ਼੍ਰਾਂਤ, ਅਤੇ ਦੁਖ-ਮੁਕਤੀ ਆ ਗਈ—ਜਿਵੇਂ ਮੋਰ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਕੰਵਲ ਚੰਨ ਦੀ ਪੂਰਨ ਰਾਤ ਵਿਚ ਖਿੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਂਗ ਦੇ ਅੰਡੇ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਜਾਂ ਬੱਦਲ ਵਿਚ ਹਵਾ। ਅਹਾ, ਸੱਚਮੁੱਚ, ਤੇਰੀ ਬੁਧੀ ਕਿੰਨੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਜਾਗਰਣ ਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ! ਇਹ ਵਿਵੇਕ ਦਾ ਅਣੂ, ਚਿੱਟਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਚੰਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਦਿੱਖਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹਨ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾ-ਯੋਗ ਮੰਨਦੀ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਸੰਗ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਚੰਨ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਕੰਵਲ ਵਾਂਗ ਖਿੜ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ।