ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਚੇਤਨਾ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਕੁਝ ਤੁਰੰਤ ਜਾਣ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਓਹ ਚੇਤਨਾ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਨ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਇਤਨੀ ਸੁਖਮ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਕਣ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ, ਪੂਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਬੜੀ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਣ ਕਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ, ਅਨਾਦਿ, ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਚਲਾਕ ਜਾਦੂਗਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅੱਖਾਂ, ਭੌਂਵਾਂ ਅਤੇ ਹਲਚਲ ਨਾਲ ਬਾਹਰਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਹਿਮ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ, ਘਾਹ ਅਤੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਨਚਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕਤਾ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਖਮ ਸੁਗੰਧ ਕਪੜੇ ਵਿੱਚ ਰਮ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਨੂੰ ਘੇਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਦਿਸ਼ਾ, ਸਮਾਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਮੇਰੂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਇਕ ਵਾਲ ਦੇ ਸਿਰੇ ਦੇ ਸੌਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੁਖਮ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਆਤਮ-ਕਣ ਦੀ ਕੋਈ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਰਾਈ ਦਾ ਦਾਣਾ ਤੁਲਨਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਮਾਇਆ ਦੀ ਸੁਖਮਤਾ ਉਸ ਦੀ ਜਾਦੂਗਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਪਰ ਪਰਮ-ਆਤਮਾ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਕੰਗਣ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ, ਇੱਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਜੋਤ, ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਾਰੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਅਸਤਿਤਵ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸੂਰਜ ਆਦਿ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਰਜੀਵ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਆਤਮਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਰੂਪ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹੋਵੇਗੀ? ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਨੈਸਰਗਿਕ ਵਸਦੀ ਹੈ, ਬਾਹਰਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਖਮ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਜਾਪਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਬਾਹਰ ਹੋਵੇ। ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਜੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ, ਸਿਵਾਏ ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੇ; ਅੰਤਰ ਸਿਰਫ਼ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਚਿੱਟਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਾਲਾ। ਜਿਵੇਂ ਲੰਪ-ਬਲੈਕ ਦੀ ਧੂੰਆਂ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਧੂੰਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਹੈ, ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਹਨੇਰਾ ਦਾ ਅੰਤਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਜੀਵ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਲਈ, ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸੂਰਜ ਦੋਵਾਂ 'ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਇਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕਤਾਈ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸੂਰਜ ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ, ਪੱਥਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਨਿਰੰਤਰ ਚਮਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਡੁੱਬਦਾ ਜਾਂ ਚੜ੍ਹਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਜੀਵ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਆਤਮਾ ਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇਕ ਝੋਪੜੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਸਤੂਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਕਠੋਰ ਖੋਹ, ਉਹ ਵੀ ਇਲੋਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਹਨੇਰਾ ਹੋ; ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ ਹਨੇਰਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਅਮਰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਗਰਮ ਅਤੇ ਚਮਕਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਹਰ ਹਨੇਰਾ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਅਤੇ ਕੁਵਰ-ਪੱਤੀਆਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਅਸਤਿਤਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਣਾਕੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਅਸਤਿਤਵ ਅਤੇ ਅਨਸਤਿਤਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਕਣ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਸੁਖਮ ਅਨੁਭਵ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਠੇ ਪੌਦੇ ਵਿੱਚ ਪੱਤੀਆਂ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ ਦੀ ਸੋਭਾ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਨੁਭਵ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਕਣ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਸੰਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਮਧੁਰਤਾ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁੱਚੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰਮ-ਆਤਮਾ ਦਾ ਕਣ, ਆਪਣੀ ਵਧੇਰੇ ਸੁਖਮਤਾ ਕਰਕੇ, ਸੁਆਦ-ਰਹਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਇਹੀ ਸਾਰੇ ਸੁਆਦਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਭੋਗਤਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਸੁਆਦ ਜਾਂ ਸਰ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅਸਤਿਤਵ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਜੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਆਪਣਾ ਅਸਤਿਤਵ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਰਛਾਵਾਂ ਅੱਧ-ਦਰਪਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਕਣ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਖੇੜਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ, ਸਭ ਕੁਝ ਗਲਵਕੜੀ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਕਿ ਆਪ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ ਚੇਤਨਾ ਦੁਆਰਾ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ-ਆਤਮ-ਕਣ ਵਾਂਗ ਛਤਰੀ ਵਜੋਂ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰਮ-ਆਤਮਾ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਨੌਨੀ ਘਾਹ ਵਾਲੀ ਘਾਹ-ਵਾਟ ਵਿੱਚ ਚਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਫਿਰ ਵੀ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨ ਰੂਪ ਆਤਮਾ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਇਕ ਗੁੰਝਾ ਨਿਗਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਘਣੀ ਮਾਇਆ। ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸੁਖਮ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਬਸੰਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਛੂਹ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਫਲਦਾ-ਫੁੱਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਅਸਤਿਤਵ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਹੀ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਠੇ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਖਿੜਦੇ ਹਨ। ਨਿਸਚਿਤ ਜਾਣੋ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਬਸੰਤ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਮਹਿਕ ਤੋਂ ਝਾੜੀਆਂ ਉਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਇਹ ਹਜ਼ਾਰ ਹੱਥਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਹ ਪਰਮ-ਕਣ ਹੀ ਅਭਿਨੰਦੀਤ ਪ੍ਰਗਟਤਾ ਦਾ ਸਦੀਵੀ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਇਕ ਪਲ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਕਣ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਅਣਗਿਣਤ ਯੁਗ ਸੌਂਦੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਸੁਖਮ ਪਲ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਲੱਖਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਯੁਗਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਇਕ ਜੋਤ ਸਾਰੇ ਅਸਤਿਤਵ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਸ ਨੇ ਖਾਇਆ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਯਕੀਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਕਿ 'ਮੈਂ ਖਾ ਲਿਆ', ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਨਿਸਚਾ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਕੀਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿ 'ਮੈਂ ਭੋਗਿਆ, ਪਰ ਭੋਗਿਆ ਨਹੀਂ', ਉਹ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਲੁਕਵੇਂ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ। ਸੰਸਾਰ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਕਣ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਉੱਥੇ ਤੋਂ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਇਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਵ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪਵਿੱਤਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਜੋ ਹੁਣ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਉਗਦੇ ਹਨ।