ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਪੂਰੀ, ਇਕਾਈ ਵਾਂਗ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਝਲਕ ਵਾਂਗ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਓਹ ਪਾਣੀ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਉਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਦਵੈਤ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਰੂਪ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਵੀ ਸੁਕਸ਼ਮ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਉਹ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੰਧ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੋਹ ਦੇ ਧੂੜ ਨਾਲ ਸੋਨਾ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਉਂ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਫਿਰ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕਿੱਥੋਂ ਉਪਜ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਕਿਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਕੰਧ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਨਾ ਪੂਰਾ ਸੱਚ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਝੂਠ, ਇਉਂ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਭਰਮ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚਿੰਤਨ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਸਲਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੰਧ-ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਣਾ। ਕੰਧ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ—ਸਿਰਫ ਪੱਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਹ ਅੰਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਫਰਕ, ਚਾਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜੀਵ ਤੱਕ, ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਧਾਰਨਾ ਹੀ ਹੈ। ਸਾਫ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਖੱਟ, ਕੰਧ, ਖਾਲੀਪਣ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਗਾੜ੍ਹ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਗਾੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਠੋਸ ਲਕੀਰਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਜੋ ਵਿਖਰੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵੱਖਰੇ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਉੱਚਤਮ ਪ੍ਰਗਟਤਾ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਦਰੱਖਤ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਦਰੱਖਤ ਹੈ, ਤੇ ਰੂਪ ਕਈ ਹਨ ਪਰ ਦਰਸ਼ਨ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ, ਇਉਂ ਹੀ ਅਣਗਿਣਤ ਸੰਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸ਼ਾਂਤ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਅਕਾਸ਼। ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਦਰੱਖਤ ਅਟੂਟ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਇਉਂ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ, ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ, ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਸ਼ਾਂਤ, ਪੂਰਨ, ਅਜਨਮਾ, ਇਕ-ਰੂਪੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਆਰੰਭ, ਨਾ ਮੱਧ—ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਭਾਗ ਜਾਂ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਵਿਕਾਰ, ਦੁਇਤਾ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਸਧਾਰਣ, ਅਨੇਕ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸਿਰਫ ਦਿੱਖ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜੀ ਹੋਈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹੋ। ਹੁਣ, ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਉੱਚਤਮ ਸੱਚ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ; ਹੁਣ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਰਾਜਾ ਬੋਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਰਮਾਣੂ ਦੇ ਭਾਨ ਤੋਂ ਵਾਯੂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵਾਯੂ ਭੀ ਭ੍ਰਮ ਕਰਕੇ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਉਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਚਦਾ—ਸਿਰਫ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧੁਨੀ ਦੇ ਭਾਨ ਤੋਂ ਧੁਨੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਧੁਨੀ ਵੀ ਭ੍ਰਮ ਕਰਕੇ ਹੀ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ; ਇਉਂ ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅਰਥ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮਾਣੂ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਉਹ ਹਾਂ, ਉਹ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸਿਰਫ ਉਹੀ ਹਾਂ; ਇੱਥੇ ਸਾਰੀ ਕਾਰਨਤਾ ਸਵੈ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਚਮਕ ਹੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਜਤਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਜੋ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ-ਸ਼ੂਨ्यता ਹੀ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੂਲ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਵਾਲੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਹੀਂ ਉਪਜਦੀ, ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਕਸ਼ਮ ਤੱਤ, ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਲਦਾ ਫਿਰਦਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ। ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਦੁਆਰਾ, ਸਾਰੀ ਬਾਹਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ—ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਘਾਹ ਦੀ ਤਿੰਨ ਵੀ—ਤਿਆਗ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਿਰਫ ਮਾਇਆ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੀ ਵੇਖਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹੀ ਬਾਹਰ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਉਦਾਹਰਨ ਵਾਸਨਾ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਾਹੀਦੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਰੰਤ ਵੇਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਇਉਂ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਉੱਚੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਹ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਉਦਾਹਰਨ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਦੁਆਰਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਕਸ਼ਮ ਪਰਮਾਣੂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਪੂਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਕਸ਼ਮ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਮਾਣੂ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਸੈਂਕੜੇ ਕੋਸ ਦੂਰ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ, ਤੇ ਇਹ ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਚਤੁਰ ਚਾਲਾਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਹਾਵ-ਭਾਵ, ਨਜ਼ਰਾਂ, ਤੇ ਭੰਵਿਆਂ ਦੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਨਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਉਂ ਹੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਹ ਤਕ, ਲਗਾਤਾਰ ਨਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣਾ ਖੇਡ-ਰੂਪ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਕਸ਼ਮ ਸੁਗੰਧ ਕਪੜੇ ਵਿੱਚ ਰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਉਂ ਚੇਤਨਾ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ, ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਸਾ, ਸਮਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰੋਕ ਨਾਲ ਬੱਝੀ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਮੇਰੂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਵਾਲ ਦੀ ਨੋਕ ਦੇ ਸੌਵੇਂ ਭਾਗ ਤੋਂ ਵੀ ਸੁਕਸ਼ਮ ਹੈ। ਉਸ ਪਰਮ ਪਰਮਾਣੂ, ਜਿਸਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਹੈ, ਲਈ ਕੋਈ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ—ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਰਾਈ ਦੇ ਦਾਣੇ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਮਾਇਆ ਦੀ ਸੁਕਸ਼ਮਤਾ ਉਸਦੀ ਜਾਦੂਈ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਕਰਕੇ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਗਹਿਣਾ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ, ਇਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਜੋ ਦੀਵਾ, ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੀ ਚਾਨਣ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਉਹ ਚਾਨਣ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੜਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਚਾਨਣ ਕਿਹੜੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਹਿਜ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਸੁਕਸ਼ਮ ਚਮਕ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਬਾਹਰ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ। ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਤੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਚਮਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ, ਸਿਵਾਏ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਢੇਰ ਕਰਕੇ; ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ ਰੰਗ ਦਾ ਫਰਕ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਚਿੱਟਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਾਲਾ। ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਦੇ ਧੂੰਏ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਧੂੰਏ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਉਂ ਹੀ ਚਾਨਣ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਅੰਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੜਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਲਈ, ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸੂਰਜ ਦੋਹਾਂ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਇਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕ-ਰੂਪਤਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸੂਰਜ ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ, ਪੱਥਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਲਗਾਤਾਰ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਛੁਪਦਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਗਦਾ ਜਾਂ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਤ੍ਰੈ-ਲੋਕੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ; ਭਾਵੇਂ ਝੁੱਗੀ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਸਖਤ ਖੋਹ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਸਭ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਹਨੇਰਾ ਹੈਂ; ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਹਨੇਰਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਤੂੰ ਤਪਦਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਸਾਰਾ ਹਨੇਰਾ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਤੇ ਕੁਵਰ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟਤਾ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਉਂ ਹੀ ਚੇਤਨਾ ਦੁਆਰਾ ਚਾਨਣ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਦਾ ਹੋਣਾ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।