ਕਰਕਟੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ, "ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਮਨ ਸੀ, ਸਰੀਰ ਆਦਿਕ ਵਿਚ ਭਟਕ ਰਹੀ ਸੀ; ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ ਇਹ ਭਟਕਣਾ ਠੰਢੀ ਪੈ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਨਾਂ ਕੋਈ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਬਚਿਆ, ਨਾਂ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਨਾਂ ਸਰੀਰ, ਨਾਂ ਗੈਰ-ਸਰੀਰ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਮੌਨ ਵਿਚ ਟਿਕ ਗਈ। ਇਸ ਮੌਨ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਆਉਂਦੀ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਹਵਾ ਵਲੋਂ ਆਈ ਸੀ। ਇਸ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ, ਉਸ ਦੀ ਦੈਤ-ਸਵਭਾਵ ਦੀ ਤਿਆਗਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਕਰਕਟੀ, ਤੂੰ ਜਾ ਅਤੇ ਮੂੜ੍ਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜਗਾ। ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਵਭਾਵਕ ਗੁਣਤਾ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਤੇਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਜਿਹੇ ਨੂੰ ਤੂੰ ਖਾ ਸਕਦੀ ਹੈਂ, ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਰਕਟੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਧੰਨ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ।" ਫਿਰ ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਥੱਲੇ ਵੱਲ ਉਤਰਨ ਲੱਗੀ। ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਵਾਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਵੱਸਦੇ ਕਿਰਾਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ। ਉਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਸੀ, ਪਸ਼ੂ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ, ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਫਸਲਾਂ, ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਮਾਸ, ਅਣਗਿਣਤ ਜੜ੍ਹਾਂ, ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਅਨਾਜ, ਹਿਰਣ, ਕੀੜੇ, ਪੰਛੀ ਆਦਿ ਸਭ ਕੁਝ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਸੀ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਵੱਸਦੀ, ਮਾਨੋ ਕਾਲੀ ਸੁਰਮਾ ਦੀ ਪਿਘਲਦੀ ਚਲਦੀ ਪਹਾੜੀ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਰਾਤ ਹੋ ਗਈ। ਕਰਕਟੀ, ਜੋ ਰਾਤ ਦੀ ਭਟਕਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਗੂੜ੍ਹ ਹਨੇਰੇ ਵਾਲੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਨਿਕਲ ਪਈ। ਉਸ ਕਿਰਾਤ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ, ਰਾਤ ਇੰਨੀ ਗੂੜ੍ਹ ਹਨੇਰੀ ਸੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋਣ। ਅਸਮਾਨ ਉੱਤੇ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਛਾ ਗਏ, ਚੰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਹਨੇਰਾ ਐਸਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਤਮਾਲਾ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਘਣਤਾ, ਕਾਲੀ ਸੁਆਹ ਲੱਗੀ ਹੋਈ, ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀ ਹੋਈ। ਕਰਕਟੀ ਬੇਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਹਨੇਰੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤ ਵਾਂਗ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤੰਗ ਹਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ। ਅੰਗਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਨੇਰੇ ਦਾ ਢੇਰ ਸੀ, ਦੀਵਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਕਰਦੀ। ਕੁੰਜੀ ਦੀ ਛੇਤੀ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲਕੀਰ ਵੀ ਉਹੀ ਸੀ। ਕਰਕਟੀ ਕਾਂਗੜੀ ਦੀ ਸਾਥੀ ਵਾਂਗ ਨੱਚਦੀ, ਜੰਗਲੀ ਆਤਮਾ ਵਾਂਗ, ਜਾਂ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਢੁੱਲਦੀ ਪ੍ਰੇਤਨੀ ਵਾਂਗ, ਲੱਕੜ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵਾਂਗ ਚੁੱਪ ਖੜੀ। ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਸਮੂਹ ਸੀ, ਧੁੰਦ ਨੂੰ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਚੁਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀ। ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ, ਪਤਝੜ ਦੀ ਠੰਢ ਅਤੇ ਓਸ ਵੀ ਉਹੀ ਸੀ। ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਾਂਜ, ਮੰਡੂਕ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਹਿਲਦੀ ਪਾਣੀ ਸੀ। ਘਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਉਹ ਪਿਆਰ-ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਦੇ ਮਰਦ-ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਸੀ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅੱਗ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਵਾਲੇ ਵਾਲ ਸੜ ਰਹੇ ਸਨ। ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਛਿੜਕਾਅ ਨਾਲ ਪੱਕਦੇ ਪੱਥਰ ਸੀ। ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਘੁੰਮਦੇ ਜੁੰਡ ਦੀ ਅਣਖੁੱਲੀ ਚਲਚਲ ਸੀ। ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦਰੱਖਤ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ-ਫਲ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡ ਰਹੇ ਸਨ। ਘਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਉਲੂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ ਹਵਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੀ। ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਜਿੱਥੇ ਚੋਰ ਹਾਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਉਹ ਪਿੰਡਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਕਰੜੀ ਚੀਖ ਸੀ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੁੰਨ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਨਗਰਵਾਸੀ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾਵਾਂ ਭਟਕ ਰਹੀਆਂ, ਘੋਸਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀ ਨਿਸ਼ਚਲ। ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਸੁੱਤੇ, ਝਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿਰਣਾਂ ਦੀ ਸਾਹ-ਸੰਭਾਲ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਭਟਕਦੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪੀ ਛਾਈ ਹੋਈ। ਕਰਕਟੀ ਸੁਆਹ ਦੇ ਬੱਦਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਕাঁচ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਖੋਖਲੀ ਵਾਂਗ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਵਿੱਚ ਘਣੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਾਸ ਅੰਨ੍ਹਾ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਕੱਟਣ ਯੋਗ। ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਤਲਾਂ-ਪਤਲਾਂ ਹੋਈ, ਸੁਆਹ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਬੇਚੈਨ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੇਟ ਵਾਂਗ ਘਣੀ, ਚੌੜੇ ਕੀਚੜ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ। ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਰੁੱਖੀ, ਪਰ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣੀ। ਅਗਿਆਨ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਦਾ ਕਿਲਾ, ਭੌਰੇ ਦੀ ਪਿੱਠ ਵਰਗਾ ਰੰਗ। ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਰਾਤ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸੁੱਤੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਉਹ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਦਿਲ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਕ੍ਰਮ ਸੀ, ਵੱਡੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਕਰਕਟੀ ਨੇ ਦੋਨਾਂ—ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੰਤਰੀ—ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਹੌਂਸਲੇ ਨਾਲ ਭਟਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਵੈਤਾਲਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ, "ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਖੁਰਾਕ ਮਿਲ ਗਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮੂਰਖ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਬੋਝ ਹਨ।" "ਇਹ ਮੂਰਖ ਇੱਥੇ ਤੇ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਲਈ ਹੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ; ਅਜਿਹਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ।" "ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਮੌਤ ਹੀ ਜੀਵਨ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਉਤਸ਼ਪਤੀ ਮੌਤ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬੁਰਾਈ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।" "ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਨੇ ਨਿਯਮ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਅਗਿਆਨੀ ਆਤਮਾ ਹਿੰਸਕ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਆਤਮ-ਜਾਗਰੂਕ ਲਈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਅੱਜ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਖਾਏ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਖੁਰਾਕ ਬਣ ਗਏ ਹਨ; ਕੇਵਲ ਅਭਾਗੇ ਹੀ ਆਈ ਹੋਈ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਮੌਕਾ ਗਵਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।" "ਪਰ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕਦੇ ਭਲੇ ਜਾਂ ਉੱਚੇ ਨਹੀਂ ਬਣਣ; ਅਜਿਹਿਆਂ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਸੂਟ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।" "ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਾਂਗੀ: ਜੇ ਇਹ ਗੁਣਵਾਨ ਹਨ, ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਖਾਵਾਂਗੀ; ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।" "ਜੋ ਲੋਕ ਸੁਭਾਵਿਕ ਸੁਖ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਗੁਣਵਾਨਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦੇਣ।" "ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਨਾਸ਼ ਵੀ ਹੋ ਜਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਣਵਾਨ ਲੋਕ, ਜੀਵਨ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ, ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਣਵਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਕੇ ਵੀ ਕਰੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਣਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦੀ ਦਵਾਈ ਨਾਲ, ਮੌਤ ਵੀ ਦੋਸਤ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ, ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਗੁਣਵਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਉਥੇ ਹੋਰ ਵੀ ਉਸ ਉਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਫ਼ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਲੋਕ ਉੱਚੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚੰਨ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਠੰਡ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।" "ਮੌਤ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਹੈ; ਜੀਵਨ ਗੁਣਵਾਨਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ; ਫਲ—ਚਾਹੇ ਸਵਰਗ, ਮੁਕਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ—ਸਿਰਫ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਗੁਣਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲੈਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਕਦੇ ਖੇਡਾਂ-ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਾਂਗੀ: ਕੀ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਆਦਰ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲਿਆਂ?