ਸੂਖਮ ਤੱਤ, ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਉਸ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਉਪਜੇ। ਫਿਰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਜਿਵੇਂ ਕਲਪਵૃਖ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਫੁੱਲ ਖਿੜਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਲੁਕਵੇ ਹੋਣ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਤੱਤ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਉਭਰੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੂਚੀ ਮੁੜ ਕਰਕਟੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਬਣ ਗਈ। ਹੁਣ ਉਹ ਸੂਖਮ ਤੋਂ ਸਥੂਲ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਦੀ ਲਕੀਰ ਮੋਟੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਮਿਲਣ ਤੇ ਉਹ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ। ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੇ ਮਹਾਨ ਰਾਕਸ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਚੋਲਾ ਉਤਾਰ ਦੇਵੇ। ਹੁਣ ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਪੂਰਨ ਪਦਮ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਈ। ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿੰਦੀ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਅਟੱਲ ਬੈਠੀ ਰਹੀ। ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਧਿਆਨ ਸਾਧਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਮੋਰ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣ ਕੇ ਨੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦੀ ਧਿਆਨ ਧਾਰਾ ਬਾਹਰ ਵਲ ਮੁੜ ਗਈ ਤੇ ਭੁੱਖ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ। ਕਿਉਂਕਿ ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਸਰੀਰ ਜੀਵਿਤ ਹੈ, ਇਹ ਭੁੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਕਦੇ ਮੁੱਕਦੀ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਕਰਕਟੀ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਖਾਵਾਂ?" ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਸੋਚਦੀ, "ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਜੋ ਮੇਰੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਖਾਣੀ।" ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕਹਿੰਦੀ, "ਜੋ ਚੰਗਿਆਂ ਵਲੋਂ ਨਿੰਦਤ ਹੈ ਜਾਂ ਜੋ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਖਾਣ ਦੀ ਥਾਂ, ਮੌਤ ਹੀ ਚੰਗੀ ਹੈ।" "ਜੇ ਮੈਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿਆਂ ਤੇ ਕੁਝ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕੋਈ ਅਨੁਚਿਤ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਖਾਵਾਂਗੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਧਨ ਜਾਂ ਆਹਾਰ ਅਨਿਆਏ ਨਾਲ ਭੋਗਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।" "ਜੋ ਕੁਝ ਸੰਸਾਰਕ ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਖਾਣ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਾ ਜੀਊਣ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਣ, ਨਾ ਮਰਨ ਦਾ।" "ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਮਨ ਸੀ, ਸਰੀਰ ਆਦਿਕ ਦੇ ਭ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸੀ; ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ—ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਸਰੀਰ ਤੇ ਅਸਰੀਰ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੁੱਪਚਾਪ ਟਿਕੀ ਹੋਈ, ਉਸਨੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਪਵਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਤਿਆਗ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਖੀ, "ਜਾ, ਕਰਕਟੀ, ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਕੇ ਜਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁਭਾਵਿਕਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।" "ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਤੇਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸਮਝ ਨਾ ਪਾਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਨਾਸ ਲਈ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨੂੰ ਖਾਣਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਰਕਟੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਹਿੰਦੀ, "ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜੀ ਗਈ ਹਾਂ," ਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਉਠ ਕੇ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਉਤਰੀ। ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਉਚਾਈਆਂ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਘਾਟੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਆਈ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪਿੰਡ, ਕਿਰਾਤਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਸਤੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ। ਉਥੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਸੀ, ਪਸ਼ੂ, ਭੀੜ-ਭਾੜ, ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਫਸਲਾਂ, ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਮਾਸ, ਅਣਗਿਣਤ ਕੁੰਦਰੇ, ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ, ਅਨਾਜ, ਹਿਰਣ, ਕੀੜੇ, ਪੰਛੀ ਆਦਿਕ ਸਭ ਕੁਝ ਸੀ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਸੁੰਦਰ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਹਿਮਾਲੇ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ-ਜਾਂਦੀਆਂ, ਪिघਲਦੇ ਕਾਜਲ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀਆਂ, ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਰਾਤ-ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੀ ਗੂੜ੍ਹ ਹਨੇਰੇ ਰਸਤੇ 'ਚ ਨਿਕਲ ਪਈ। ਉਸ ਕਿਰਾਤਾ ਵਸਤੀ ਵਿੱਚ, ਰਾਤ ਇੰਨੀ ਘਣੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਹੱਥੀਂ ਫੜੇ ਜਾ ਸਕਣ। ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਗੂੜ੍ਹ ਬੱਦਲ ਛਾਏ ਹੋਏ, ਚੰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਹਨੇਰਾ ਜਿਵੇਂ ਤਮਾਲਾ ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ, ਦੀਵੇ ਦੀ ਕਾਲੀ ਰਾਖ ਨਾਲ ਲਿਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਘੁੰਮਦਾ ਦਿਸਦਾ। ਕਰਕਟੀ, ਲਤਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਹਨੇਰੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਘਰਾਂ ਦੇ ਤੰਗ ਅੰਗਣੇ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਅੰਗਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਨੇਰੇ ਦਾ ਗੁੱਛਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ, ਦੀਵਿਆਂ ਨੂੰ ਵੰਕਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ, ਤੇ ਚਾਬੀ ਦੇ ਸੁਰਾਖ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਲਾਈਨ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ। ਉਹ ਕੇਕੜੇ ਦੀ ਸਾਥਣੀ ਵਾਂਗ ਨੱਚਦੀ, ਜੰਗਲੀ ਪ੍ਰੇਤਣੀ ਵਾਂਗ, ਜਾਂ ਮਸਤ ਪਿਸ਼ਾਚ ਵਾਂਗ, ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਚੁੱਪ ਖੜੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਗਾਢ ਧੁੰਦ ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਕਰ ਜਾਂਦੀ, ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ, ਪਤਝੜ ਦੀ ਠੰਢ ਤੇ ਓਸ ਹੈ। ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਰਸ, ਮੇਡਕ ਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਚੁੰਭਦੀਆਂ ਹਨ; ਘਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਹ ਨਰ-ਨਾਰੀ ਦੇ ਮੁਖ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅੱਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ; ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੱਥਰ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੇ ਛਿਟਕੇ ਨਾਲ ਗਰਮ ਤੇ ਪੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ; ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰੁੱਖ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡ ਰਹੇ ਹਨ। ਖੱਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਵਾ ਦੀ ਗੂੰਜ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਲੂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਜਿੱਥੇ ਚੋਰਾਂ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ, ਉਥੇ ਉਹ ਪਿੰਡਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਕਰਕਸ਼ ਚੀਖ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਅਚੇਤ ਹਨ; ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸੌ ਰਹੇ ਹਨ; ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਫਿਰ ਰਹੀ ਹੈ; ਗੋਸਲੇ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀ ਅਡੋਲ ਹਨ। ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਸੌ ਰਹੇ ਹਨ; ਝਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿਰਣ ਸਾਹ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ; ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਤੈਰ ਰਹੇ ਹਨ; ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪਪੀ ਛਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਕਾਲੀ ਰਾਖ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਵਿਚਲੇ ਹਨੇਰੇ ਵਾਂਗ, ਕਾਂਚ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਖੋਹ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਡੱਲੇ ਵਿੱਚ ਘਣੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਾਸ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੈ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਤਾਵਲੀ, ਉਹ ਰਾਖ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਬੇਚੈਨ, ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੇਟ ਵਾਂਗ ਮੋਟੀ ਹੈ। ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਰੁੱਖੀ, ਪਰ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਹੈ; ਅਗਿਆਨ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਦਾ ਕਿਲਾ ਹੈ, ਮਧੁਮੱਖੀ ਦੀ ਪਿੱਠ ਵਾਂਗ ਰੰਗਤ ਵਾਲੀ। ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਰਾਤ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਵੇਲੇ, ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਨਗਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਸੌ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਜਿਗਿਆਸੂ-ਚਿੱਤ ਰਾਜਾ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਵਿਕ੍ਰਮ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਸ਼ੂਰੀ ਵਿਹਾਰ ਨਾਲ, ਖਤਰਨਾਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਕਰਕਟੀ ਨੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ—ਰਾਜਾ ਤੇ ਉਸਦੇ ਮੰਤਰੀ—ਦੇਖ ਲਏ, ਜੋ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ, ਵੇਤਾਲਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਖਾਣ ਨੂੰ ਆਹਾਰ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮੂਰਖ ਤੇ ਆਤਮਾ-ਅਗਿਆਨੀ ਹਨ; ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਭਾਰ ਹਨ।" "ਇੱਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਮੂਰਖ ਸਿਰਫ ਨਾਸ ਤੇ ਦੁੱਖ ਲਈ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਹਨੂੰ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਹਾਨਿਕਾਰਕ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ।" "ਜੋ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਮੌਤ ਹੀ ਜੀਵਨ ਹੈ; ਉਸਦੀ ਉਤਪਤੀ ਮੌਤ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਾਪ ਦੇ ਇਕੱਠ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ।" "ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਨੇ ਨਿਯਮ ਬਣਾਇਆ ਸੀ: ਅਗਿਆਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹਿੰਸਕ ਭੋਜਨ ਲਈ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਜੋ ਆਤਮਾ-ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।