ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੂਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਟਾਪੂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਘੇਰਾ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੀ ਦੀ ਪਰਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਸਨ। ਕੁਸ਼ਾ ਟਾਪੂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਉਸ ਦੀ ਹੱਦ ਸੀ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਗੁਫਾ ਵੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਇਕ ਹੋਰ ਟਾਪੂ ਦਹੀਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸਨ। ਇਹ ਟਾਪੂ ਸ਼ਾਕਾ ਟਾਪੂ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਾਂਗ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਲੋਕ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਟਾਪੂ ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਸਨ। ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦਾ ਮਹਾਨ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦੇ ਝੋਕੇ ਨਾਲ ਹਿਲਦਾ-ਡੋਲਦਾ, ਹਵਾ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਵਧਦਾ ਗਿਆ। ਹਵਾ ਜਦੋਂ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਸੁਚੀ ਨਾਮ ਦੀ ਤਪਸਵਿਨੀ ਨੂੰ austerity ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਉੱਚੀ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਦੂਜੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਅਛੂਤੀ, ਇਕੱਲੀ ਵੱਸਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਥਾਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਘਾਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਉੱਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਸਿਰਫ਼ ਧੂੜ ਹੀ ਹਰ ਥਾਂ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ mirage ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਬੇਅੰਤ ਸਨ, ਇੰਨਾ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵੀ ਦੇਖਣ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਧੂੜ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਚੱਕਰ ਹੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਕੇਸਰੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ, ਚੰਦਨ ਵਰਗੀਆਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੀ ਕੋਈ ਦੇਵਕੰਨਿਆ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਸੀ, ਹਵਾ ਦੀ ਠੰਢਕ ਨਾਲ ਠੰਢੀ। ਲੰਮੇ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਥੱਕੀ ਹੋਈ ਹਵਾ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦੀ-ਘੁੰਮਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਸੱਤ ਮਹਾਦੀਪ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹਨ, ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਆ ਟਿਕੀ। ਉਹ ਇੰਨੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉੱਥੇ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਵੱਡੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ, ਹਵਾ ਨੇ ਇੱਕ ਸੂਈ ਵਰਗਾ, ਚੁੱਕੀ ਹੋਈ ਅਜੀਬ ਰੂਪ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਤਪਸਵਿਨੀ ਇਕ ਲੱਤ ਤੇ ਖੜੀ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦੀ, ਉਸ ਦਾ ਚਮੜੀ ਤੇ ਪੇਟ ਸੁੱਕ ਕੇ ਇਕ ਗੁੱਛ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਉਹ ਇਕ ਵੱਡਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਹਵਾ ਅੰਦਰ ਲੈਂਦੀ ਤੇ ਛੱਡਦੀ, ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਉਹ ਹਵਾ ਦਿਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਕਰਮ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਉਹ ਤਪਸਵਿਨੀ, ਤਿੱਖੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁੱਕੀ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਥੱਕੀ, ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਨਾਹ ਹਿਲਦੀ, ਨਾ ਡੋਲਦੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਈ ਰਹਿੰਦੀ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ, ਇਕ ਰਤੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਪੁੱਟਣ ਵਾਲਾ, ਜਾਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਵਧੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ, ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਸਾਹ ਨੂੰ ਗੁੱਝੀ ਜਟਾ ਵਾਂਗ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਹਵਾ ਨੇ ਉਹ ਸੂਈ-ਰੂਪ ਤਪਸਵਿਨੀ ਦੇਖੀ, ਤਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਚਰਨ ਨੂੰ ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵਿਨੀ ਸੁਚੀ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਤਪ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ?" ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀ ਉਰਜਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਹਵਾ ਕੁਝ ਵੀ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਸਕੀ। ਹਵਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਵਾਹ! ਇਹ ਵਡਿਆ ਤਪ ਕਿੰਨਾ ਅਦਭੁਤ ਹੈ!" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲ ਪਈ। ਹਵਾ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਲੰਘਦੀ, ਹਵਾ ਦੇ ਧਾਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ, ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ। ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ। ਇੰਦਰ ਨੇ, ਸੁਚੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੇ ਪੂਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਹਵਾ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ। ਜਦ ਪੂਛਿਆ ਗਿਆ, ਹਵਾ ਨੇ ਸਹਦੇਵ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਆਈ ਹਾਂ।" ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਵਤ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਦਾਮਾਦ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਸੁੰਦਰ ਤਪਸਵਿਨੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਚੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਹਵਾ ਆਦਿ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਦੇ ਖੋਲ੍ਹ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਦਬਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਸੁਕੜ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਧੂੜ ਦੇ ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਘਣੀ ਤਪਸਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਠੰਡੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਇੰਨੀ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਆਓ ਸਾਰੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਚੱਲੀਏ; ਜਾਣ ਲਓ, ਉਸ ਦੀ ਭਾਰੀ ਤਪਸਿਆ ਕਿਸੇ ਵਰ ਦੇ ਲਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਦੇ ਦੁਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਵਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਗਿਆਨ ਲੈਣ ਚਲੇ ਗਏ। ਸੁਚੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਵਰ ਲੈਣਾ ਹੈ।" ਜਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ, ਇੰਦਰ ਵਾਪਸ ਸਵਰਗ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੁਚੀ-ਸੂਈ ਆਪਣੇ ਤਪ ਦੇ ਤਾਪ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਅਮਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ, ਸੂਈ ਦੀ ਅੱਖ ਤੋਂ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਆਪਣੀ ਸਾਫ਼ ਛਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਆਦਿ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਦਲਦੇ ਹੋਏ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵੇਖਿਆ। ਰੇਸ਼ਮੀ ਸੂਈ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਵੀ ਅਟੱਲਤਾ ਵਿੱਚ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ। ਉਹ ਇੱਕ ਬੁੱਢੀ ਮਹਿਲਾ ਵਾਂਗ, ਸਵੇਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੀ। ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਗਰਮੀ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ; ਹੋਰ ਸਮਿਆਂ ਤੇ, ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਦੂਰੋਂ ਨਿਹਾਰਦੀ। ਜਦ ਉਸ ਅੱਖ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੀ; ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ, ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਮਰਯਾਦਾ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਏ-ਸੂਈ, ਤਪਸਵੀ-ਸੂਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੀਜਾ ਮੰਨ ਕੇ, ਉਸ ਤਿਕੋਣ ਨੂੰ ਤਪ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਸੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਤਿਕੋਣ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਖਾਲਿਆਂ ਨਾਲ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਧੂੜ ਵੀ ਪਰਮ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਕੋਈ ਅੰਤਿਮ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਤਮ-ਬੋਧ ਤੇ ਮਨਨ ਰਾਹੀਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਤਰਕ ਮੁਤਾਬਕ, ਇੱਥੇ ਸੱਚਾ ਗੁਰੂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਹੈ—ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਰਾਘਵ।