ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਤਿ-ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੀ ਸੂਚੀ ਨਾਮ ਦੀ ਤਪस्वਿਨੀ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਪਗਾਂ ਤੇ ਖੜੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਲਹਿਰਾਂ ਉਸ ਦੇ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਉੱਚ ਰਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਝੰਝੋੜ ਰਹੀਆਂ। ਹਵਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਰੇਸ਼ਾ-ਕਣ ਆ ਕੇ ਆਵਾਜ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ: "ਅਸੀਂ ਜਨਮ ਲੈਣਗੇ, ਅਸੀਂ ਜੀਵਨ ਪਾਵਾਂਗੇ, ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸੂਚੀ ਸਾਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਵੇਗੀ।" ਪਰ ਹਵਾ ਦੁਆਰਾ ਭੇਜੇ ਗਏ ਧੂੜ-ਕਣ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਏ, ਉਹ ਸੂਚੀ ਨੇ ਨਿਗਲੇ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੈ ਵਾਲੀ ਸੀ; ਜਦ ਆਤਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹਲਕੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੀਆਂ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਰੇਸ਼ਾ-ਕਣ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੱਕ ਆਏ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਹਵਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਈ—ਇਹ ਹਵਾ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਉਖਾੜਣ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੂਚੀ, ਚਾਹੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ, ਅਡੋਲ ਰਹੀ। ਤਪस्वਿਨੀ ਸੂਚੀ, ਤੀਬਰ ਹਵਾਵਾਂ, ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ, ਅਤੇ ਗੜਗੜਾਹਟ ਦੇ ਡਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਹਲਦੀ ਨਹੀਂ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਪੱਥਰ ਦੀ ਸਲਾਭ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਤੇ ਟਿਕੀ ਰਹੀ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ। ਜਦ ਉਸ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਸੰਚਾਲਨ ਰੁਕ ਗਏ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਵਰੂਪ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ 'ਤੇ ਮਨਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮਨਨ ਨਾਲ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਭਰੀ, ਜੋ ਉੱਚ-ਨੀਚ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਖਾ ਰਹੀ ਸੀ; ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਈ, ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸੂਈ ਵਾਂਗ, ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ। ਆਪਣੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਜੋ ਜਾਣਣ ਯੋਗ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਗਈ; ਜਦ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਭੁਲਾਂ ਤਪ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸੂਈ ਉਸ ਦੇ ਅਸਲ ਸਵਰੂਪ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤਕ, ਸੂਚੀ ਨੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਸੱਤ ਵੱਡੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਤੇਜ਼ ਉਸ਼ਮਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ, ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ ਅੰਤਕਾਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਜਲਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਸਣ ਲੱਗਾ। ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਤਪ ਦੇ ਹੱਲੇ ਵਿੱਚ ਦੇਖ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਤਪ ਕੌਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?" ਨਾਰਦ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ, ਸੂਚੀ, ਲੰਬੇ-ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਪस्वਿਨੀ, ਮੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰ ਹੈ; ਉਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਸੱਪ ਫੁਫਕਾਰਦੇ ਹਨ, ਪਹਾੜ ਚਿਰਦੇ ਹਨ, ਦੇਵਤਾ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ, ਬੱਦਲ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਸੂਰਜ ਸਮੇਤ, ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮਲਿਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਤਪਸਿਆ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਨਾਸ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।" ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ, ਕਰਕਟੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਠੋਰ ਤਜਰਬੇ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਵੀਂ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤਪਸਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰਕਟੀ ਨੇ ਸੂਈ-ਦੈਤ ਦਾ ਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ? ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹੜੇ ਜੀਵ ਨਿਗਲੇ?" ਸੂਚੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਜੀਵ-ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸੂਈ ਬਣ ਗਈ ਸੀ, ਇੱਕ ਤੋਤੇ ਦੇ ਨਰਮ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ; ਉਸ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਇੱਕ ਕਾਲੀ ਲੋਹ ਦੀ ਸੂਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਹਾਰੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਰਥ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਹੋ, ਉਹ ਜੀਵਨ-ਵਾਯੂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ। ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨਲੀਆਂ, ਪੱਟੀਆਂ, ਨਸਾਂ, ਚਰਬੀ ਅਤੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਚੁਪ ਚਾਪ ਲੁਕ ਗਈ। ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਵਾਯੂ ਕਿਸੇ ਨਲੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਵਟ ਦੇ ਦਰਦਨਾਕ ਜੜ। ਉਸ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਚਿਤ ਭੋਜਨ ਨਿਗਲਦੀ। ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹਿਲਦੀ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਲਾ ਢਲ ਜਾਂਦੀ, ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਵਾਂਗ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਰਮ ਗਲ੍ਹਾ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੇ ਸੀਨੇ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਾਹਾਂ 'ਤੇ, ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਉਠਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੂਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੰਦਰਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਮਧੁਰ ਰੇਸ਼ਾ ਦਾ ਰਸ ਪੀ ਲਿਆ, ਦੇਵਤਾਈ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਭੰਭੀਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਕੇ। ਉਹ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਚਬਾਉਂਦੀ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਗਿੱਧ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ 'ਤੇ ਗਰੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ-ਦੰਡ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਸ਼ੀਘਰਤਾ ਨਾਲ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਿਗਲਦਾ। ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨਲੀਆਂ ਅਤੇ ਖੋਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਵਾ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਂਗ, ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ 'ਚ ਚੜ੍ਹਦੀ-ਉਤਰਦੀ, ਕਾਂ ਵਾਂਗ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਰਾਹਾਂ 'ਤੇ। ਵਿਸ਼ਵ-ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ, ਸਾਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੰਪਦੇ ਹਨ, ਹਵਾ ਦੇ ਭੇਜਿਆਂ ਨਾਲ; ਐਸੇ ਹੀ, ਉਹ ਹਰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕੰਪਦੀ। ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀ, ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵਿਲੱਖਣ ਹੋਈ, ਘਰਵਾਲੀ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਲੰਪ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਘਰ ਚਮਕਾਉਂਦੀ। ਖੂਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਾਂਗ ਚਲਦੀ; ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਭਵਰੇ ਵਾਂਗ; ਪੇਟ ਵਿੱਚ, ਮੜਮੜਾ ਕੇ ਘੁੰਮਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਕਪੂਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਪਵਿੱਤਰ ਵਸਤੂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਾਂ ਹਵਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੁਗੰਧ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ। ਅੰਦਰਲੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਬੂਟੀਆਂ, ਜੜੀਆਂ, ਉਹ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਲੈਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਨਿਗਲੇ ਜਾਂਦੇ, ਤਾਕਤ-ਹੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਤੇ ਜਦ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ, ਤੋੜ ਕੇ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ। ਇੱਛਾ ਉਭਰੀ: "ਕਾਸ਼ ਮੈਂ ਜੀਵ-ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸੂਈ ਬਣ ਜਾਵਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨ ਦੀ ਸੂਈ ਬਣੀ—ਚੇਤਨ, ਪਵਿੱਤਰ, ਤੇਜ਼। ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼, ਹਵਾ-ਵਾਂਗ ਸੂਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ 'ਚ ਚਲਦੀ, ਪਰ ਲੁਕਿਆ ਰਹਿੰਦੀ। ਪੀਣਾ, ਖਾਣਾ, ਖੇਡਣਾ, ਹੱਸਣਾ, ਦੇਣਾ, ਲੈਣਾ, ਨੱਚਣਾ, ਗਾਉਣਾ, ਜਾਗਣਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਅਣਗਿਣਤ ਜੀਵ-ਸਰੀਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਜੀਵ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਮਨ ਤੇ ਹਵਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ; ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਜੋ ਇਹ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਇਹ ਮਸਤ, ਤਾਕਤ-ਹੀਨ ਜੀਵ, ਮਿੱਠੇ ਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲੈਦਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਖੇਡ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈ ਕੇ, ਗਰਮ ਮਾਤਾ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦਾ। ਗੰਦੀਆਂ, ਘੱਟੀਆਂ, ਜਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉਤਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਮਸਤ ਜੀਵ, ਜਿਸ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਚੱਕਰ ਲਿਆਉਂਦੀ, ਮਗਰਮੱਛ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਚਰਬੀ ਤੇ ਮਾਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੁੱਖ ਸਹੇੜਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਬਹੁਤ ਧਨ ਤੇ ਉਮਰ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ, ਹਾਥੀ, ਊਠ, ਹਿਰਣ, ਘੋੜੇ, ਸਿੰਘ ਆਦਿ, ਨੱਚਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਨਚਣ ਵਾਲੀ ਨਾਚਣੀ ਮੰਚ 'ਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅੰਗ ਹਿਲਾਉਂਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਚੀ ਦੀ ਆਤਮ-ਯਾਤਰਾ, ਤਪ, ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਬੀ-ਚਲਦੀ ਰਹੀ।