ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਜੀਵ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਮੋਟਾ-ਤਗੜਾ ਸਰੀਰ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਲ ਤੇ ਡਿੱਗ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ ਦੀ ਹੱਡੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋਈ, "ਹਾਏ! ਮੇਰਾ ਮੋਢਾ-ਜੋੜ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ; ਸਮੇਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ, ਪੱਥਰ ਦੀ ਖੋਹ ਵਿੱਚ ਪਿਸ ਗਿਆ।" ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਚੰਨ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਆਖਦੀ, "ਹਾਏ! ਮੇਰਾ ਚੰਨ-ਚਿਹਰਾ, ਤੂੰ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? ਕਦੇ ਤੂੰ ਚੰਨ ਦੀ ਠੰਢੀ ਚਾਂਦਨੀ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਜਿਵੇਂ ਕਲਪ-ਅੰਤ ਦੀ ਅੱਗ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ।" ਉਹ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ, "ਹਾਏ! ਮੇਰੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਹੱਥ ਕਿੱਥੇ ਗਏ? ਕੀ ਮੈਂ ਹੁਣ ਮੱਖੀ ਦੇ ਖੁਰ ਨਾਲ ਹਿਲਣ ਵਾਲੀ ਸੂਈ ਬਣ ਗਈ ਹਾਂ?" ਉਹ ਹੱਥ, ਜੋ ਕਦੇ ਵਜਰ ਵਰਗੇ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਦਾਤਾ, ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਘੋੜੇ ਵਰਗੇ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਹ ਸਾਰੇ ਗੁਆਚ ਗਏ। ਕਦੇ ਉਹ ਹਿੱਪਾਂ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਚੌੜੀਆਂ, ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਗੋਲਾਕਾਰ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿੱਟ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੋਚਦੀ, "ਕਦੇ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੀ, ਹੁਣ ਇਹ ਸੂਈ ਦੇ ਧਾਗੇ ਵਰਗਾ ਛੋਟਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਦੇ ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਵਰਗਾ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਸੂਈ ਦੀ ਨੋਕ ਵਰਗਾ ਸੁੱਕੜ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਕਦੇ ਮੈਂ ਮਾਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਦੀ ਇਕ ਬੂੰਦ ਨਿਗਲਣੀ ਰਹਿ ਗਈ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਵਿਨਾਸ਼-ਲੀਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਆਪ ਕਰੀ।" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਸੂਈ-ਸਰੂਪ ਵਾਲੀ ਉਹ ਜੀਵ, ਜਿਸਨੂੰ ਬੋਲਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਸੀ, ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਦੀ ਹੈ, "ਮੈਂ ਮੁੜ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਾਂਗੀ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਸਰੀਰ ਲੈ ਆਵਾਂਗੀ।" ਇਹ ਵਚਨ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਮਨ ਹਟਾ ਕੇ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਸੂਈ-ਸਰੂਪ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਪ੍ਰਾਣ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਮਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹ, ਮਨ-ਰੂਪ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਮਈ ਹੋ ਕੇ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਹੀਂ, ਵੱਡੇ ਪੱਥਰੀਲੇ ਤੇ ਉਬੜ-ਖਾਬੜ ਮੈਦਾਨ 'ਤੇ, ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ-ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਇਕੱਲੀ, ਸਿੱਧੀ ਖੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਘਾਹ-ਰਹਿਤ ਸੁੱਕੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਉਹ ਰੇਤ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਵਰਗਾ ਸੁੱਕਾ ਪੱਤਾ ਲੱਗਦੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਕਸ਼ਮ ਪੈਰ ਦੇ ਇਕ ਸਵਾ ਅੰਗੂਠੇ 'ਤੇ ਹੀ ਖੜੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਹੀ ਪੈਰ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਉਂਦੀ। ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੀ ਧੂੜ ਦੀ ਤੰਗੀ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀ, ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਪੈਰ ਉੱਚਾ ਕਰਦੀ। ਧੂੜ, ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਤੰਗੀ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਉਹ ਹਨੇਰੇ, ਅਹਿੰਸਾ, ਤੀਖਣਤਾ, ਗੋਲ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਹਵਾ 'ਤੇ ਜੀਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇਕ ਬੇਚੈਨ ਸੱਪ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਪੂੰਛ ਦੀ ਨੋਕ 'ਤੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਦੂਰ ਤੱਕ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸੱਪ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣ, ਜੋ ਸੂਈ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਸਾਥੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਆਪਣਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ, ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣ ਵੀ ਸੂਈ-ਸਾਥਣੀ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰਦੀ। ਦੂਜੀ ਸਾਥਣ ਇੱਕ ਤਪस्वਿਨੀ ਔਰਤ ਸੀ, ਜੋ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ; ਪਰ ਸੂਈ ਉਸ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਈ ਤੇ ਦਾਗ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਮੈਲੀ ਹੋ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਸੂਈ ਦੀ ਨੋਕ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ, ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ, ਪਰ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੰਸੀ ਉਥੇ ਜਮ੍ਹੀ ਧੂੜ ਕਰਕੇ ਸੀ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਦਰੱਖਤ, ਬੇਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਸੂਈ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਤਰਸਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੀਆਂ, ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਅਡੋਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਖੜੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਹਵਾ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਆਖਦੀ, "ਅਸੀਂ ਜਨਮ ਲਵਾਂਗੇ, ਰਹਾਂਗੇ, ਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਹ ਸੂਈ ਸਾਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਵੇਗੀ—ਇਹ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਰੇਣ।" ਪਰ, ਹਵਾ ਦੇ ਲਿਆਏ ਹੋਏ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ, ਜੋ ਕਿ ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਭੇਜੇ, ਉਹ ਉਸ ਨੇ ਨਿਗਲੇ ਨਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਦਿਸਦੇ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਰੇਣ ਨਹੀਂ ਨਿਗਲਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਅੰਦਰੋਂ ਬਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹਲਕੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ ਹਾਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਰੇਣ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ, ਜੋ ਮੂੰਹ ਤੱਕ ਆ ਜਾਂਦੀ; ਹਵਾ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਵੇਂ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਉਖਾੜਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਸੂਈ ਮਿੱਟੀ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੀ। ਭਾਵੇਂ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਹਵਾਵਾਂ ਝਟਕਣ, ਬਿਜਲੀਆਂ ਡਰਾਉਣ, ਬੱਦਲ ਉਲਟਣ, ਤੇ ਗੜਗੜਾਹਟ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਪੱਥਰ ਦੀ ਸਿਲੀ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੀ। ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਬਾਹਰੀ ਗਤੀਰੋਧ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਾਣਨ ਦੀ ਜੋਤੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਉੱਗਦੀ, ਜੋ ਉੱਚਾ-ਨੀਵਾ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਖਾਉਂਦੀ; ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਚੇਤਨਾ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਸੁੱਧ ਸੂਈ ਬਣ ਜਾਂਦੀ। ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਜੋ ਜਾਣਯੋਗ ਸੀ, ਉਹ ਜਾਣ ਜਾਂਦੀ; ਜਦੋਂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਪਾਪ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੂਈ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਉਹ ਭਾਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੀ, ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਭਾਰੀ ਤਾਪ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ। ਉਸਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ, ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ ਕਲਪ-ਅੰਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਜਲ ਉਠਦਾ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਸੜਦਾ ਜਾਪਦਾ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਤਪੱਸਿਆ ਕੌਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?" ਨਾਰਦ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਇਹ ਸੂਚੀ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਤਪਸਵੀ ਹੈ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਸੱਪ ਫੁਫਕਾਰਦੇ, ਪਹਾੜ ਚੀਰ ਜਾਂਦੇ, ਦੇਵਤੇ ਡਿੱਗਦੇ, ਬੱਦਲ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ; ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਮੈਲੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ—ਇੰਦਰ! ਵੇਖ, ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਮਾਇਆ ਕਿਵੇਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਥਾ ਤੇ ਕਰਕਟੀ ਦੀ ਤੀਖੀ ਘਟਨਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਜਿਗਿਆਸਾ ਜਾਗੀ। ਉਹ ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ, "ਹੇ ਮੁਨੀ! ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਕਰਕਟੀ ਨੇ ਸੂਈ-ਰੂਪ ਰਾਖਸ਼ੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਕਿਵੇਂ ਪਾਈ? ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦੀ ਸੀ?" ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਨਾਰਦ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਉਹ ਪ੍ਰਾਣਵਾਨ ਸੂਈ, ਰਾਖਸ਼ਣੀ ਬਣ ਕੇ, ਇਕ ਤਾਜ਼ੇ ਤੋਤੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਕਰ ਗਈ। ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਆਧਾਰ ਕਾਲੀ ਲੋਹ ਦੀ ਸੂਈ ਸੀ।" "ਉਹ ਆਧਾਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹਵਾ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਤਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਕਰਦੀ। ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨਾਡੀਆਂ, ਰਗਾਂ, ਨਸਾਂ, ਚੀਕਣ ਤੇ ਲਹੂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੈਲੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ, ਛਿਪ ਜਾਂਦੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਈ-ਰੂਪ ਕਰਕਟੀ ਦੀ ਅਨੋਖੀ, ਤਪੱਸਿਆ ਭਰੀ ਤੇ ਅਸਧਾਰਣ ਯਾਤਰਾ ਚਲਦੀ ਰਹੀ।