ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਡੂਬੀ ਹੋਈ ਸਤਤਾ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਚਦੀ, “ਕਦੋਂ ਮੇਰੀ ਮੁਸਕਾਨ ਵੱਡੇ ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦੇਵੇਗੀ? ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹਿਪਸ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਜੰਗਲੀ ਨਾਚ ਕਰਾਂਗੀ?” ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਸੋਚਦੀ, “ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਿੱਠੇ ਪੇਟ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸ਼ਰਾਬ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਮਾਸ ਦੇ ਢੇਰ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਲਵਾਂਗੀ, ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ?” ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੀ, “ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਵੱਡੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਖੂਨ ਪੀ ਕੇ ਥੱਕ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਤੇ ਨੱਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸੋ ਜਾਵਾਂਗੀ?” “ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਤਿਮ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਸਰੀਰ ਸਾੜ ਕੇ, ਸੁੰਨਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲੀ ਰਾਖ embrace ਕਰਾਂਗੀ?” ਉਹ ਸੋਚਦੀ, “ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਜਲ-ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ ਸੀ ਤੇ ਸਾਰੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਰ ਦੇਂਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਚੂਹੇ ਦੀ ਬਿਲ ਵਾਂਗ ਨਿਕੰਮਾ ਤੇ ਘਾਸ ਦੀ ਤੀਲੀ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।” “ਅਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਸਮਝ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਵੀ, ਛੋਟੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।” ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਦੀ, “ਅਫ਼ਸੋਸ, ਮੇਰੇ ਵੱਡੇ ਪੇਟ, ਜੋ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੁੰਦਲੇ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਸੀ—ਤੂੰ ਅੱਜ ਸਿੰਘਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ?” ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ, “ਅਫ਼ਸੋਸ, ਮੇਰੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਾਂ ਭਾਰ ਨਾਲ ਝੁਕੀਆਂ, ਤੇ ਨਖ ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ—ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਯਾਜ਼ਨ-ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਚੰਨ ਨੂੰ ਪਕੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ?” ਉਹ ਆਪਣੇ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ, “ਅਫ਼ਸੋਸ, ਮੇਰੀ ਛਾਤੀ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਤੇ ਬੇਰਿਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਢਲਾਨ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਸੀ—ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਪਕੜਨ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ, ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪਕੜਦੇ?” “ਅਫ਼ਸੋਸ, ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਜੋ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜਲਦੇ ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ—ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਾਲੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨਾਉਂਦੇ?” ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ ਦੇ ਜੋੜ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ, “ਅਫ਼ਸੋਸ, ਮੋਢੇ ਦਾ ਜੋੜ, ਤੁਸੀਂ ਪਤਥਰ ਦੀ ਖੋਹ ਵਿੱਚ ਪੀਸ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਏ ਹੋ, ਸਮੇਂ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ।” “ਅਫ਼ਸੋਸ, ਚੰਨ-ਵਾਂਗ ਚਿਹਰਾ, ਤੁਸੀਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ austerity ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਨ ਦੀ ਤਖ਼ਤੀ age ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਠੰਡੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?” ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਦੀ, “ਅਫ਼ਸੋਸ, ਮੇਰੇ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੱਥ, ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਕਿੱਥੇ ਹੋ? ਕੀ ਮੈਂ ਮੱਖੀ ਦੇ ਖੁਰ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ ਸੂਈ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ?” “ਅਫ਼ਸੋਸ, ਹੱਥੋ, ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਦਾਤਾ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਚੌੜੇ ਹਿਪਸ, ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਗੋਲ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ—ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਕਿੱਥੇ ਹੋ?” ਉਹ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ, “ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਉਹ ਰੂਪ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਇਹ ਨਵਾਂ, ਨਿਕੰਮਾ ਸਰੀਰ, ਸੂਈ ਦੇ ਧਾਗੇ ਵਾਂਗ? ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਮੂੰਹ, ਪਹਾੜੀ ਗੁਫ਼ਾ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਇਹ ਸੂਈ ਦਾ eye? ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਭਾਰੀ ਮਾਸ ਵਾਲਾ ਖਾਣਾ, ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੂੰਦ ਨਿਗਲਣ ਵਾਲਾ ਮੂੰਹ? ਇਹ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਨਾਟਕ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੈ।” ਇਹ ਸੂਈ, ਹੁਣ ਬੋਲਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਸੋਚਦੀ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਦੀ, “ਮੈਂ ਮੁੜ ascetic ਬਣਾਂਗੀ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਰੂਪ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਲਵਾਂਗੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮਨ ਹਟਾ ਕੇ, ਉਹ ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਉਸੀ ਚੋਟੀ ਤੇ austerity ਲਈ ਪਹੁੰਚੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੂਈ-ਰੂਪ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਨ-ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਜਾਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂ ਤੋਂ ਬਣੀ, ਉਸ ਮਨ-ਹੀਣ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਸੂਈ-ਸਭਾਵ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਤੋਂ ਬਣੀ, ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ। ਉਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪੱਥਰੀ, ਉਬੜ-ਖਾਬੜ ਜ਼ਮੀਨ, ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕੀ, ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜੀ ਹੋਈ। ਉਹ ਇੱਕਲੇ, ਚੌੜੀ, ਘਾਹ-ਰਹਿਤ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ, ਰੇਤ ਦੇ ਟਾਹਣੇ ਵਾਂਗ, ਅਚਾਨਕ ਰੇਤ-ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁੱਖਮ ਪੈਰ ਦੇ ਇੱਕ ਤੇ ਅੱਧੇ ਉਂਗਲ ਨਾਲ, austerity ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਪੈਰ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸੁੱਖਮ ਪੈਰ ਦੇ ਟਿੱਪ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਧੂੜ ਦੀ ਤੰਗੀ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀ, ਤੇ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਪੈਰ ਉਚਾ ਕਰਕੇ, ਉਕੜ-ਪੁਕੜ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪੈਰ ਨੂੰ ਧੂੜ, ਰੇਤ, ਤੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਤੰਗੀ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਹਨੇਰਾ, ਅਹਿੰਸਾ, ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ, ਗੋਲ ਮੂੰਹ, ਤੇ ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਵਨ ਕਰਕੇ, ਸਹਿਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਬੇਚੈਨ ਸੱਪ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੀ, ਜੋ ਦੂਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਉਠਿਆ, ਤੇ ਪੂੰਛ ਦੇ ਟਿੱਪ ਤੇ ਡੋਲਦਾ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣ, ਜੋ ਸੱਪ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ, ਸੂਈ-ਸਰੂਪ ਦੀ ਸਾਥੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ, ਤੇ ਸੂਈ-ਵਾਂਗ, ਪਿੱਛਾ ਰੱਖਦੀ। ਛੋਟੀ ਚੀਜ਼ ਵੀ ਜਦ ਆਪਣੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਲੋਕ ਉਸ ਨਾਲ ਮੋਹ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣ ਵੀ, ਸੂਈ-ਵਾਂਗ ਸਾਥੀ ਬਣ ਕੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਾਥੀ ਇੱਕ ਸਾਧਵੀ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਫ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ; ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਕਰਕੇ, ਸੂਈ-ਵਾਂਗ, ਮੈਲੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਸੂਈ ਦੇ ਟਿੱਪ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਤੇ, ਹਾਸੇ ਨਾਲ wrinkles ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਾਸਾ ਧੂੜ ਕਰਕੇ ਸੀ। ਧੂੜ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ, ਦਰਖ਼ਤ, ਬੇਲ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ, ਉਸ ascetic ਸੂਈ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਤਮੰਨਾ ਕਰਦੇ, ਪਰ ਕਦੇ ਥੱਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਹਵਾਵਾਂ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਤ ਤੇ ਢਿੱਡੇ ਕਦਮ ਨਾਲ ਖੜਾ ਦੇਖਦੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਘਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀਆਂ। ਹਵਾਵਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਭਰ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀਆਂ, “ਅਸੀਂ ਜਨਮ ਲਵਾਂਗੇ, ਜੀਵਾਂਗੇ, ਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹ ਸੂਈ-ਸਰੂਪ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਗਲ ਲਏ ਜਾਵਾਂਗੇ—ਇਹ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਪਰਾਗ।” ਪਰ ਧੂੜ, ਜੋ ascetics ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੀ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚਲਦੀ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਨਿਗਲ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਉਹ ਧੂੜ ਨਿਗਲਦੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੀ; ਜਦ ਅੰਦਰ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹਲਕੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪਰਾਗ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ; ਹਵਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋਈ, ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਉਖਾੜਣ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਦਰ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਅਡੋਲ ਰਹੀ। ਜਦੋਂ ਹਵਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਲਾਇਆ, ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਡਰਾਇਆ, ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ ਡੋਲਾਇਆ, ਤੇ ਗਰਜਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ ਵਿਘਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਪੱਥਰ ਦੀ ਸਲਾਭ ਵਾਂਗ, ਅਡੋਲ ਰਹੀ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ। ਜਦ ਉਸ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਹਲਚਲ ਰੁਕ ਗਈ ਤੇ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸੁਭਾਵ ਤੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਨ ਲੱਗੀ। ਗਿਆਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਭਰੀ, ਜੋ ਉੱਚਾ-ਨੀਵਾ ਸਭ ਕੁਝ ਦਿਖਾ ਗਈ; ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਈ, ਚਿੱਤ-ਸੂਈ ਵਾਂਗ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਜਾਣਣ ਯੋਗ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਜਾਣ ਗਈ; austerity ਨਾਲ, ਜਦ ਉਸ ਦੇ ਪਾਪ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ, ਸੂਈ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਸਲਤਾ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਆਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ, ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਸਤਤ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਤੇ austerity ਨਾਲ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ।