ਉਸ ਸਮੇਂ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਰਾਮ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਤੀਬਰ ਇੱਛਾ ਜਾਗੀ ਕਿ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਮਹਾਰਾਜ ਦਸ਼ਰਥ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੜ ਲਿਆ ਜਿਵੇਂ ਹੰਸ ਤਾਜ਼ਾ ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ, “ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ, ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਵੇਖਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਤਾਵਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਇਹ ਪੁਰਾਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰੋ; ਪਿਤਾ ਜੀ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।” ਰਾਮ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਕੇ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਪਿੱਛੋਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਤੇ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹੇਠ, ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ, ਸ਼ੁਭ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਵਲੋਂ ਭੇਜੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕੁਝ ਪ੍ਰੀਤਮ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯੁਵਰਾਜ ਵੀ ਸਨ। ਮਾਵਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਅਸੀਸਾਂ ਦੇ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਪਿਆ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਨਾਲ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਤਾਂ ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਵਜਾ ਕੇ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ; ਨਗਰ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਭੌਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਚਾਵਲ ਦੇ ਦਾਣੇ ਉਸ ਦੇ ਰਸਤੇ ‘ਚ ਵੰਞਾ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਬਰਫੀਲੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਹਿਮਵਤ ਬੂੰਦਾਂ ਪੈ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ। ਰਾਮ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਬੁਲਾਇਆ, ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਕੋਸਲ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ, ਹਰ ਥਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ, ਤਪ ਅਤੇ ਪਾਠ ਕਰਦਾ, ਰਾਮ ਨੇ ਨਦੀਆਂ, ਤੀਰਥ, ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ, ਮੰਦਰ, ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਸਾਗਰਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਤਟ ਵੇਖੇ। ਉਸ ਨੇ ਚੰਨ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ ਮੰਦਾਕਿਨੀ, ਕਮਲ ਵਰਗੀ ਸ਼ੁੱਧ ਯਮੁਨਾ (ਕਾਲਿੰਦੀ), ਸਰਸਵਤੀ, ਸ਼ਤਦ੍ਰੁ, ਚਨਾਬ (ਚੰਦਰਭਾਗਾ) ਅਤੇ ਰਾਵੀ (ਇਰਾਵਤੀ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਵੇਣਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਵੇਣਾ, ਨਿਰਵਿੰਧਿਆ, ਸਰਯੂ, ਚਰਮਣਵਤੀ, ਵਿਤਸਤਾ, ਵਿਪਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਬਾਹੁਦਾ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਯਾਗ, ਨੈਮੀਸ਼, ਧਰਮਾਰਣਯ, ਗਯਾ, ਕਾਸ਼ੀ, ਸ੍ਰੀਗਿਰੀ, ਕੇਦਾਰ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਗਿਆ। ਮਾਨਸਾ, ਕਰਮਸਰਸ, ਉੱਤਰੀ ਮਾਨਸਾ, ਵਡਵਾ, ਮਡਵਾ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਅੱਗੇ, ਅਗਨਿਤੀਰਥ, ਮਹਾਤੀਰਥ, ਇੰਦਰਦੁਮਨ ਸਰੋਵਰ, ਹੋਰਨਾਂ ਸਰੋਵਰਾਂ, ਤਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜਲਾਸ਼ਯਾਂ ਦਾ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸਵਾਮੀ, ਕਾਰਤਿਕੇਯ, ਸਾਲਿਗ੍ਰਾਮ ਵਿਖੇ ਹਰੀ ਅਤੇ ਗਿਰਿਰਾਜ ਦੇ ਸਤਠ (ਚੌਂਸਠ) ਹਰਾ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਅਨੇਕ ਅਚੰਭੇ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਥਾਵਾਂ, ਚਾਰ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਵਿਂਧਿਆਚਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਣਾਂ, ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵੇਖੇ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਵਾਰੰ-ਵਾਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਚੌਫੇਰੇ ਸਾਰੇ ਹੱਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਅਖੀਰ, ਅਮਰ ਲੋਕ, ਕਿੰਨਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਾਤਮਾ ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਭ੍ਰਮਣ ਪਿੱਛੋਂ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਵਲ ਪਰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਰਾਮ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਤਦ ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਭੁੰਨੇ ਚਾਵਲ ਤੇ ਫੁੱਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵੰਞਾ ਕੇ, ਜੈਯੰਤ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਦਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ। ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਤਾ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਮਾਤਾ, ਸਾਕ-ਸਬੰਧੀਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ। ਦੋਸਤਾਂ, ਮਾਵਾਂ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੰਡਲਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਥੱਕਿਆ। ਉਥੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਪੱਕੇ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ, ਆਪਣੀ ਮਧੁਰ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਚੌਫੇਰੇ ਖੁਸ਼ੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਂਸਲੀ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ। ਕਈ ਦਿਨ ਤੱਕ ਰਾਮ ਦੇ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੋ ਗਏ, ਖੇਡ-ਮਸਤੀ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਲਹਿਰਾਂ ਵਗਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵੱਸਦਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਤੇ ਰਿਵਾਜ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ। ਰਾਮ, ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਧਿਆ ਕਰਕੇ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਜਾਂਦਾ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਸਮਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਦਿਨ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਵਸੀਸ਼ਠ ਆਦਿਕ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ-ਬਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਘਾਉਂਦਾ, ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ। ਜਦ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਦੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸੂਅਰਾਂ ਤੇ ਮੱਝਾਂ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਜਾਂਦਾ। ਫਿਰ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਦੋਸਤਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਤੇ ਰਾਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਹੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸੀ ਉਪਰੰਤ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਰਿਹਾ। ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਗਿਆਨਮਈ ਬੋਲਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਚੰਨਣ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ, ਆਪਣੇ ਦਿਨ ਇਸੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਿਤਾਉਂਦਾ। ਫਿਰ, ਜਦ ਰਘੁਕੁਲ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਰਾਮ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ, ਭਰਤ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁਚੱਜੀ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਦਸ਼ਰਥ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਹਰ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਦਾ। ਜਦ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ, ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਘਰ ਹੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ, ਪਰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸੁੱਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਨੀਲਾ ਸਰੋਵਰ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਚਿਹਰਾ ਫਿਕਾ ਪੈਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਕੇ ਹੋਏ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ, ਚਿੱਟੇ ਕਮਲ ਦਾ ਪੱਤਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੀਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।