ਸੁਣੋ, ਸੰਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੀ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਚਨਾ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਰਚਨਾ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਾਗ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਝਾਤੀ ਪਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਕੇਵਲ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਸੁਖਮ ਤੱਤਤਾ ਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਰੂਪਤਾ ਹਵਾ ਦੇ ਹਿਲਾਰੇ ਰਾਹੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਪਲ, ਇਹ ਸੁਖਮ ਧੁਨੀ-ਕਣ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਂਗ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨੁੱਖ ਵੱਲੋਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਉਠਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਵਾਂਗ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿਲਾਰੇ ਦੀ ਤੱਤਤਾ ਨੂੰ ਵਾਈਬਰੇਸ਼ਨ ਵਾਂਗ ਜਾਣਦੀ ਹੈ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਇਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਹੋਣ ਵਿਚ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਪਰਤ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਚਮਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਪਲ, ਅਜਨਮਾ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਸਰੂਪ, ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਵਾਂਗ, ਆਪ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਆਪਣੀ ਤਰਲਤਾ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਅਜਨਮਾ ਧਰਤੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਨ ਦੀ ਸਰੂਪਤਾ ਹੈ, ਅੰਦਰਲੇ ਸੁਖਮ ਸੁਗੰਧ ਵਾਂਗ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਜਬੂਤੀ। ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਰਣਾਵਾਂ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮਾਂ, ਪਲ, ਅਤੇ ਛਣਕ ਵਿੱਚ, ਸਦਾ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹਨ; ਇਹੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਲੜੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਸਰੂਪਤਾ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਡੋਲ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਜੋ ਉਗਣ ਜਾਂ ਛਿਪਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ। ਜੋ ਜਾਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਚਨਾ ਉਠਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਅਜਾਗ ਹੈ, ਜੋ ਰਚਨਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ। ਜੋ ਚੇਤਨਾ-ਬ੍ਰਹਮ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸਰੂਪਤਾ ਨੂੰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਹ ਸਾਰਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਰਬ-ਸਮਰਥ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਦਾ ਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਡ ਵਾਂਗ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਝੂਠ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਇਹ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਅਸਲ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਵੀ ਇਹ ਅਸਲ ਤੋਂ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਚਮਕ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਜੋ ਅਸਲ ਤੇ ਝੂਠੀ ਦੋਵੇਂ ਸਰੂਪ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮੂਰਤੀ ਨਹੀਂ ਉੱਕਰੀ ਜਾਂਦੀ, ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਗੁੱਡੀ ਨਹੀਂ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ, ਜਾਂ ਸਿਆਹੀ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚ ਰੰਗ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਤੱਤ ਹੀ ਇਸ ਅਸਲ ਰੇਤ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਸਤੀ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਝੂਠਾ, ਅਸਥਾਈ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਰਚਨਾ ਦਾ ਤੱਤ ਹੈ, ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਅਦਵੈਤਤਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਵਿਚਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਵਿੱਚੋਂ ਰੁੱਖ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠਾਸ, ਮਿਰਚ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖਾਪਨ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤਰਲਤਾ, ਤੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਹੋਰ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਅਸਥਾਪਿਤ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਰਚਨਾ, ਜੋ ਅਟੁੱਟ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਸੰਸਾਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਰਤਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੀ ਹੈ; ਇਹ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਦੇ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੇ ਅਨੁਭਵ, ਮਨ, ਪ੍ਰਾਣ ਆਦਿਕ, ਅਨੁਭੂਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜਦ ਅਨੁਭੂਤੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਅਕਤਿਤਾ ਕੇਵਲ ਅਨੁਭੂਤੀ ਹੀ ਹੈ। ਕਦੇ ਵੀ, ਕਿਤੇ ਵੀ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ, ਅਜਨਮਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ—ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ, ਸੁਖਮ ਤੇ ਕੋਮਲ। ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ ਅਣੂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਅਣਗਿਣਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਚੇਤਨਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਹਰ ਅਣੂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਅਣੂ ਹਨ—ਫਿਰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਗਿਣਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਆਦਿਕ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਲੁਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਜਾਗਰਿਤਾ, ਸੁਪਨਾ, ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਆਦਿ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਸੁਖਾਂ ਲਈ ਥੋੜਾ ਵੀ ਵੈਰਾਗ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਆਸਕਤੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਜਨਮ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਲੋਕ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਤੇ ਨੀਵਾ, ਅਜਨਮਾ, ਨਿਰਾਕਾਰ, ਨਾਮਰਹਿਤ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਚਲਣ-ਅਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਰਮ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਪਰਗਟ, ਅਦਵੈਤ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁਖਮ ਰੇਖਾ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰੂਪਤਾ ਉਹ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਹਨ, ਨਾ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਚੇਤਨਾ, ਜੋ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਕਮਲ-ਜਨਮ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੀ ਮੂਲ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਫੈਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਅੰਦਰੋਂ, ਉਹ ਅਣਗਿਣਤਤਾ ਨੂੰ ਇਕ ਪਲਕ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਆਖਰ ਵਾਂਗ, ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਵੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਅਣੂਆਂ ਤੇ ਪਲਾਂ ਦੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਵੰਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਹਰ ਅਣੂ ਵਿੱਚ, ਉਹੀ ਅੰਦਰਲੀ ਮਾਇਆ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਖਦੀ ਹੈ, 'ਇਹ ਤਾਂ ਅਸਲ ਹੀ ਹੈ!' ਇਹ ਉੱਚੀਆਂ ਹਕੀਕਤਾਂ, ਸ਼ਾਂਤ, ਰਚਨਾ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਣਪਛਾਤੀਆਂ ਭੰਵਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਰਚਨਾ ਦੀ ਚਮਕ, ਜੋ ਝੂਠੇ ਸਰੂਪ ਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਵਹਿੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਦਰਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਜਾਂ ਜਾਦੂ ਦੀ ਨਗਰੀ, ਜਾਂ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਨਗਰੀ, ਜਾਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦਾ ਪਹਾੜ—ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਹੋਈ ਰਚਨਾ ਝੂਠੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਵਾਂਗ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਕਤਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਨੁਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਦਵੈਤ ਆਤਮਾ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਜੋ ਸੱਚ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ? ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਭਾਗ ਦੇ ਵੱਸ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ—ਪਰ ਇੱਥੇ ਭਾਗ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਦਿਵਿਆ ਕ੍ਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਚੇਤਨਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਛੂਹ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਇੱਕੋ ਅਸਲਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਕਲਪਿਤ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਤੇ ਜਰੂਰ ਹੋਣੀ ਹੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਅਣਗਿਣਤ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ ਕਿ ਚੀਜ਼ਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੋਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਹਸਤੀ, ਮਹਾਨ ਚੇਤਨਾ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਦਰਸ਼ਨ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਮਹਾਨ ਕਰਮ ਵਾਂਗ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਉਤਪੱਤੀ ਵਾਂਗ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮਹਾਨ ਕੰਪਨ ਵਾਂਗ ਪੱਕਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਇਕਤਾ ਵਾਂਗ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਹੈ ਸੰਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੀ ਅਤੁੱਲ ਕਥਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਰਚਨਾ, ਚੇਤਨਾ, ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ—all ਇਕ ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਰਮੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਅਸਲਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।