ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ ਹੈ?" ਉਸ ਉੱਤੇ ਲੀਲਾ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਮੈਂ ਦੱਸਣੀ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।" ਫਿਰ ਲੀਲਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਲੀਲਾ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਪਲੀ–ਬੜੀ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਅਰਥ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਐਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਅਟੁੱਟ ਜੁੜੀ ਹਾਂ।" "ਇਹ ਤੇਰੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਲੀਲਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗੀ ਕਿ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ।" "ਜੇਹੜੀ ਇੱਥੇ ਵੱਡੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਣ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੰਗਲਮਈ ਮਾਤਾ ਹੈ।" "ਸਾਡੇ ਸੰਜੋਏ ਹੋਏ ਪੁੰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਸਿੱਧੀ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਹੈ; ਅਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸੇ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਦੂਜੇ ਲੋਕ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈਂ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਝੂਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਉੱਠ ਕੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਸਰਸਵਤੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਲਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੋ; ਹੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਮੈਨੂੰ ਗਿਆਨ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਧਨ ਦਿਓ।" ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਅਜੇਹਾ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਇੱਛਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇਂ।" "ਸਾਰੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਤੇ ਬੁਰੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਝਲਕ ਤੈਥੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ; ਅਣਗਿਣਤ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ; ਲੋਕ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿਣ; ਦੇਸ਼ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਮਕਦੀ ਰਹੇ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਸਰਸਵਤੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਸਵੇਰੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਜਾਗ ਪਏ। ਲੀਲਾ ਨੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ; ਮੁੜ ਮੁੜ, ਮੌਤ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਏ ਰਾਜੇ ਨੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਹਲ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੀ। ਵਿਜੈ, ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੀ ਗੂੰਜਦਾਰ ਧੁਨੀ ਸੀ; ਮਹਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਪੂਰੇ ਪੋਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਗੁੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਜ ਸਭਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਵਲੋਂ ਵਰਸਾਏ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਠੰਢੀਆਂ ਫੁਹਾਰਾਂ ਸਨ; ਡੋਲ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਮੁਰਜ, ਕਹਲ, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਵਾਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਵੱਡੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੌੜੇ ਸੁੰਡ ਉੱਚੇ ਚੁੱਕੇ, ਗੱਜਦੇ ਹੋਏ; ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਹਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂਡਵ ਨਾਚ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਲੋਕ ਮਿਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਵੱਖ ਵੱਖ ਤੋਹਫੇ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੀ। ਮੰਤਰੀਆਂ, ਰਾਜ-ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵਲੋਂ ਉੱਡਾਏ ਗਏ ਚੀਰਾਂ ਨਾਲ ਆਸਮਾਨ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਖੇਤ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਨਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਝੂਲਦੇ ਕਣਕਣ ਵਾਲੇ ਕੰਨ ਵਾਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਵੱਕੀਆਂ ਗਲਾਂ, ਅਤੇ ਨਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਉੱਡਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਸੀ। ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਛੱਤ, ਜਿਵੇਂ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਕਪੜਿਆਂ ਦਾ ਤੰਬੂ, ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਅੰਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਨਚਦੀਆਂ, ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਦੂਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਇਹ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਦੂਜੇ ਲੋਕ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਪਦਮਾ ਨੇ ਚਾਰ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਵਿਧੀਵਤ ਨ੍ਹਾਉਣ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੋਈ ਹੋਈ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਲੀਲਾ, ਲੀਲਾ ਆਪ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰੇਮੀ ਆਪਣੀਆਂ ਮਿਲਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਪਦਮਾ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਪਾਈ। ਰਾਜਾ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਜਾਗ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਅਦਵੈਤ ਦੇ ਰਸ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਰਾਜ ਅਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਨਿਰਦੋਸ਼ਤਾ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ। ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ ਮੁਕਤ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਪੰਜ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਭੁਲਾਵੇ ਤੋਂ ਪਾਰ, ਲਗਨ ਰਹਿਤ ਤੇ ਚੁਪਚਾਪ, ਜੋ ਕੁਝ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਆਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਿਵੇਂ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬੂੰਦ ਚੰਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਣ ਸੂਰਜ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ; ਅਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਹ-ਰਹਿਤ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ। "ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇਹ ਲੀਲਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਦੂਰ ਹੋਣ; ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋ ਤੂੰ ਭਾਰੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਭਾਵਨਾ ਛੱਡ ਦੇ।" "ਜੋ ਕੁਝ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ; ਦਬਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਫਾਈ ਦੁਖਦਾਇਕ ਹੈ; ਜੋ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਕਦੇ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।" "ਗਿਆਨ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਗਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਵੀ ਆਕਾਸ਼ ਰੂਪ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ, ਧਰਤੀ ਆਦਿਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹੀ ਚਮਕ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ; ਜੋ ਅਣਪੂਰਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਕੀ ਪੂਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਨਾ ਦਵੈਤ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ।" "ਚੇਤਨਾ, ਜਿਵੇਂ ਜਿਹੜਾ ਉੱਦਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਓਹੋ ਹੀ ਬਾਹਰੀ ਰੂਪ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰਚਨਾਤਮਕ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਤੱਕ ਉੱਦਮ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅਣਜਾਗਰੂਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਕਣ ਤੱਕ।" "ਫਿਰ, ਇਸ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਕੀ ਅਸਲ, ਕੀ ਸੰਸਕਾਰ, ਕੀ ਹਾਲਤ, ਕੀ ਭਾਗ, ਕੀ ਦੇਹ, ਕੀ ਲਾਜ਼ਮੀਪਨ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?" "ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪੂਰਾ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ; ਇਹ ਅਨੰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਇਆ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਮਾਇਆ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ।" "ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਹੇ ਮਾਣਯੋਗ, ਤੁਸੀਂ ਉੱਚਤਮ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਚੰਨ ਸੜਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਐਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਜਗਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਇਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਗਿਆਨ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ: ਜੋ ਕੁਝ ਇਹ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਵੀ ਹੈ।" "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਠੰਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੁਜਜਾਤੀ, ਮੈਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਕਹਾਣੀ, ਇਹ ਵਿਅਖਿਆ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।" "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੀ ਕੇ ਵੀ ਅਜੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।