ਇੱਕ ਵਾਰ, ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਬੇਟਾ, ਦੱਸੋ—ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ? ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਕੀ ਦੇਖਿਆ, ਤੇ ਕਿੱਥੇ?” ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਦੇਵੀ, ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਮੈਂ ਅਚਾਨਕ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ; ਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਓਸ ਘਟਦੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਜੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਕੁਝ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ—ਨਾ ਚੰਗਾ, ਨਾ ਮਾੜਾ। ਫਿਰ, ਕੰਪਦੇ ਪਲਕਾਂ ਹੇਠ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲਈਆਂ... ਉਸ ਮੌਤ-ਸਮਾਨ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਹੇ ਪਰਮ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ—ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਅਚਾਨਕ ਉਠ ਕੇ ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਵਿਹੰਗਮ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵਿੱਚ ਉਡ ਗਿਆ। ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਹਵਾ ਦੇ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਸੁਗੰਧੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਇਸ ਥਾਂ ਆ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਸੋਹਣਾ ਸਜਾਇਆ ਸੀ, ਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਇਕੱਲਾ, ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਖੱਟ ਨਾਲ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਿਦੁਰਾਥ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਦ ਵਾਂਗ ਲਟਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਲੜਾਈ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਤੋਂ ਥੱਕ ਕੇ ਡੂੰਘੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਪਾਈ। ਫਿਰ, ਜਦ ਦੇਵੀ ਇੱਥੇ ਆਈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਿਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਲਈ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਰਤਾ। ਹੇ ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਮੋਹਕ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਆਓ, ਅਸੀਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਇਹ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੀ ਖੱਟ ਤੋਂ ਉਠਾਈਏ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਾਣ ਲੋਟਸ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਵਾਂਗ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਹਵਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਉਹ ਪ੍ਰਾਣ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨੱਕ ਦੀ ਖੋਹ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਂਸ ਦੀ ਨਲਕੀ ਵਿੱਚ ਹਵਾ, ਆਪਣੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸੰਸਕਾਰ ਲੈ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰਤਨ। ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਚਮਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲੋਟਸ ਦੀ ਪਰਛਾਂਈ ਹੋਵੇ, ਲੋਟਸ ਨੂੰ ਲੋਟਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ, ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ, ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਤੇ ਬੇਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲਤਾਂ। ਫਿਰ ਉਹ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਸਿਆ, ਉਸਦੇ ਚੰਦ-ਸਮਾਨ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਘਰ ਚਮਕਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੋਹਣੀ, ਜੀਵਨ-ਭਰਪੂਰ, ਨਰਮ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਫੈਲਾਇਆ, ਜੋ ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਨਵੀਂ ਸੋਨ-ਸਮਾਨ ਚਮਕ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲੀਆਂ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਚਾਨਣ ਦਾ ਸਰੋਤ ਸਨ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿਚ ਮੋਹਕ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਠਿਆ, ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਿੰਧਿਆ ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਵਧਦਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਖੜਾ ਹੈ, ਇਸ ਚਮਕਦਾਰ ਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ?” ਫਿਰ, ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਦੁਅਤਾ-ਰੂਪ ਖੇਡ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਆਪਣੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।” ਉਸ ਨੇ, ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਖੜੀ, ਦੁਅਤਾ-ਰੂਪ ਖੇਡ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਰੂਪ, ਸਹਾਇਤਾ, ਬੋਲ, ਯਤਨ, ਖੁਸ਼ੀ, ਉਠਣ—ਸਭ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ?” ਲੀਲਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੁਣੋ—ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀ ਹੋਈ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਸਦਾ ਜੁੜੀ, ਜਿਵੇਂ ਬੋਲ ਅਤੇ ਅਰਥ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ। ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਲੀਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੌਲਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗੀ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ। ਜੋ ਇੱਥੇ, ਮਹਾਨ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ, ਸਿਰ ਤੇ ਬੈਠੀ ਹੈ—ਇਹ ਸਾਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੰਗਲਮਈ ਮਾਤਾ। ਸਾਡੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਿੱਧਾ ਆਈ; ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਦੂਜੇ ਲੋਕ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਲਿਆਏ ਗਏ ਹੋ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ, ਗਲਿਆਂ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। “ਹੇ ਸਾਰਸਵਤੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਹੇ ਵਰ ਦਾਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਗਿਆਨ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਤੇ ਧਨ ਦਿਓ।” ਜਦ ਉਹ ਇਉਂ ਬੋਲਿਆ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਸੁਖ ਮਿਲਣ।” ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਮਾੜੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੂਰ ਹੋਣ; ਅਨੰਤ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਪੂਰੀ ਆਉਣ; ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿਣ; ਰਾਜ ਦਾ ਸੁਖ-ਚੈਨ ਬਣਿਆ ਰਹੇ; ਤੇ ਤਨਖਾ ਸਦਾ ਚਮਕਦੀ ਰਹੇ। ਸਾਰਸਵਤੀ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਓਥੇ ਹੀ ਲੁਕ ਗਈ; ਸਵੇਰ ਹੋਈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਕਮਲਾਂ ਵਾਂਗ ਜਾਗ ਪਏ। ਲੀਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਖੇਡ ਵਿਚ ਗਲ ਲਾਈ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾਇਆ; ਮੁੜ ਮੁੜ, ਮੌਤ ਤੋਂ ਜੀਵਤ ਹੋਏ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਜ ਮਹਲ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮਸਤ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਗੀਤ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ ਨਾਲ। ਵਿਜੈ, ਮੰਗਲ ਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਗੂੰਜ ਸੀ; ਮਹਲ ਖੁਸ਼, ਪੂਰੇ, ਰਾਜ ਸਭਾ ਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਹਵਾ ਸਿੱਧਾਂ ਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਠੰਡੀ ਹੋ ਗਈ; ਡੋਲ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਮੁਰਜਾ, ਕਹਲ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਦੁੰਦੁਭੀ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ। ਵੱਡੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਚੌੜੀਆਂ ਸੂੰਡਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕਰਕੇ ਗੱਜਣਾ; ਹਾਲ ਤਾਂਡਵ ਨਾਚਾਂ ਅਤੇ ਨਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਤਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਲੋਕ ਮਿਲਦੇ, ਤੋਹਫ਼ੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਗੁਲਦਸਤਿਆਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰੋਨ ਦੀ ਸੋਭਾ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਮੰਤਰੀ, ਵਸੀਲ ਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਵੱਲੋਂ ਪਟੀਆਂ ਉਡਾਈਆਂ ਗਈਆਂ, ਨਾਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਗੁੱਪਾਂ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤ। ਹਵਾ ਮਸਤ ਨਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਝੁਮਦੀਆਂ ਕੰਡੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲਾਂ ਖੇਡ ਵਿਚ ਝੁਕੀਆਂ, ਤੇ ਨਾਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉਡਦੀ। ਬਦਲਾਂ ਦੀ ਛਤਰੀ, ਜਿਵੇਂ ਬੁਣੀ ਹੋਈ ਚਾਦਰ, ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਆੰਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ। ਦੂਰ-ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਦੂਜੇ ਲੋਕ ਤੋਂ ਮੁੜ ਆ ਗਏ ਹਨ।