ਇਕ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕੀ ਇਹ ਜੋ ਤੱਤ-ਮਈ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਇਹ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਹ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ, ਮੈਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਭਰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।" ਉਸਤਾਦ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਤੈਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਜਵਾਬ ਕਬੂਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ; ਤੱਤ-ਮਈ ਸਰੀਰ ਇੱਥੇ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।" ਉਹ ਸਮਝਾਇਆ, "ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਾਰ ਵਾਰ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਤੱਤ-ਮਈ ਸਰੀਰ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਹਿਲੀ ਅਵਸਥਾ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਫਿਰ, ਭਾਰੀਪਣ, ਕਠੋਰਤਾ, ਠੋਸਤਾ ਅਤੇ ਗਲਤ ਫੜਨਾ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਣ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਚੋਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਿਆਨ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨ ਨਾਲ ਇਹ ਲਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਫਿਰ, ਸਰੀਰ ਹਲਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰੂਈ ਵਾਂਗ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਹਲਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਹੈ।" "ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਗਰੁੱਧ ਸਰੀਰ ਵੀ ਹਲਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" "ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਹੁਣ ਮੁਰਦਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ, ਜਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕ ਉੱਥੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ, ਯੋਗੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਉੱਥੇ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ' ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਸਿਰਫ ਵਿਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਉਹ ਸਰੀਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਜਾਗਰੂਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਉਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਭਰਮ ਉਵੇਂ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਭਰਮ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਗੁਆਚ ਗਿਆ? ਜਦੋਂ ਇਹ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਮਿਲ ਗਿਆ?" "ਜੇ, ਅਗਲੇ ਪਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਸਲ ਨਿਸ਼ਚੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ?" "ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ: 'ਮਹਾਰਾਣੀ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਦੁਖੀ; ਕੋਈ ਹੋਰ ਔਰਤ, ਸਹੇਲੀ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਆਈ ਹੈ।'" "ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵੇਕ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਜੋ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂਚ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ—ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?" "ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਡਲਾ ਲੁੜਕਦਾ ਹੋਇਆ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਸੱਟ ਕੇ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਮੂਰਖ ਲੋਕ ਅੱਗ, ਪਹਾੜ, ਦੇਵਤਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਜਾਣੇ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਜਿਵੇਂ ਜਾਗਣ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਸੁਪਨੇ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ—ਉਵੇਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਇਸ ਪਦਾਰਥਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਨਹੀਂ।" "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਾਗਣ ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਚੋਟੀ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਜਿਵੇਂ ਪਤਝੜ ਦੀ ਘਣ ਨੂੰ ਹਵਾ ਉਡਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" "ਸੁਪਨੇ, ਭਰਮ ਜਾਂ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜ ਆਦਿ ਚੀਜ਼ਾਂ ਚੇਤਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ; ਇਹ ਚਲਚਲਾਓ ਅੰਦਰ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੀ ਚਲਚਲਾਓ ਆਪਣੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ, ਜਦੋਂ ਚਲਚਲਾਓ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਚੇਤਨ ਅਤੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਦਵੈਤ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਤਰਲਤਾ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਹਵਾ ਅਤੇ ਚਲਚਲਾਓ ਵਿੱਚ ਦਵੈਤ ਨਹੀਂ।" "ਜੇ ਇੱਥੇ ਦਵੈਤ ਦਾ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਮੂਰਖਤਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਝੂਠੀ ਦਵੈਤ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।" "ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਚੇਤਨ ਦਾ ਕੀ ਸਰੂਪ ਹੈ? ਸੁਪਨੇ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਦਵੈਤਤਾ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮਾਨਹੀਨ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨਾ, ਉਵੇਂ ਜਾਗਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਝੂਠਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਝੂਠਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਵਸਤੂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਸਦੀਵੀ ਅਸਲ ਚੇਤਨ ਦੀ ਹੈ, ਸੁਪਨੇ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਝੂਠੀਆਂ ਹਨ।" "ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਅਚਾਨਕ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਉਵੇਂ ਜਾਗਣ ਵਿੱਚ ਤੱਤ-ਮਈ ਅਸਮਾਨ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉੱਡਦੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਗਿਆਨ-ਸਥਾਨ-ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਦਬੀ ਹੋਈ ਹੈ।" "ਇਹ ਰਚਨਾ ਸਿਰਫ ਝੂਠੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਰਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਇਹ ਸਿਰਫ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਵਾਂਗ ਖਾਲੀ, ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" "ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਅਨੁਭਵ, ਮੌਤ ਤੇ ਜਾਗਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਟਕਣ—all ਇਹ ਸਾਫ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਝੂਠੇ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਮਰਨ ਦੀ ਲੜੀ ਵਾਂਗ, ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ-ਰੂਪ ਵਾਹਨ ਵਿੱਚ।" ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਚੇਤਨ ਨੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਦੀ ਚਲਚਲਾਓ ਰੋਕੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਮੁਰਦਾ ਸਰੀਰ ਇੱਥੇ ਪਿਆ ਸੀ—ਇਸ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ?" ਉਤਰ ਆਇਆ, "ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਦੋ ਦਾਸੀਆਂ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ, ਜਦ ਤੂੰ ਸੋ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।" "ਸੁਣੋ, ਸੁੰਦਰੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋਇਆ: ਪੰਦਰਵੀਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ਸੜ ਗਈਆਂ।" "ਜੀਵ-ਰਹਿਤ, ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਸੁੱਕੀ ਪੱਤੀ ਵਾਂਗ, ਲਾਸ਼, ਹਿਮ ਵਾਂਗ ਠੰਡੀ, ਲੱਕੜੀ ਦੀ ਕੰਧ ਕੋਲ ਪਈ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।" "ਫਿਰ, ਮੰਤਰੀ ਆਏ, ਮਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਸੜਨ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਘਰੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ।" "ਇੱਥੇ ਵਧੇਰੇ ਬੋਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਚਿਤਾ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਾਖ ਹੋ ਗਈ।" "ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਉੱਚੀ ਤੇ ਹਲਚਲ ਭਰੀ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਹੋਈ; ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਰੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।" "ਹੁਣ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸਰੀਰਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆ ਗਈ ਹੋ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਲੋਕੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ ਹੋ।" "ਪਰ ਤੁਸੀਂ, ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਨਿਸ਼ਚੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਉਸੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਵੇਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਉੱਚਾ ਮਨ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ।" "ਜੋ ਧਾਰਨਾ ਤੁਸੀਂ ਸਰੀਰ ਬਾਰੇ ਰੱਖੀ, ਉਹੀ ਰੂਪ ਤੁਸੀਂ ਫਿਰ ਪਾ ਲਿਆ, ਬੱਚੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ।" "ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧਾਰਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ, ਬਿਨਾ ਵਿਰੋਧ ਦੇ, ਬੱਚੇ ਵੈਤਾਲਾ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ।" "ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਗਈ ਹੋ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨ; ਤੁਹਾਡਾ ਪੁਰਾਣਾ ਸਰੀਰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਜਿਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਪੀੜਾ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਜਾਗਰੂਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਉਹ ਮੀਂਹ ਦੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਅਸਮਾਨ 'ਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ।