ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਆਤਮਾ ਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਹਰ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਅੱਡੀਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਵੀ ਉਹ ਵੇਖਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਕਿ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ—ਆਮ ਪਾਪੀ, ਮੱਧਮ ਪਾਪੀ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਪਾਪੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ, ਮੱਧਮ ਜਾਂ ਉੱਤਮ ਗੁਣ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਇਕੱਠੇ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਆਦਮੀ ਭਾਰੀ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਮੌਤ ਵਰਗੀ ਗਹਿਰੀ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਪੱਥਰ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸੁੰਨੇ ਸੰਸਕਾਰ ਜਾਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਤਮਾ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਜਣਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੀ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਸੰਸਾਰਕ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ, ਮੌਤ ਦੇ ਭਰਮ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਦਿਲ ਵਿਚ ਜੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸੁਸਤਤਾ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਜਾਂ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਰਕ ਦੇ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਣਮਾਂ ਵਿਚ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮੱਧਮ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਭਰਮ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪੱਥਰ ਦੇ ਪੇਟ ਵਰਗੀ ਸੁਸਤਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਕੁਝ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਆਪ ਹੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਣਮ—ਜਾਨਵਰ ਆਦਿ—ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪਰਵেশ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਤੇ ਸਲਾਮਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਮਨ ਮੁਤਾਬਕ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਵੈਸੇ ਹੀ ਯਾਦਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਪੁੰਨ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੌਤ ਅਤੇ ਭਰਮ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ, ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮੁੜ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਵਿਚ, ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਧਰਮਿਕ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੱਧਮ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਓਸੇ ਥਾਂ ਲੈਂਦਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਆਮ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਵਾ ਰਾਹੀਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ ਪੌਦਿਆਂ ਅਤੇ ਅੰਕੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵেশ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਸੁੰਦਰ ਫਲ ਬਣ ਕੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਪ੍ਰੇਤ ਆਤਮਾਵਾਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਲੜੀ ਜਾਂ ਤਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜਾਂ ਇਕ ਵਾਰ ਹੀ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ: "ਅਸੀਂ ਮਰ ਗਏ ਹਾਂ।" ਫਿਰ, ਜਿਹੜੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਸਾਡੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਾਨਾਂ ਦੇਣ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਮੁੜ ਜਾਗ ਪਏ ਹਾਂ।" ਫਿਰ, ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਜਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਯਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ।" ਵਾਰ-ਵਾਰ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੋਈ ਸੁੰਦਰ ਬਾਗਾਂ, ਮਹਲ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਧਰਮੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, "ਇਹ ਮੇਰੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ।" ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਪ ਕੀਤੇ, ਉਹ ਕੰਟਿਆਂ ਵਾਲੇ ਖੱਡ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਮੇਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਫਲ ਹਨ।" ਮੱਧਮ ਜਾਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਲਕੀ ਹਵਾ, ਹਰੀ ਘਾਹ, ਠੰਡੀ ਛਾਂ ਅਤੇ ਤਲਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਝ, ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਟਕਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਖੁਲ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਜਾਗਰੂਕ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਓਹ ਥਾਂ, ਸਮਾਂ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਦਾ ਆਭਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉੱਥੋਂ, ਆਦਮੀ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਣ ਲਈ ਜਾਂ ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਨਰਕ ਵੱਲ ਤੁਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਇਹ ਸਵਰਗ ਮੈਂ ਭੋਗ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਇਹ ਨਰਕ ਮੈਂ ਦੇਖ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ; ਹੁਣ ਇਹ ਜਨਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੈਂ ਮੁੜ ਸੰਸਾਰ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।" "ਇਹ ਚਾਵਲ—ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਫਲ ਪੱਕਦਾ ਹੈ; ਫਲਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਇੰਝ, ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸੰਸਕਾਰ ਬੀਜ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੀਜ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭ੍ਰੂਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭ੍ਰੂਣ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਬੱਚਾ ਚੰਗੀ ਜਾਂ ਮਾੜੀ ਕਿਸਮਤ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਜਾਂ ਅਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭੋਗ-ਵਾਸਨਾ ਵੱਲ ਵਧਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਨਣ ਵਾਲਾ ਪੱਤਾ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਬੁਢ਼ਾਪੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਮੌਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਦੁਬਾਰਾ ਮੌਤ ਦੀ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮੁੜ, ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ, ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਮੁੜ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਭਟਕਣ ਮੁੜ ਚੱਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ; ਵਾਰ-ਵਾਰ, ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਖਾਲੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਸਤੀਤਵ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਭਰਮ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ, ਸਮਝ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਸੱਚਾਈ ਮੁੜ ਦੱਸੋ। ਪਰਬਤ, ਦਰਖ਼ਤ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼—ਇਹ ਸਭ ਉੱਚੀ ਅਸਲੀਅਤ ਦੇ ਸਰੂਪ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ-ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਉਹੀ ਉੱਥੇ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾ ਰਚਨਹਾਰ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਓਹੀ ਹਾਲਤ ਅੱਜ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅੱਜ ਵੀ ਅਸਥਿਰ ਹੈ। ਜਿਸਨੂੰ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਚਲਚਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਜੀਵਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਰਾਜ, ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਵੇਂ ਜਨਮ, ਦੁੱਖ-ਸੁਖ, ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਭਟਕਣ ਦੀ ਇਹ ਅਣਤ ਯਾਤਰਾ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।