ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਅਨੰਤ ਜਗਤ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਅਣਗਿਣਤ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡਾਂ, ਅੰਡਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਫਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਗੁਪਤ ਆਕਾਰ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੀਮਾ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਮਹਿਲਾ, ਇੱਕ ਕੀੜੇ ਵਾਂਗ ਫਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇ ਰੌਸ਼ਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ, ਸੋਹਣੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੱਕ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਮੰਡਪ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਪੁਸ਼ਪਗੁਪਤ ਦੇ ਨਿਰਜੀਵ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ, ਉਥੇ ਉਸਨੂੰ ਉਹ ਕੁੜੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਮਾਇਆ ਵਾਂਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਉਹ ਕੁੜੀ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਲਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਪਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ: "ਇਹ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਹਨ, ਜੋ ਸਿੰਧੂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਵਿਚ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਹੁਣ ਇਹ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।" ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਵਰੂਪ ਵਿਚ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ, ਮਾਤਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧੰਨ ਮੰਨਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੋਰ ਕੋਈ ਐਸਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੋਹਣਾ ਪੱਖਾ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੱਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਨਾਲ ਚੰਦ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸੇਵਕ, ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਜਾਗਦੇ ਰਾਜਾ, ਮਾਤਾ, ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਣਗੇ: "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਕਿਵੇਂ ਆਏ ਹੋ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ?" ਪਰ, ਰਾਜਾ, ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੇਵਕ, ਸਾਡੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਆਪਸ ਵਿਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਣਗੇ। ਉਹ ਸਭ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਚੇਤਨ ਸਵਰੂਪ, ਪਰਮ ਆਦੇਸ਼ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜ਼ ਨਿਸ਼ਚਾ ਨਾਲ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦਰਪਣ ਵਾਂਗ ਪਰਸਪਰ ਪਛਾਣ ਲੈਣਗੇ। "ਇਹ ਮੇਰੀ ਕੁਦਰਤੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਥੀ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਕੁਦਰਤੀ ਰਾਣੀ, ਤੇ ਇਹ ਸੇਵਕ ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਹੈ।" ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਸਿਰਫ ਮੈਂ, ਤੂੰ ਅਤੇ ਉਹ ਜਾਣਾਂਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਵਾਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ; ਇਹ ਮਹਾਨ ਚਮਤਕਾਰ ਸਾਨੂੰ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਪਰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਠਦਾ ਹੈ: "ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਈ, ਜਦੋਂ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ? ਲੀਲਾ, ਤੂੰ ਜੋ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦੀ ਹੈਂ।" ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਅਜੇ ਜਾਗੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਚਾਹੇ ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਜੋੜ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਵੀ ਜਾਣ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਰਛਾਵਾਂ ਕਦੇ ਧੁੱਪ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ। ਆਦਿ ਸਰਜਨਾ ਵਿਚ, ਜਾਗੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਤ ਨਿਯਤੀ ਹੀ ਚੱਲਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸੱਚ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਾਲ ਮਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਬੱਚਾ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਅਨੁਭਵ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਦ ਤੱਕ ਅੰਦਰ ਅਵਿਵੇਕ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਹੈ, ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਠੰਢਕ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜੇ ਕੋਈ ਮਨ ਵਿਚ ਪੱਕਾ ਮੰਨ ਲਵੇ ਕਿ "ਮੈਂ ਇਹ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਉੱਚਾ ਉਡਾਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੈਣਾ-ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ," ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਫੜ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ, ਗਿਆਨ, ਵਿਵੇਕ, ਪੁੰਨ ਜਾਂ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ, ਸਿਰਫ ਚੰਗਾ ਸਰੀਰ ਮਿਲਣ ਤੇ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕਾ ਪੱਤਾ ਅੱਗ ਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੰਝ ਹੀ ਇਹ ਸਰੀਰ, ਭਾਵੇਂ ਦੇਵੀ ਹੋਵੇ, ਮਿਲਦੇ ਹੀ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਵਿਸਥਾਰਤਾ ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਹੀ ਹੈ: ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ "ਮੈਂ ਚੇਤਨਾ ਹਾਂ," ਉਸ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵੀ ਉਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਰੱਸੀ ਵਿਚ ਸੱਪ ਦੇ ਭਰਮ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਸੱਪ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਉਥੋਂ ਕੋਈ ਕਰਤੱਬ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਜੋ "ਇਹ ਮਰ ਗਿਆ" ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਝੂਠ ਹੈ; ਇਹ ਪੁਰਾਣੀ ਆਦਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਣਾਏ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ, ਜਨਮ ਮਰਨ ਦਾ ਭਰਮ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਦੂਜੇ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵਿਚ, ਐਸੀਆਂ ਆਦਤਾਂ, ਸਰਜਨਾ ਆਦਿ, ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਜੋ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਅੰਦਰ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬਾਹਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਹਨ, ਅਣਜਾਣ ਤੇ ਅਣਦੇਖੇ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਦਾ ਚੱਕਰ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਗਿਆਨਯੋਗ ਹਨ ਜਾਂ ਪਰਮ ਧਰਮ ਵਿਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਤੀਵਾਹਿਕ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਨਹੀਂ। ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਮੂਲਤਾ ਮੋਹ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਥਿਰਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਰਛਾਵਾਂ ਧੁੱਪ ਵਿਚ ਖੜੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ। ਲੀਲਾ, ਜੋ ਗਿਆਨਯੋਗ ਹੈ ਪਰ ਪਰਮ ਧਰਮ ਵਿਚ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ, ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਕਲਪਿਤ ਨਗਰੀ ਤੱਕ ਹੀ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਖੋ ਅੰਬਿਕਾ, ਉਹ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਹੁਣ ਪ੍ਰਾਣ ਛੱਡਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ? ਪਰ, ਨਿਯਤੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹੋਣ ਅਤੇ ਅਹੋਣ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ? ਤੇ ਫਿਰ, ਜਨਮ ਮਰਨ ਵਰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਅਨਿਯਤੀ ਕਿਵੇਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ? ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ ਕਿਵੇਂ ਉਪਜਦੀ ਹੈ? ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ? ਅੱਗ ਵਿਚ ਤਾਪ, ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਥਿਰਤਾ, ਹਿਮ ਵਿਚ ਠੰਢਕ ਕਿਵੇਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ? ਸਮੇਂ, ਅਕਾਸ਼ ਆਦਿ ਵਿਚ ਹੋਣ ਦਾ ਅਸਲ ਕੀ ਹੈ? ਹੋਣ-ਅਹੋਣ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਨਾਸ਼, ਸਥੂਲ ਤੇ ਸੁਕਸ਼ਮ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਘਾਹ, ਬੂਟੇ, ਅੰਕੁਰ ਆਦਿ ਵਿਚ ਉਚਾਈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ ਵੱਡਾਪਣ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਜਦ ਤੱਕ ਚੀਜ਼ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ? ਮਹਾ-ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਸਰਜਨਾ ਤੇ ਉਸਦਾ ਆਧਾਰ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੇਵਲ ਅਨੰਤ, ਸ਼ਾਂਤ, ਅਕਾਸ਼-ਸਮਾਨ, ਸੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਚੇਤਨਾ-ਸਰੂਪ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਰੇਜ਼ੇ ਵਾਂਗ ਸੋਚ ਕੇ, "ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ," ਇਮੈਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਜਾਗਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਉੱਡਦੇ ਹੋ। ਉਹ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਰੇਜ਼ਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਥੂਲਤਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਭਾਵੇਂ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਦਿੱਖ ਵਿਚ ਅਸਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਿਚ, ਬ੍ਰਹਮ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ" ਆਖ ਕੇ; ਫਿਰ ਉਹ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਅਕਾਸ਼-ਸਮਾਨ ਸਰੂਪਤਾ ਹੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਸਰਜਨਾ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦੱਸੀ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਉਥੇ ਅਡੋਲ ਹਨ।