ਇਹ ਕਥਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧਦੀ ਹੈ: ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਧੀ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਮਿੱਤ੍ਰ ਜ੍ਨਾਪਤੀ। ਸੁਆਗਤ ਹੈ ਤੇਰਾ, ਸੋਹਣੀਏ। ਮੈਂ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਤੇਰੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਹੇ ਜਲ ਵਾਂਗ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਲੈ ਚੱਲ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਨਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਦੇ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਕੁੜੀ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਉਣ 'ਤੇ ਲੱਗਾ ਸੀ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦਿਆਂ, ਉਹ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਆਈ, ਜੋ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਸੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸਾਫ਼, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਹਥ ਜਾਂ ਖਿੱਚੀ ਹੋਈ ਲਕੀਰ। ਫਿਰ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਹਵਾ ਦੇ ਝੋਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ। ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹਵਾ, ਇੰਦਰ, ਦੇਵਤੇ, ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਖੋਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਜਿਵੇਂ ਮਟਕੇ ਦੇ ਅੰਦਰਲੀ ਠੰਡ ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਰਣੈ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ, ਇਸ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹੈਰਾਨੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੁਆਰਾ ਬਣੇ ਸਰੀਰਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ ਦੀ ਚਮਕ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਨੌ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਤੋਂ ਪਰੇ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਚੇਤਨਾ-ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਬੇਹੱਦ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਇੱਕ ਐਸੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦੌੜਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਜਾਂ ਅੰਤ ਨਹੀਂ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਗਰੁੜ ਤੋਂ ਵੀ ਤੇਜ਼, ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਉਥੇ, ਅਣਗਿਣਤ ਵਿਸ਼ਵਾਂ ਦੇ ਅੰਡੇ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਲ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅੰਡੇ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੀਮਾ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਕੀੜਾ ਫਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਆਦਿ ਦੇ ਚਮਕਦਾਰ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਧਰਤੀ-ਚਕ੍ਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ। ਉਸ ਚਕ੍ਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਪੁਸ਼ਪਗੁਪਤ ਦੇ ਲਾਸ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ; ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਮਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਲਾਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲਿਆ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੰਧੂ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਇਹ ਹੀਰਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਹੁਣ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚੀ ਹਾਂ; ਧੰਨ ਹਾਂ ਮੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੋਹਣੀ ਚੰਵਲ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਝਲਣ ਲੱਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਆਪਣੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਚਕ੍ਰ ਨਾਲ ਚੰਦ ਨੂੰ ਝਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨੌਕਰ, ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਜਾਗਦੇ ਰਾਜਾ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪੁੱਛਣਗੇ: “ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਕਿਵੇਂ ਆਏ ਹੋ, ਤੇ ਕਿਸ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ?” ਉਹ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਕੁੜੀ, ਤੇ ਉਹ ਨੌਕਰ—all ਇਕੱਠੇ—ਚੇਤਨਾ-ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਣਗੇ। ਮਹਾਨ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ, ਉੱਚੇ ਨਿਯਮ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਐਸਾ ਜਾਣ ਲੈਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਪਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਕੁਦਰਤੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਥੀ ਹੈ, ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਰਾਣੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਨੌਕਰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮੇਰਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਤੂੰ, ਮੈਂ, ਤੇ ਉਹ—ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਅਟੁੱਟ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣ ਲੈਣਗੇ; ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਪਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਈ, ਜਦ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ? ਲੀਲਾ, ਤੂੰ ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਬੋਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਜਾਗੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਰਛਾਂਵਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ। ਮੂਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ, ਨਿਯਤੀ ਜਾਗੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸੱਚ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਾਲ ਮਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਬੱਚਾ ਭੂਤ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਫੜੀ ਹੋਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਅਨੁਭਵ ਉਸ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਹ ਵਿਚਾਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ? ਜਦ ਤੱਕ ਅਪਵਾਦ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਚੰਦ ਦੀ ਠੰਡੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ? ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ “ਮੈਂ ਇਹ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਚਲਾਏ ਨਹੀਂ,” ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਯਕੀਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਫੜ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵਿਵੇਕ, ਜਾਂ ਗੁਣ ਜਾਂ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ, ਕੋਈ ਸਿਰਫ਼ ਗੁਣਵਾਨ ਸਰੀਰ ਰੱਖ ਕੇ ਉੱਚੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੀ ਪੱਤੀ ਅੱਗ 'ਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਹੀ ਸੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਐਸਾ ਹੀ ਇਹ ਸਰੀਰ, ਚਾਹੇ ਦੇਵੀ ਹੋਵੇ, ਮਿਲਦੇ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੀ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਵਧਾਈ ਦੀ ਹੱਦ ਹੈ: ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ “ਮੈਂ ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਹਾਂ,” ਉਸ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੱਸੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੈ—ਉਹ ਸੱਪ ਦੇ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ, ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਕੋਈ ਕਰਤੱਬ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਜੋ “ਇਹ ਮਰਾ ਹੋਇਆ ਹੈ” ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਝੂਠਾ ਹੈ; ਇਹ ਪੁਰਾਣੀ ਆਦਤ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੁਆਰਾ ਵੇਖੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ, ਸੰਸਾਰ-ਭਰਮ ਆਸਾਨ ਹੈ; ਪਰ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ, ਐਸੀਆਂ ਆਦਤਾਂ—ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਦਿ—ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਸਾਰ-ਚਕ੍ਰ ਬਾਹਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਹਨ, ਨਾ ਦਿਖਦੇ, ਨਾ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਦਾ ਚਕ੍ਰ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਜਾਣਨਯੋਗ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉੱਚੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਤਿਵਾਹਿਕ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਨਹੀਂ। ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਝੂਠੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਭਰਮ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਲੋਕ ਸਥਿਰਤਾ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਰਛਾਂਵਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ। ਲੀਲਾ, ਜੋ ਜਾਣਨਯੋਗ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉੱਚੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕਥਾ ਗਿਆਨ, ਚੇਤਨਾ, ਤੇ ਅਸਲ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਭੇਦ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ।