ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਸਿੰਧੁਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਨਗਾਰੇ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਹੋਈ ਕਿ “ਇੱਕ ਛਤਰੀ ਵਾਲੇ ਸਮਰਾਟ, ਰਾਜਾ ਸਿੰਧੁਦੇਵ ਦੀ ਜੈ ਹੋ!”। ਸਿੰਧੁਦੇਵ ਆਪਣੀ گردਨ ਉੱਚੀ ਕਰਕੇ, ਮਾਣ ਨਾਲ, ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਐਸਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਜੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਨਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਨੁ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੱਲ ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਅਸਥਬਾਲਾਂ ਤੋਂ ਖਜ਼ਾਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਗਦੇ ਹੋਣ। ਫਿਰ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹਰ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਲਈ ਨਿਯਮ, ਨਿਸ਼ਾਨ ਤੇ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਜਲਦੀ ਹੀ, ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ, ਜਿੰਦਗੀ ਤੇ ਮੌਤ, ਇੱਜ਼ਤ ਤੇ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਵਿੱਚ, ਐਸੀ ਵਿਵਸਥਾ ਆ ਗਈ ਜਿਵੇਂ ਧਰਮਰਾਜ ਯਮ ਦੁਆਰਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਉਪਦ੍ਰਵ ਤੇ ਉਲਝਣਾਂ ਠੰਢ ਪੈ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਹਾਲਾਤ ਆਪਣੀ ਠੀਕ ਲੀਕ ਤੇ ਆ ਗਏ। ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਉਹ ਖੇਤਰ, ਛੇਤੀ ਹੀ, ਦੁੱਧ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਮਧੁਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਚੜ੍ਹਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਹਿਰਾਂ ਠੰਢ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਵਾ ਚਲਣ ਲੱਗੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਿੰਧੁ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤੇ। ਹਰ ਪਾਸੇ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਬੇਚੈਨੀ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਝੋਕੇ ਫੈਲ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਲੀਲਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਇਕ ਸਾਹ ਉੱਤੇ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਮਾਂ, ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਹੁਣ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੀਲਾ ਵੀ ਹੁਣ ਨਿਸ਼ਚੇਤ ਹੋਈ ਖੜੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਅੰਗ ਹਿਲਦੇ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਇਹ ਨਾਇਕ ਦੀ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਵੇਗੀ—ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਅੰਬਿਕੇ, ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਉਥੇ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਾਂਗੇ ਜਿੱਥੇ ਸਾਨੂੰ ਜਾਣਾ ਹੈ?” ਲੀਲਾ ਆਖਦੀ ਹੈ, “ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਕੰਮ, ਜੰਗ ਜਾਂ ਰਾਜ ਦੀ ਉਲਝਣ, ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧੀਮੀ ਹੀ ਹੋਂਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਵੀ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਨਾ ਰਾਜ ਰਹਿੰਦਾ, ਨਾ ਧਰਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੁਪਨੇ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ, ਲਾਸ਼ ਦੇ ਕੋਲ, ਇਹ ਜਗਤ ਤੇ ਰਾਜ, ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਦੀ ਜਿੰਦ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਦਰਲਾ ਕਮਰਾ ਤੇਰਾ ਘਰ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।” “ਇਹ ਵੱਡਾ ਉਪਰਾਲਾ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਹੈ; ਤੂੰ, ਮੈਂ, ਤੇ ਇਹ ਸਾਧਨ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਪਹਾੜੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਅਸਮਾਨੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਆਪਾ ਕਦੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਮੰਡਪਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਅੰਦਰ ਸਿਰਫ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਤੱਕ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਭਟਕਣ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭਟਕਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ ਅਜਨਮਾ ਹਾਲਤ ਹੀ ਹੈ।” “ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਮੂਲ ਹੈ, ਉਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਉੱਤਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਜਾਣ, ਜੋ ਨਾਸ ਤੇ ਉਤਪੱਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਚਾਲ ਵਿੱਚ, ਅਪ੍ਰਗਟ, ਸ਼ਾਂਤ, ਆਦਿ ਤੇ ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਮੰਡਪ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵਕ ਆਪੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਉਥੇ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਨਾ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਰਚਨਾ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਜਗਤ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਅਜਨਮਾ ਹੈ।” “ਸਭ ਕੁਝ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਖਾਲੀਪਨ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ, ਕੰਧਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਵੱਡੀ ਨਗਰੀ ਨਹੀਂ। ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਜੋ ਹੀਰੇ ਵਾਂਗ ਸਖ਼ਤ ਸਮਝੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਰੇਕ ਸੁੱਖਮ ਅਣੂ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਰੂਪ ਵਾਂਗ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕੇਲੇ ਦੇ ਪੱਤੇ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਐਸੇ ਹੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਰੇਕ ਅਣੂ-ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ, ਹੋਰ ਵੰਡ ਕਰਕੇ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਪਦਮਾ ਰਾਜਾ ਲਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਪਿਆ ਹੈ।” “ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਤੇਰੀ ਸਹਪਤਨੀ ਲੀਲਾ ਤੈਥੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ; ਜਦ ਇਹ ਦੂਜੀ ਲੀਲਾ, ਤੇਰੀ ਹੀ ਰੂਪ, ਤੈਥੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਪਦਮਾ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਕੋਲ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਉਥੇ ਕਿਵੇਂ ਗਈ, ਉਥੇ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ, ਤੇ ਪਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣੀ, ਇਹ ਵੀ ਦੱਸ। ਉਥੇ ਔਰਤਾਂ ਕਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੀਆਂ ਜਾਂ ਗੱਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਘਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਸਨੀਕ ਕੌਣ ਹਨ, ਇਹ ਵੀ ਦੱਸ।" "ਤੂੰ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਲੀਲਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਜੋ ਵੇਖਣ ਤੇ ਨਾ ਵੇਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਨਾਲ ਮੁਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਆਪਣੀ ਝੀਲ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਉਹ ਇਲਾਜ਼ਨ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਿਆ ਸੰਸਾਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਜੰਗ ਮਾਇਆ ਦੀ ਜੰਗ ਹੈ; ਇਹ ਲੋਕ ਮਾਇਆ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹਨ; ਮੌਤ ਵੀ ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਭਟਕਣ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਹੈ। ਇਸ ਭਟਕਣ ਦੀ ਲੜੀ ਰਾਹੀਂ ਲੀਲਾ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਬਚਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਤੇ ਉਹ, ਦੋਵੇਂ ਸੁਪਨਾ ਹੀ ਹੋ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ। ਐਸੇ ਹੀ, ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਆਪ ਵੀ; ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਚਮਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਐਸਾ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ 'ਵੇਖਣ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਲੀਲਾ ਤੇ ਤੂੰ, ਦੋਵੇਂ ਇਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹੋ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਸਭ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਪੋ-ਆਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।" "ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਪਰਮ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਣੀ ਮੋਹਕ ਹਾਸੇ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੇਡੀਆਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਨਵੇਂ ਯੌਵਨ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੇ ਰਵੱਈਆ ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੋਇਲ ਦੀ ਕੂਕ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਨਾਲ ਆਲਸੀ ਤੌਰ ਤੇ ਤੁਰਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਾਲੇ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਗੋਲ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਸਲ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।