ਹੇ ਦੇਵੀ, ਵੇਖੋ—ਸਾਡਾ ਪਤੀ ਨਰਸਿੰਘਾ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੈਤ ਸਿੰਧੂ, ਜਿਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਬਹੁਤ ਮਜਬੂਤ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਣਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਤੂਫਾਨੀ ਹਵਾ ਝੀਲ 'ਤੇ ਗਰਜਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸੀਨੇ ਤੋਂ ਖੂਨ ਬਾਹੁਣ ਲੱਗਾ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੀਖੇ ਤੀਰਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜੀ। ਅਫਸੋਸ, ਕਿੰਨਾ ਭਿਆਨਕ! ਸਿੰਧੂ ਲਈ ਰਥ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦਾ। ਪਰ, ਦੇਵੀ, ਉਸ ਦਾ ਰਥ ਗਦਾ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਕਿਸੇ ਘੁੰਮਦੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਵੱਡੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਪਤੀ, ਜੋ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹਣ ਲਈ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਸੁੱਟੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੋਹਕਤਾ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਰਥ ਤੇ ਛੇਤੀ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ—ਦੇਖੋ, ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਅਫਸੋਸ! ਸਿੰਧੂ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਰਥ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਂਦਰ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਜਾਂ ਟਾਹਣੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਵੇਖੋ, ਮੇਰਾ ਪਤੀ, ਜਦ ਉਹ ਚੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਕੰਧੇ 'ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਚੋਟ ਲੱਗੀ, ਤੇ ਲਾਲ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਉਸ ਦੇ ਰੂਹ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਚਮਕਦਾ ਨਿਕਲਿਆ। ਅਫਸੋਸ! ਸਿੰਧੂ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪੈਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਦਰੱਖਤ ਨੂੰ ਆਰੀ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਫਸੋਸ, ਮੈਂ ਮਰੀ, ਮੈਂ ਸੜੀ, ਮੈਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ; ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦੇ ਗੋਡੇ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਡਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਲ੍ਹਾੜੀ ਨਾਲ ਕੱਟੀ ਹੋਈ ਲਤਾ। ਵਿਦੁਰਥਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਗੋਡੇ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਤੇ ਛੇਤੀ ਰਥ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਦਰੱਖਤ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਕੱਟੀਆਂ ਹੋਣ। ਜਦ ਉਹ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਥਚਾਲਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਥ 'ਚ ਲੈ ਗਿਆ; ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਘੋੜੇ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ 'ਤੇ ਚੋਟ ਮਾਰੀ। ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਅੱਧੀ ਕੱਟੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਘੋੜਾ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਰਥ 'ਚ ਮਹਲ 'ਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਘਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ, ਵਿਦੁਰਥਾ ਦਾਖਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੱਖੀ ਵਾਂਗ ਨਸ਼ਾ-ਵਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਤੇ ਜਲਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪਤਲਾ, ਗਰਦਨ ਦੀ ਚੋਟ ਤੋਂ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਤਪਤ, ਕਪੜੇ ਲਾਲ ਹੋਏ, ਰਥਚਾਲਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਪਲੰਗ 'ਤੇ ਲੈਟ ਗਿਆ, ਵੈਰੀ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਚੀਕ ਉਠੀ—"ਰਾਜਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਰਾਜਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ!"—ਇਸ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਰਾਜ ਡਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਵਸਤੂਆਂ ਲੈ ਕੇ ਭੱਜਣ ਲੱਗੇ; ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਇੱਕ ਭੱਜਣ ਵਾਲਾ ਕਿਲਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਜਦ ਲੋਕ ਭੱਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਗਲੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਪਤਨੀਆਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਜਾਂ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਵੱਡਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਚੋਰੀ-ਲੁੱਟ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਨੱਚ-ਗੂੰਜ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਹੁਣ ਨਾ ਰਾਜਾ, ਨਾ ਹਾਥੀ, ਨਾ ਘੋੜੇ, ਨਾ ਗੁਪਤਚਰ, ਨਾ ਦੂਤ ਰਹੇ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੜਕਦੇ, ਖਜ਼ਾਨੇ ਖੁਲਦੇ, ਤੇ ਵੈਰੀ ਸੈਨਿਕ ਲੁੱਟੀ ਹੋਈਆਂ ਰੇਸ਼ਮੀ ਚੋਣਾਂ 'ਚ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ। ਮਹਲ ਦੇ ਆੰਗਣ 'ਚ ਮਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਆਂਤਾਂ, ਛੁਰੀ ਨਾਲ ਕੱਢੀਆਂ, ਤੇ ਚਮੜੀ ਵਾਲੇ, ਕੁੱਤਾ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ 'ਚ ਪਏ। ਆਮ ਲੋਕ ਖਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰੋਂ ਖਾਣਾ ਚੋਰੀ ਹੋ ਗਿਆ; ਬੱਚੇ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਪਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਸੋਨੇ-ਲੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਚੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਕੁਚਲੇ ਹੋਏ। ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਦੀਆਂ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖਿੱਚੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਗਲੀਆਂ 'ਚ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ ਪਏ, ਜੋ ਭੱਜਦੇ ਚੋਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਡਿੱਗੇ। ਵਫਾਦਾਰਾਂ ਦੀ ਗੱਡੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘੋੜੇ ਤੇ ਰਥ ਗੁੰਝਲ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜਾ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ। ਮਹਲ ਦੇ ਢਲਾਣ 'ਤੇ ਮਾਸਟਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਉਂਦੇ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਚਾਹਤੇ ਲੋਕ ਕੂਆਂ, ਖਿੜਕੀਆਂ, ਤੇ ਬਾਲਕਨੀਆਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਰਹੇ। ਸ਼ਹਿਰ ਜਿੱਤ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਨਾਅਰਿਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ, ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਭੀੜ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਮਜ਼ਬੂਤ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਚਾਹਤੇ ਲੋਕ ਭੱਜ ਰਹੇ, ਜਦ ਪਿੰਡਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਨੇੜਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ 'ਚ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਪਿੰਡ ਲੁੱਟੇ ਗਏ। ਸੜਕਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਚੋਰੀ ਤੇ ਰੁੱਖੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਰੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਤੇ ਦਿਨ ਦੀ ਗਰਮੀ ਵੱਡੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਤੇਜ਼, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ। ਮਰੇ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਰੋਣ, ਵਾਦ-ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ-ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਭਾਰੀ, ਅਸਪਸ਼ਟ ਗੂੰਜ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ, ਹਰ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਡੋਲ-ਨਗਾਰੇ ਵੱਜੇ, ਐਲਾਨ ਹੋਇਆ—"ਰਾਜਾ ਸਿੰਧੁਦੇਵ ਦੀ ਜਿੱਤ, ਇੱਕ ਛਤਰੀ ਵਾਲੇ ਰਾਜ ਦਾ ਸਵਾਮੀ!" ਸਿੰਧੂ, ਆਪਣੀ ਗਰਦਨ ਉੱਚੀ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਮਨੁ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਨਵੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਿੰਧੂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਆਉਣ ਲੱਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀਆਂ-ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਅਸਤਬਲਾਂ ਤੋਂ ਖਜ਼ਾਨਾ ਸਮੁੰਦਰ 'ਚ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਹਰ ਖੇਤਰ, ਹਰ ਰਾਜ ਲਈ ਨਿਯਮ, ਚਿਨ੍ਹ, ਤੇ ਹੁਕਮ ਲਗਾ ਦਿੱਤੇ। ਬਹੁਤ ਛੇਤੀ, ਹਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਜੀਵਨ-ਮੌਤ, ਆਦਰ-ਅਪਮਾਨ 'ਚ ਕਾਇਦਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਯਮ ਦੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਇਕ ਪਲ 'ਚ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਉਲਝਣ ਤੇ ਗੜਬੜ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਹਾਲਾਤ ਸਹੀ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਆ ਗਏ। ਇਲਾਕਾ, ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਛੇਤੀ ਨਰਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਦੂਧ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਚਾਨਕ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਵਾਵਾਂ ਚੱਲੀਆਂ, ਸਿੰਧੂ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਵਾਲ ਉਡੇ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਚਿਹਰੇ ਹਿਲੇ; ਹਰ ਥਾਂ, ਪਲ ਵਿੱਚ, ਹਵਾ 'ਚ ਬੇਚੈਨੀ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਗੁਣ ਲੈ ਕੇ ਫਿਰਦੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਲੀਲਾ ਨੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸਾਹ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਸੀ। "ਮੇਰਾ ਪਤੀ, ਹੇ ਅੰਬਿਕਾ, ਹੁਣ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਤੇ ਇਹ ਲੀਲਾ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਮਰੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਹਿਲਾਉਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਖੜੀ ਹੈ।