ਇਹ ਯੁੱਧ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੀਰਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਉਲਟ-ਪਲਟ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਵੱਡੇ ਗੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਦੜਕਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਤਿਆਰ ਸੀ, ਜੋ ਅਪਰਾਟ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਤੋੜਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸੀ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ ਗੋਲਾਈ, ਸੂਰਜ-ਚੰਦ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਨੂੰ ਰੋਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਵੇ। ਮੌਤ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੇ ਬਾਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਗਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਇਹ ਪਹਾੜ, ਚਕਰ ਦੇ ਅੱਧ-ਗੋਲ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਕੰਡਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਝਲਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਭੁਸੁੰਦੀ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀ-ਪੱਟੀਆਂ, ਗੜ੍ਹੇ, ਗੁੰਮ-ਗੁੰਮ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ; ਮੈਸ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ, ਅਤੇ ਬੇਹਿਸਾਬ ਕੁਲਹਾੜੀਆਂ ਨੇ ਮੈਦਾਨ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਥੇ, ਕ੍ਰੈਸਟ ਅਤੇ ਕ੍ਰੈਸਟ ਵਾਲੀਆਂ ਟੋਪੀਆਂ ਟੁੱਟ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਚੋਚਾਂ ਅਤੇ ਪੰਖਾਂ ਵਿੱਛੜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ; ਗੰਗਾ ਦੀ ਨਦੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਤੇ ਟੁੱਟ ਗਈ ਸੀ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਨਾਲ ਉੱਠੀ ਧੂੜ ਦੀ ਛਤਰੀ, ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਟਕਰ ਨਾਲ ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਚਮਕਾਂ ਨਿਕਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਧੁਨ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅੰਡੇ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਧੁਨ, ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਤਬਾਹ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਕੱਟੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਦੋ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਰੋਕਣ-ਮਾਰਣ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ ਬਲ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ, ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਖੜੇ ਸਨ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਵਿਦੁਰਥ ਨੇ ਅਗਨਿਆਸਤਰ ਛੱਡਿਆ, ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦਾ, ਰਥ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸੁੱਕੀ ਘਾਹ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗ ਜਾਵੇ। ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਯੁੱਧ ਦੀ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਖੜਾ ਸੀ, ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਯੋਧੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਲੜੇ, ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਵੀਰ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਅੱਗ ਵਾਲਾ ਹਥਿਆਰ ਰਥ ਨੂੰ ਸੁੱਟ ਕੇ ਰਾਖ ਕਰ ਗਿਆ; ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ, ਨਦੀ ਵੱਲ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ ਸ਼ੇਰ। ਨਦੀ ਨੇ, ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਅੱਗ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ ਵਰੁਣਾਸਤਰ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ; ਰਥ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਜਮੀਨ ਤੇ ਆਇਆ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਤੇ ਢਾਲ ਨਾਲ। ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਨੇੜੀ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਖੁਰ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਵੱਢ ਲਏ, ਜਿਵੇਂ ਕੌਲ ਦੇ ਡੰਡੇ ਵੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਦੁਰਥ ਵੀ, ਹੁਣ ਰਥ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਢਾਲ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਯੋਧੇ ਉਤਸੁਕ ਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ, ਗੋਲ-ਗੋਲ ਘੁੰਮ ਰਹੇ, ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੱਢਦੀਆਂ, ਆਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਂਗ, ਦੰਦ-ਦੰਦ ਪੀਸਣ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖਿਆ। ਵਿਦੁਰਥ ਨੇ ਭਾਲਾ ਫੜ ਕੇ, ਤਲਵਾਰ ਪਾਸੇ ਸੁੱਟੀ; ਭਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦਾ, ਵੱਡੀ ਆਫਤ ਵਾਂਗ। ਭਾਲਾ, ਅਟੱਲ, ਆ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਰੀ, ਜੋ ਅਪ੍ਰਿਅਤ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ, ਉਸ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਵੇ। ਉਸ ਭਾਲੇ ਦੇ ਵੱਜਣ ਨਾਲ, ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਆਈ; ਸਿਰਫ਼ ਖੂਨ ਦੀ ਧਾਰ ਨਿਕਲ ਪਈ, ਜਿਵੇਂ ਜਖਮੀ ਸੱਪ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਥੇ ਟੁੱਟਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਚੰਦ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੇਸ਼ਲੀਲਾ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਖੁਸ਼, ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਖੇਡ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਵੇਖੋ—ਸਾਡਾ ਪਤੀ ਨਰਸਿੰਹਾ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਰਾਖਸ਼ਸ ਸਿੰਧੂ, ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਗਰਦਨ ਨਾਲ, ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਖਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਭਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹਨ, ਵੱਢਿਆ ਗਿਆ। ਵੱਡੀ ਹਵਾ, ਜਿਹੜੀ ਝੀਲ 'ਤੇ ਗਰਜਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਖੂਨ ਤੀਰਾਂ ਵਾਂਗ ਧੁਨ ਨਾਲ ਵਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾ ਹਾ! ਕਿੰਨਾ ਭਿਆਨਕ! ਸਿੰਧੂ ਲਈ ਰਥ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ; ਸੋਨੇ ਦਾ, ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ, ਕੌਲ-ਘੁੰਮਣ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦਾ। ਵੇਖੋ, ਦੇਵੀ, ਉਸ ਦਾ ਰਥ ਗੜ੍ਹੇ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਘੁੰਮਦੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਮੇਰਾ ਪਤੀ, ਜੋ ਰਥ ਲਿਆ ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਆਇਆ, ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਗੜ੍ਹੇ ਨਾਲ। ਮੋਹ ਨਾਲ ਠੱਗ ਕੇ, ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ—ਵੇਖੋ, ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਹਾ ਹਾ! ਕਿੰਨਾ ਭਿਆਨਕ! ਸਿੰਧੂ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਰਥ ਨੂੰ ਹਥਿਆ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਲੰਗੂਰ ਪਹਾੜ ਜਾਂ ਡਾਲੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ। ਵੇਖੋ, ਮੇਰਾ ਪਤੀ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ, ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਵੱਜਿਆ, ਤੇ ਲਾਲ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ, ਚਮਕਦਾਰ ਖੂਨ ਵਗਦਾ। ਹਾ ਹਾ! ਕਿੰਨਾ ਡਰਾਉਣਾ! ਇਸ ਸਿੰਧੂ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪੈਰ ਵੱਢ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਦਰੱਖਤ ਆਰੀ ਨਾਲ ਵੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਹਾ ਹਾ! ਮੈਂ ਮਾਰੀ ਗਈ, ਸਾੜੀ ਗਈ, ਮਰ ਗਈ, ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ; ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦੇ ਦੋ ਗੋਡੇ ਕੌਲ ਦੇ ਡੰਡੇ ਵਾਂਗ ਵੱਢ ਦਿੱਤੇ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਲਹਾੜੀ ਨਾਲ ਵੱਢੀ ਬੇਲ, ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਵਿਦੁਰਥ ਵੀ, ਗੋਡੇ ਵੱਢੇ ਹੋਏ, ਫਿਰ ਵੀ ਵੈਰੀ 'ਤੇ ਵੱਜਦਾ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਥ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਜੜ੍ਹਾ-ਵੱਢਾ ਦਰੱਖਤ। ਡਿੱਗਦੇ ਹੋਏ, ਰਥ-ਚਲਾਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਥ 'ਚ ਲੈ ਗਿਆ; ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਤਸੁਕ ਘੋੜਾ ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ 'ਤੇ ਵੱਜਿਆ। ਗਰਦਨ ਅੱਧੀ ਵੱਢੀ ਹੋਈ, ਘੋੜਾ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਰਥ 'ਚ ਮਹਲ 'ਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਕੌਲ 'ਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਘਰ, ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਉਹ ਦਾਖਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ, ਮੱਤ ਵਾਲੀ ਮੱਖੀ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਅੱਗ 'ਚੋਂ ਨਹੀਂ ਲੰਘ ਸਕਦੀ। ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ, ਪਤਲਾ ਤੇ ਗਰਦਨ ਦੇ ਜਖਮ ਤੋਂ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਤਪਤ, ਕਪੜੇ ਲਾਲੀ ਨਾਲ ਰੰਗੇ, ਰਥ-ਚਲਾਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਛੱਡਿਆ, ਘਰ 'ਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਮੌਤ ਦੇ ਸੇਜ 'ਤੇ ਲੇਟ ਗਿਆ, ਵੈਰੀ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ। "ਰਾਜਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਰਾਜਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਵੈਰੀ ਰਾਜਾ ਦੁਆਰਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ!"—ਜਦ ਇਹ ਚੀਕ ਉਠੀ, ਸਾਰਾ ਰਾਜ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਪੂਰੀ ਜਨਤਾ, ਆਪਣੀਆਂ ਵਸਤਾਂ, ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਤ ਲੈ ਕੇ ਭੱਜ ਪਈ; ਸ਼ਹਿਰ, ਰੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਭੱਜਣ ਵਾਲਾ ਕਿਲਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਜਨਤਾ ਭੱਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਗਲੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ, ਪਤਨੀਆਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ, ਪਾਗਲ ਪੱਖੀ ਲੁੱਟ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਨੱਚ-ਨੱਚ ਕੇ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ; ਸ਼ਹਿਰ ਹੁਣ ਰਾਜਾ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਜਾਸੂਸ ਜਾਂ ਉਡਦੇ ਦੂਤਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ।