ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਯੁੱਧ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਅਚਾਨਕ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਤੀਖੀ ਹਵਾ ਚੱਲੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਹਵਾ ਇੰਨੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਸੀ ਕਿ ਵਿਦੁਰਥ ਦਾ ਰਥ ਵੀ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਿਦੁਰਥ, ਜੋ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਉਹ ਇਸ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਰਹੀ ਟਾਹਣੀ ਵਾਂਗ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਛਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਖੀਰਕਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਲਾ ਅਸਤਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਲਾ ਅਸਤਰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਹਵਾ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਭਰ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਾਵਲੀ ਸੀ, ਰੁਕ ਗਈ। ਹੁਣ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਛਾ ਗਈ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉਲਝੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਿਆਨਕ ਘੜੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਰਣਕ੍ਰਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਕਾਂਵਾਂ ਨੇ ਚੌਂਚਲ, ਚੀਕਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਜੀਬ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ ਹੜ੍ਹ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਖੜੇ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਐਵੇਂ ਲੱਗੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੇਤੁਕੀ ਬਕਬਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਹਨ। ਦਰਿਆ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਕਦੇ ਇੱਥੇ ਕਦੇ ਉੱਥੇ ਉਠ ਰਹੇ ਸਨ। ਮੈਨਾਕਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਹਾੜ ਵੀ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲਾ ਅਸਤਰ ਛੱਡਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਘਣਘੋਰ ਬੱਦਲ ਗੱਜਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬੇਅੰਤ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਉੱਤਲੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਫਲਾਂ ਵਾਂਗ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉਡਾ ਕੇ ਵੰਡ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਫਿਰ ਵਿਦੁਰਥ ਨੇ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਅਸਤਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਸਤਰ ਵਰਤਿਆ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੋਵਾਂ ਅਸਤਰ ਇਕੱਠੇ ਨਿਰਸਕ੍ਰਿਆ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਸਿੰਧੂ ਨੇ ਡਰਾਉਣੇ, ਅੰਧਕਾਰਮਈ ਦੈਤ ਅਸਤਰ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਭੂਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਉੱਠ ਖੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਜੋ ਅੰਤਹੀਣ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦਿਨ ਅਚਾਨਕ ਅੰਧਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਭੂਤਾਂ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹਨੇਰਾ ਫੈਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਸੁਆਹ ਦੇ ਸਤੰਭਾਂ ਵਾਂਗ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਜੀਬ ਹਿਲ-ਜੁਲ ਕਰਦੇ ਦਿਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੋਠੀ ਨਾਲ ਫੜਨ ਯੋਗ, ਪਰ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਕੁਝ ਦੇ ਵਾਲ ਖੜੇ, ਕੁਝ ਪਤਲੇ, ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਦੱਡੀਆਂ ਵੀ ਸਨ। ਇਹ ਭੂਤ ਪਤਲੇ, ਗੰਦੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸੁਸਤ, ਸਭ ਕੁਝ ਕਰ ਰਹੇ, ਕੁਝ ਬੁਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ। ਕੁਝ ਦਰਿੰਦੇ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਲਾਲਚੀ, ਨਿਰਦਈ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਮਾੜੇ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ, ਅਸਥਿਰ, ਖਾਲੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਚੀਕੜ ਵਾਲੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਜਾਂ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਹੇਠਾਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਕਾਲੇ-ਕਾਲੇ, ਮੁਰਦੇਆਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੁੱਤਾ-ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਮੱਤੇ ਹੋਏ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਬਚੀਕੁਚੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦੇ। ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਡਰ ਅਤੇ ਗੜਬੜ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਕਵਚ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਭੱਜ ਪਏ, ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ-ਸੰਭਲਦੇ। ਇਹ ਭੂਤ ਆਪਣੇ ਅੱਖਾਂ, ਲੱਤਾਂ, ਚਿਹਰਿਆਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਵਿਡੰਬਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ; ਆਪਣੇ ਲੰਗੋਟ ਤੇ ਕੱਪੜੇ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ, ਨੰਗੇ ਹੋ ਕੇ ਹੱਸਦੇ। ਕੁਝ ਪਖਾਣਾ ਤੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਕਰਦੇ, ਜੰਗਲੀ ਨਾਚ ਕਰਦੇ, ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਇਆ। ਜਦ ਉਹ ਆਇਆ, ਤਦ ਗਿਆਨੀ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਮੋਹਜਾਲ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਸਮਝ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਜੰਗੀ ਮਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਮੋਹਜਾਲ ਨਾਲ, ਭੂਤ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ; ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੀ, ਪਰ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਭੂਤ ਬਣ ਗਏ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੋਹਾਸਤਰ ਵਰਤਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ 'ਰੂਪ-ਬਦਲ ਅਸਤਰ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਰੂਪ-ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਸਿੱਧੇ ਤੇ ਖੜੇ ਸਨ। ਇਹ ਨੰਗੇ, ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਢੀਲੇ ਕਮਰ ਤੇ ਛਾਤੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਬੁੱਢੇ ਪਰ ਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਕੁਝ ਮੋਟੇ, ਕੁਝ ਪਤਲੇ। ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ, ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਅਜੀਬ ਕਮਰਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਪਤ ਅੰਗ ਨੰਗੇ, ਵਿਅੰਗ ਨਾਚ ਕਰਦੇ। ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਰ ਤੇ ਕੰਵਲ ਹੱਥ, ਲਾਲ-ਲਾਲ ਸਰੀਰ। ਕੁਝ ਅੱਧ-ਖਾਧ ਮਾਸ ਚੱਬਦੇ, ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਲਹੂ ਤੇ ਮੱਜਾ ਚਾਟਦੇ, ਆਪਣੇ ਕਈ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਮੋੜਦੇ-ਘੁੰਮਾਉਂਦੇ, ਚਿਹਰੇ ਉੱਪਰ-ਹੇਠਾਂ ਕਰਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥ, ਚਿਹਰੇ, ਜੰਘਾਂ, ਛਾਤੀਆਂ, ਪਾਸ਼, ਤੇ ਹੱਥ ਰਗਾਂ ਨਾਲ ਲਹਿਰਦਾਰ, ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮੁਰਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਜਦੇ, ਆਂਤਾਂ ਨੂੰ ਰੱਸੀਆਂ ਵਾਂਗ ਖਿੱਚਦੇ। ਕੁਝ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਕੁੱਤਿਆਂ, ਗੀਧਾਂ, ਉੱਲੂਆਂ ਵਾਂਗ, ਮੂੰਹ, ਜਬੜੇ ਤੇ ਪੇਟ ਦਬੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਬੇਬਸ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ। ਇਹ ਭੂਤਾਂ ਵਰਗੀ ਫੌਜ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ, ਨੰਗੀ, ਨੱਚਦੀ, ਚਿਹਰੇ, ਹੱਥ-ਪੈਰ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਉੱਠੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਜੀਭਾਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ, ਚਿਹਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਡੰਬਨਾਵਾਂ ਨਾਲ। ਹਰ ਕੋਈ ਮੁਰਦਿਆਂ ਦੇ ਢੇਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਖਿੱਚਦਾ, ਚਮਕਦਾਰ ਸਰੀਰ ਲਹੂ ਦੇ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੇ ਤੇ ਉੱਠਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੇਟ, ਹੱਥ, ਕੰਨ, ਹੋਠ, ਨੱਕ ਲਟਕ ਰਹੇ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਲਹੂ, ਮਾਸ ਤੇ ਚਰਬੀ ਦੇ ਕੀਚੜ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਦੇ। ਜਿਵੇਂ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਣ ਤੇ ਫੇਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਥੇ ਵੀ ਉਹ ਮੋਹਜਾਲ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਗੁੱਚਲ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਫ਼ੌਰਨ ਵਾਪਸ ਵੋਹੀ ਮੋਹਜਾਲ ਰਚਿਆ। ਫਿਰ, ਵੇਤਾਲ ਅਸਤਰ ਨਾਲ, ਮੁਰਦਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਕੁਝ ਬਿਨਾਂ ਸਿਰਾਂ, ਕੁਝ ਸਿਰ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੇ ਵੇਤਾਲਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਵਿੱਚ ਮਸਤ; ਹੁਣ ਉਹ ਭੂਤਾਂ ਤੇ ਵੇਤਾਲਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਾਂਗ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੀ ਫੌਜ ਉੱਠੀ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਗਿਲ੍ਹਣ ਯੋਗ ਸੀ। ਫਿਰ, ਦੂਜੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੋਹਜਾਲ ਰਚਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਇੱਕ ਦੈਤ ਫੌਜ ਬਣਾਈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਦੈਤ ਉੱਠ ਪਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਰਕ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਵਾਂਗ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਫੌਜ ਇੰਨੀ ਭਿਆਨਕ ਸੀ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤ ਵੀ ਡਰ ਗਏ। ਉਹ ਘੋਰ ਗੱਜਣੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ, ਨੱਚਦੇ ਸਿਰ-ਕਟੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਭੂਤਾਂ ਤੇ ਪਿਸਾਚਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਭੂਤੀਆ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕੰਵਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਸਨ, ਵਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਂਤਾਂ ਹਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ, ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਗਦੀਆਂ। ਵੇਤਾਲਾਂ ਦੇ ਢੋਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਚਮਕਦਾਰ ਪ੍ਰੇਤ ਰੂਪ, ਚਰਬੀ, ਮਾਸ ਤੇ ਮੱਜਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੇ; ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੂੜ ਵੇਤਾਲ, ਖੋਪੜੀਆਂ, ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਨਾਚਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਉਹ ਮੈਦਾਨ ਭਰ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੁੱਧ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਅਸੰਖ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ, ਦੈਤ ਅਤੇ ਮੋਹਜਾਲੀ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਅਸਤਰ, ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਜਾਰੀ ਸੀ।