ਚੰਦਨੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ, ਮਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਟਾਹਣੀਆਂ ਝੁਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਝੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਲਾਲ ਮੂੰਗੇ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਟਾਹਣੀਆਂ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਥੇ ਸੁਚੱਜੇ, ਚਿੱਟੇ, ਲੰਮੇ ਤੇ ਸੁਭ ਲੱਛਣ ਵਾਲੇ ਘੋੜੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਬੇਮਿਸਾਲ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਖੁਰਾਂ ਦੀਆਂ ਝੜਕਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਘੋੜੇ ਐਸੇ ਦੌੜ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹੋਣ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਪਿੱਛੇ ਸੁੱਟ ਕੇ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਪੀ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਇਹ ਰਥ, ਅੱਠ ਪੂਰਨਮਾਸੀਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਚੌਂਕਾਂ ਤੇ ਯਕ-ਪੁਛੀਆਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਅੱਠ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਿਨੌਣੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਡੋਲ ਦੀ ਗੂੰਜ ਉਠੀ, ਜੋ ਗਰਜਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗਾ ਭਾਰੀ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਟਕਰਾ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀ। ਸੁਰਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਸਤ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਉਲਲਾਸ, ਘੁੰਘਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ, ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀਆਂ ਝੜਪਾਂ ਨਾਲ ਹਵਾ ਭਰ ਗਈ। ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੀ ਟਮਕ, ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰਿਲੀ ਸੀਟੀ, ਤੇ ਜੰਗੀ ਜੰਗਿਆਂ ਦੀਆਂ ਝੜਕਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ, ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ, ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਅਪਸੀ ਨਾਅਰੇ, ਤੇ ਭਟਕਦੇ ਭਟਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਲਾਪਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਡਰਾਵਨਾ ਤੇ ਛੂਹਾਰੂ ਸ਼ੋਰ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਵਿੱਚੋਂ ਉਕਰੀ ਹੋਈ ਧੁਨੀ, ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਭਰ ਕੇ ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਜਥਾ ਉੱਠਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਧੂੜ-ਵਾਂਗ ਘੁਪ ਹਨੇਰਾ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਚੁੱਕ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਨਗਰੀ ਜਿਵੇਂ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ; ਹਨੇਰਾ ਵਧ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਧਦੀ ਹੋਵੇ। ਕਿਤੇ ਦੀਵੇਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਦਿਨ ਦੀ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਵਾਂਗ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਰਾਤ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਜੂਮ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਦੋ ਕੁਆਰੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਇਸ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਕੰਬ ਰਹੇ ਸਨ। ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀਆਂ ਝੜਪਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਉਠੀ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਪਰਾਂ ਨਾਲ ਉਡਦਾ ਹੋਇਆ, ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਜਿਵੇਂ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਧੁਨੀ ਉਠੀ, ਤੀਖੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਣੀਆਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰ, ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੇ, ਹਰੇਕ ਪਾਸੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਧੁੰਦ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਗਈ। ਹਥਿਆਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਵਾਂਗ ਭੜਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਬੱਦਲ ਗੜਗੜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਰਗਾ ਮੀਂਹ ਪਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਠੋਰ ਹਥਿਆਰ, ਗਿਦੜਾਂ ਵਾਂਗ, ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਸਨ; ਕੁਝ ਹਵਾਈ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲੇ ਹੋਏ ਧੜਕਿਆਂ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਪਰ ਜਦ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਲਪਟਾਂ ਨੇ ਹਨੇਰਾ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ, ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਨਵੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਨਰਮ ਰੋਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਜਾਪਣ ਲੱਗੀ। ਸਿਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਧੜ ਨੱਚਦੇ ਹੋਏ ਉੱਠੇ; ਦੈਤਣ-ਕੁਆਰੀਆਂ ਜੰਗ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤੀ ਕਹਾਣੀ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜ, ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਉੱਚੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਚੀਕ ਪਾ ਰਹੀ ਸੀ; ਮਸਤ ਦਰਿਆ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਥ ਜੰਗਲ ਦੇ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਸਨ; ਜੰਗ ਦੇ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਲਾਲ ਦਰਿਆ ਵਗ ਪਏ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੀਂਹ ਵਰ੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ। ਖੂਨ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਧੂੜ ਦੇ ਬੱਦਲ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਦਬ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ; ਜੰਗ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ, ਮੌਤ ਦੀ ਪੱਕੀ ਯਕੀਨ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਕੇਵਲ ਅਣਬਣੀ, ਉਲਝਣ ਭਰੀ ਜੰਗ ਦੀ ਘੁਲ-ਘੁਲ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉਠਦੀ, ਪਰ ਉੱਤੇ ਬੱਦਲ ਅਡੋਲ ਰਹੇ। ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਟਕਰ, ਜਿਵੇਂ ਚਿਤਾ ਦੀਆਂ ਮੰਜੀਆਂ ਦੀ ਰੜਕ, ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਟਮਕ ਮੀਂਹ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਟੱਕਰ ਤੀਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ; ਪਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁੱਤਾ-ਸੁੱਤਾ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਡਰਾਉਣੀ ਤੇ ਉਲਝਣ ਭਰੀ ਜੰਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਹਾਸ-ਮਜ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ, "ਦੇਵੀ, ਸਾਡਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹਾਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਉਂ? ਦੱਸ, ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ, ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਹਾਥੀ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹਨ।" ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਰਾਜਾ ਵਿਦੁਰਥਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਿੱਤ ਲਈ ਵਿਦੁਰਥਾ ਨੇ ਮੇਰੀ ਅਰਾਧਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ; ਵਿਦੁਰਥਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਚੇਤਨਾ, ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਾਣ, ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" "ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਝਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਸਿਮਰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹੀ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਆਪਣੇ ਆਪ ਗਰਮੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ; ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਦੁਰਥਾ, ਇਹ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਮੋਹ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਲਵਾਂਗੀ; ਇਸ ਲਈ ਵਿਦੁਰਥਾ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ।" "ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਵੀ, ਸਮੇਂ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਨੌਜਵਾਨ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਵੇਗਾ; ਇਸ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ 'ਸਿੰਧੂ' ਨਾਮਕ ਰਾਜਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਮਾਰ ਕੇ, ਜਿੱਤ ਕੇ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ।" ਇਸ ਵੇਲੇ, ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਗੁੱਛੇ, ਜਿਵੇਂ ਬਲੀ ਦੀ ਫੌਜ, ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਗਏ; ਨਿਸ਼ਚੇਤ ਸਰੀਰ ਸੁੱਟੇ ਗਏ, ਤੇ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜੰਗ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਮੈਦਾਨ ਦਾ ਰੂਪ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਗਿਆ; ਸੰਸਾਰ, ਕਾਲੀ ਸਿਆਹੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਪਣ ਲੱਗਾ। ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਧਾਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਉੱਚੇ ਯੋਧਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਦੀ ਚਮਕ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ, ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਭਟਕਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਪਿਆ। ਕਣਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬੇਅੰਤ ਮਣਕਾਂ ਵਿਖੇਲ ਗਈਆਂ; ਸਿਰਾਂ ਨਾਲ ਮੈਦਾਨ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਤਲਾਬ ਵਾਂਗ ਜਾਪਣ ਲੱਗਾ; ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਛਿਦਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਹਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਾਂਗ ਭਰ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਯੁੱਧ ਦਾ ਮੈਦਾਨ, ਰੌਣਕ, ਭਿਆਨਕਤਾ ਤੇ ਅਸੁਰਤਾਵਾਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ।