ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਵਿਦੂਰਥਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਪੁਰਾਣਾ ਰਾਜ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲਣਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ—ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਤੂੰ ਆਪ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਜਾਵੋਗੇ। ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ, ਤੂੰ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਤੇ ਮੰਤਰੀ, ਇੱਥੇ ਮਾਰੇ ਜਾਵੋਗੇ ਤੇ ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਮੁੜ ਦੇਹ ਧਾਰ ਲਵੋਗੇ।" ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਏ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਵਿਦੂਰਥਾ ਹਵਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਤੇ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹੀ ਰਸਤਾ ਲੰਘਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਘੋੜਾ ਇੱਕ ਰਸਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੰਟ ਤੇ ਗਧਾ ਹੋਰ ਰਸਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਾਥੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਗਲ਼ਾ ਮਦ ਨਾਲ ਭੀਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਰਸਤਾ ਚੁਣਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਿੱਠੀ ਗੱਲਬਾਤ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਇਕ ਆਦਮੀ ਜਲਦੀ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉੱਪਰ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਵੱਡੀ ਵੈਰੀ ਸੈਨਾ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਤੀਰ, ਚੱਕਰ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਗਦਾ ਤੇ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਲਾਠੀਆਂ ਵਰਗਾ ਮਾਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਉਫਾਨ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, "ਜਿਵੇਂ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪੱਥਰ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡਦੇ ਹਨ, ਐਵੇਂ ਗਦਾਂ, ਭਾਲਿਆਂ ਤੇ ਲਾਠੀਆਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਅੱਗ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਫੁੱਟਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਮਹਾਨ ਮਹਿਲ ਢਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਧੂੰਆਂ ਚੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਉੱਡਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰੜੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਤੇ ਬਾਹਰ ਵੱਡਾ ਹਲਚਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਜਣੀਆਂ, ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਮਾਰ, ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਖੀ ਚੀਕਾਂ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸੜ ਗਈਆਂ—ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਕੁਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਗ ਦੇ ਟੁਕੜੇ, ਡਰਾਉਣੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਨਾਲ, 'ਧ੍ਵਗ-ਧ੍ਵਗ' ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।" ਇਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਰਾਣੀਆਂ, ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਰਾਜਾ ਵਿਦੂਰਥਾ ਨੇ ਖਿੜਕੀ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਉੱਥਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਉਤਸ਼ੇਪਤ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉੱਤੇ ਘਣੇ, ਭਾਰੀ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਚੜ੍ਹ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਉਤਸ਼ੇਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਮਹਾਨ ਅੱਗ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਵਿਘਟਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਸਮਾਨ ਅੱਗ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਡਰਾਉਣੀਆਂ, ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਕਾਂ, ਮਹਾਨ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ, ਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁੰਦਲੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਬਣਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਆਸਮਾਨ ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਮਲ-ਪੁਖਰਾਂ ਦੀਆਂ ਭੰਵਰਾਂ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਟੂਟਦੇ ਤਾਰੇ ਤੇ ਉਲਕਾਵਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਸੜਦੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਸੈਨਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਦੇ ਢੇਰ, ਰਾਖ ਦੇ ਬੱਦਲ, ਤੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ, ਭਿਆਨਕ ਚੀਕਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜੈਸੇ ਜਗਤ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਐਵੇਂ ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਗੂੰਜਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਰਖਾ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਢੇਰ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਰਹੇ ਸਨ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਯੋਧੇ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਭੱਜਦੇ ਚੋਰ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਉਥੇ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਵਿਖਰੀ ਪਈ ਸੀ। ਨਰ-ਨਾਰੀ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਤੇ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਲੱਕੜ ਸੜਨ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਨਾਲ ਅੱਗ ਸਭ ਕੁਝ ਖਤਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਆਸਮਾਨ ਰਥਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸੂਰਜਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਗ੍ਹਾ-ਜਗ੍ਹਾ ਅੱਗ ਦੇ ਪਹਾੜ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਸੜਦੇ ਲੱਕੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ ਵੀਣਾ ਵਾਂਗ ਵੱਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਖੀ ਚੀਕਾਂ ਉੱਠ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਿਆਂ, ਰਾਣੀਆਂ ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ, ਜੋ ਚਟਾਈਆਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖੀਆਂ ਸਨ, ਅੱਗ ਨੇ ਖਾ ਲਿਆ। ਮਹਾਨ ਅੱਗ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਗੜਗੜਾਹਟਾਂ ਤੇ ਚੀਕਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਅੱਗ, ਜਦ ਈਂਧਨ ਮੁੱਕ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਅਣਗਿਣਤ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਖਾਣ ਨੂੰ ਤਰਸ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਭ ਵਿਚਕਾਰ, ਰਾਜਾ ਵਿਦੂਰਥਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਜਿਹੜੇ ਸੜਦੇ ਹੋਏ ਭੱਜਦੇ ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਵੇਖਦੇ ਚੀਕ ਪਾ ਰਹੇ ਸਨ। "ਹਾਏ! ਪਾਗਲ ਹਵਾ, ਜੋ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਹੈ, ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੋਂ ਅੰਗਾਰੇ ਸੁੱਟ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟੱਕਰਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਹਾਏ! ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੇ ਕੋਨੇ, ਜਿਹੜੇ ਹਿਮ ਵਾਂਗ ਠੰਢੇ ਹਨ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਜ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵੱਸ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਏ, ਪਿਤਾ! ਮੌਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੀ ਨਰਮ ਘਾਹ ਵਿਚ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੀ ਪੱਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗੇ।" "ਇੱਕ ਲੰਬੀ, ਘੁੰਮਦੀ, ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਧੂੰਏਂ ਦੀ ਨਦੀ ਵਗ ਰਹੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਆਸਮਾਨ ਦੀ ਗੰਗਾ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਧੂੰਏਂ ਦੀ ਨਦੀ, ਸੜਦੇ ਲੱਕੜਾਂ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਹੋਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਚੋਧ ਰਹੀ ਹੈ; ਦੇਖੋ, ਅੰਦਰ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਤੇ ਬੁੱਲਬੁਲੇ ਵਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਪਿਤਾ, ਭਰਾ, ਜਮਾਈ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਧੀ ਸੜ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਅੱਗ ਬਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖਾਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਹਾਏ! ਜਲਦੀ ਨਿਕਲੋ, ਸਰਕਾਰ, ਇਸ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ; ਇਹ ਢਹਿ ਪਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦਾ ਚੋਟੀ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।" "ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਤੀਰ, ਪੱਥਰ, ਭਾਲੇ, ਸੂਲ ਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਅੱਗ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਭਰੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਤੰਗਿਆਂ ਵਾਂਗ ਘੁੱਸ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਵਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਝੋਕੇ ਆਸਮਾਨ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਵੱਡੇ ਬੱਦਲ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਜੀਭਾਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਤੇ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਝੀਲਾਂ ਸੁੱਕ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਈਆਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਹਾਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਡਿੱਗ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਲਕਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਪੂਰਾ ਖਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।" "ਘਰੇਲੂ ਦਰੱਖਤ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਹੁਣ ਸੜ ਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਸੁੰਨੇ ਪਏ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਭ ਕੁਝ ਗਵਾ ਬੈਠਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਇਹ ਦਰਦਨਾਕ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਅੱਗ, ਧੂੰਏਂ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਚੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਵਿਦੂਰਥਾ, ਰਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ।