ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇක්ෂਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਖਿੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੁੰਦਰਥਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਛਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੁੰਦਰਥਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਭਦਰਰਥਾ ਸੀ। ਭਦਰਰਥਾ ਤੋਂ ਵਿਸ਼੍ਵਰਥਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਵਿਸ਼੍ਵਰਥਾ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਹਦਰਥਾ, ਬ੍ਰਿਹਦਰਥਾ ਤੋਂ ਸਿੰਧੁਰਥਾ, ਫਿਰ ਸ਼ੈਲਰਥਾ, ਫਿਰ ਕਾਮਰਥਾ, ਅਤੇ ਕਾਮਰਥਾ ਤੋਂ ਮਹਾਰਥਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਮਹਾਰਥਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਨੁਰਥਾ ਸੀ, ਵਿਸ਼ਨੁਰਥਾ ਤੋਂ ਕਾਲਰਥਾ, ਕਾਲਰਥਾ ਤੋਂ ਸੂਰ੍ਯਰਥਾ, ਅਤੇ ਸੂਰ੍ਯਰਥਾ ਤੋਂ ਨਭੋਰਥਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਨਭੋਰਥਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਪੂਰਨ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਰਥੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਸ ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਜੋ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਦੁਰਥਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਦੇ ਇਕੱਠ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੌਰੀ ਵਰਗੀ ਚਿੱਟੀ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਗੁਹਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਜਦ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਦਸ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ, ਰਾਜ ਉਸਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਵਿਦੁਰਥਾ ਨੇ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਅੱਜ, ਜਦੋਂ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਰੁੱਖ ਫਲਿਆ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਦੋ ਰਾਣੀਆਂ, ਜੋ ਕਈ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀਆਂ ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਸਹਿ ਰਹੀਆਂ ਸੀ, ਅਖੀਰਕਾਰ ਪਰਗਟ ਹੋਈਆਂ ਹੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਵਿਦੁਰਥਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅੱਜ ਉਸ ਨੇ ਉੱਚੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਦੱਸ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਚੁੱਪਚਾਪ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਦਮ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਏ। ਫਿਰ ਸਰਸਵਤੀ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਨੂੰ ਆਪ ਯਾਦ ਕਰ, ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ।" ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਹਿਰਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜ ਪਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਯਾਦ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਉੱਭਰ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ। ਉਸਨੂੰ ਪੂਰੀ sovereignty, ਪਿਛਲੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਖੇਡਾਂ-ਮਸਖਰੀਆਂ ਯਾਦ ਆ ਗਈਆਂ। ਜਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿਛਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਯਤਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਹਾਏ! ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਚੱਕਰ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਹੀ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਸਲੀਅਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।" "ਹੇ ਦੇਵੀਆਂ, ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਕੀ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦਿਨ ਹੀ ਲੰਘਿਆ ਹੈ? ਪਰ ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਸੱਤਰ ਸਾਲ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ: ਮੇਰੇ ਪਰਦਾਦਾ, ਮੇਰਾ ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ, ਦੋਸਤ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ—all ਯਾਦ ਹਨ।" "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮੌਤ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਾਇਆ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਆਈ, ਉੱਧਰ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਉਸੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਇਸ ਘਰ ਵਿੱਚ—ਤੂੰ ਜਾਣੇ ਜਾਂ ਨਾ ਜਾਣੇ—ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ, ਉਸ ਘਰ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਇੱਥੇ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।" "ਪਹਾੜੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਦਾ ਮਹਲ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਘਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।" "ਮੇਰੇ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ, ਤੇਰੀ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਥੇ ਹੀ ਉਸਦਾ ਰਾਜ-ਅਸਨ ਹੈ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਮਹਲ ਹੈ।" "ਉਸੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਹੀ ਤੇਰਾ ਆਪਣਾ ਘਰ ਹੈ, ਜੋ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਨੀਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸੁੱਧ ਹੈ, ਇਹ ਸੰਸਾਰਕ ਭਰਮ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵੀ ਮੇਰਾ ਹੀ ਹੈ; ਇਹ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਜੰਮਿਆ, ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਤੇ ਜਦ ਮੈਂ ਦਸ ਸਾਲ ਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਸੌਂਪ ਕੇ ਵਨਵਾਸ ਲਈ ਤਿਆਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਫਿਰ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਰਾਜ ਨੂੰ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।" "ਯਜਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ, ਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸੱਤਰ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ।" "ਹੁਣ ਇਹ ਵੈਰੀ ਫੌਜ ਆ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ; ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਲੜ ਕੇ, ਮੈਂ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਘਰ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।" "ਇਹ ਦੋ ਮਾਤਾਵਾਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਘਰ ਆਇਆ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਜਦ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਾ ਮਨਚਾਹੇ ਵਰਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਇੱਕ ਮੇਰੀ ਹੈ—ਉਹ ਗਿਆਨ ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ, ਇਸ ਦੇਵੀ ਨੇ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਕਮਲ ਨੂੰ ਖਿੜਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਜੰਮਿਆ ਹਾਂ, ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹਾਂ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਵ੍ਰਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਭਰਮ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਹਲਚਲ ਵਾਲਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਚੀਆਂ ਤੇ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ, ਲੰਮਾ ਚੱਲਿਆ ਹੈ।" "ਜਿਸ ਪਲ ਤੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ, ਉਸੇ ਪਲ ਇਹ ਗਿਆਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰ, ਇੱਕ ਭੰਵਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਲਦੀ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਧਾਰ ਇੱਕ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਜੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਭੰਵਰ ਹੋਰ ਭੰਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਜਲਾਲ, ਮਿਲਿਆ-ਜੁਲਿਆ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਵਧਦਾ ਜਾਂ ਘਟਦਾ ਹੈ।" "ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਦੇ ਪਲ 'ਚ, ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ; ਇਹ ਜਾਲ, ਭਾਵੇਂ ਅਸਲੀਅਤ ਵਿੱਚ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਪਰ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸੌ ਸਾਲ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ, ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—" "ਜਿਵੇਂ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੰਧਾਂ, ਹਾਲ ਤੇ ਕੋਠੜੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੌਕਾ-ਸਫਰ ਦੀ ਹਲਚਲ ਵਿੱਚ ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਪਹਾੜ ਦਿਸਦੇ ਹਨ—" "ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰਸਾਂ ਦੀ ਗੜਬੜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਪਹਾੜ ਨੱਚਦੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਕੱਟਦੇ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ—" "ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮਾਇਆ, ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੂਠੀ ਹੈ; ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਤੂੰ ਕਦੇ ਜੰਮਿਆ, ਨਾ ਕਦੇ ਮਰਿਆ ਹੈ।