ਜਦੋਂ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਦੂਤ ਭੇਜੇ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, “ਚਲੋ, ਹੁਣ ਇਹ ਜੰਗ ਖਤਮ ਕਰੀਏ।” ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਕਾਰਨ, ਜਦ ਉਹ ਤੀਰ-ਤਲਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਾਲ ਚਲਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਸਭ ਨੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਜੰਗ ਰੋਕਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਉੱਚੇ ਝੰਡਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਥਾਂ ਹੇਠਾਂ, ਇੱਕ ਅਟੱਲ ਯੋਧਾ ਉੱਠਿਆ। ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਤੇ ਅਡੋਲ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਪੜਾ ਲਹਿਰਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਚੰਨਣੀ ਦੀ ਲੰਮੀ ਕਿਰਣ ਵਾਂਗ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਹੁੰਉਂ ਪਾਸੇ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਸੀ ਕਿ “ਹੁਣ ਯੁੱਧ ਰੁਕ ਜਾਵੇ।” ਜਦ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਿਆ, ਤਾਂ ਨਗਾਰੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਥਮ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਨਾਸ਼ ਮਗਰੋਂ ਕਮਲ-ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਭੰਵਰ ਰੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀਆਂ ਤੀਰਾਂ ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵੀ ਸੁੱਕਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਥਮਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਭੂਚਾਲ ਮਗਰੋਂ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਦੀ ਕੰਪਨ ਜਾਂ ਹਵਾ ਰੁੱਕਣ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਥਮ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੋਹਾਂ ਫੌਜਾਂ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਹਰੇਕ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੌਜ, ਜੋ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨਾਲ ਮਥੇ ਗਏ ਦੁੱਧ-ਸਾਗਰ ਵਾਂਗ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਸੀ, ਹੁਣ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਆ ਰੁਕੀ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਦਾਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੰਞਾ ਤੇ ਡਰਾਵਨਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੌਤ ਦੇ ਖਾਲੀ ਪੇਟ ਵਾਂਗ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਅਗਸਤਿਆ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪੀਤਾ ਹੋਵੇ। ਉਥੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਲਹੂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਨਦੀ ਵਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਭੂਤੀਆ ਜੰਗਲ, ਜਿੱਥੇ ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਗਿਦੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਲਹੂ ਦੀ ਚੌੜੀ ਧਾਰ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ, ਮਦਦ ਦੀਆਂ ਪੁਕਾਰਾਂ ਤੇ ਬਚਾਅ ਲਈ ਭੱਜਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹਲਚਲ ਮਿਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਮਰੇ ਤੇ ਅੱਧ-ਮਰੇ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਹੂ ਦੇ ਝਰਣੇ ਵਗ ਰਹੇ ਸਨ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਡਰ ਤੇ ਹੜਫੜੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੰਬਦੇ ਅੰਗ ਜੀਵਤਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਬਦਲੀ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਟੁੱਟੇ ਰਥਾਂ ਨੇ ਛਤਰੀਆਂ ਦਾ ਜੰਗਲ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਲਹੂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਨਦੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਥ, ਹਾਥੀ, ਤੀਰ, ਭਾਲੇ, ਗਦਾਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਵਗ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਢਾਲਾਂ, ਛਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰੇ, ਬਚਾਅ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਝੰਡਿਆਂ, ਚਾਮਰਾਂ ਤੇ ਕਪੜਿਆਂ ਹੇਠਾਂ ਛੁਪੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਹਵਾ ਗੁੱਝੀਆਂ ਤੁਰਕਣੀਆਂ ਤੇ ਟੁੱਟੇ ਕਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸੂਰਮੇ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਤੇ ਢਾਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਮੈਦਾਨ ਕਿਰਤਾਂ, ਹਾਰਾਂ, ਬਾਂਹਬੰਦਾਂ, ਚਮਕਦੇ ਚਕਰਾਂ, ਕਮਾਨਾਂ, ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਆੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਡੋਰਾਂ ਨੂੰ ਗਿਦੜ, ਭੇੜੀਏ ਤੇ ਪੰਛੀ ਘਸੀਟ ਰਹੇ ਸਨ। ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਬਚੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਘਿਣਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਆ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਆਦਮੀ, ਲਹੂ ਦੀ ਚਿਕੜੀ ਵਿੱਚ ਅੱਧ-ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਤੜਫ ਰਹੇ ਸਨ। ਟਕਸਾਲਾਂ ਤੇ ਸੀਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿਖਰੇ ਪਏ ਸਨ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਵੱਖੀਆਂ ਲਲਾਟਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅੱਖਾਂ ਨਿਕਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਲੱਕੜਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨਾਲ ਵੱਗਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਰੋਣ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਮਰੇ ਤੇ ਅੱਧ-ਮਰੇ ਲੋਕ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ, ਰਥ, ਘੋੜੇ, ਛਤਰੀਆਂ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਵਿਖਰੇ ਪਏ ਸਨ। ਸਿਰ-ਵਿਗੜੇ ਧੜ, ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਂਗ ਉੱਠੇ ਹੋਏ, ਨੱਚ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਨੱਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਹੂ, ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਮੱਦੀ ਤੇ ਚਰਬੀ ਦੀ ਬੂ ਵਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਅੱਧ-ਸੁੱਜੇ, ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਘੋੜੇ, ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ, ਅਤੇ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਜ ਰਹੇ ਨਗਾਰੇ—ਇਹ ਸਭ ਦਰਸ਼ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਘੋੜੇ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਘਸੀਟੇ ਜਾਂਦੇ, ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰਦੇ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਤੇ ਲਹੂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਲਹੂ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ, ਹਿਕ-ਹਿਕ ਕਰਦੇ, ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਲਹਿਰ ਉੱਤੇ, ਮਾਸ ਚੀਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਵਾ ਵਿਚ ਚਰਬੀ ਦੀ ਬੂ, ਤੇ ਦਰਦ ਨਾਲ ਲਹੂ ਵਗਦਾ। ਅੱਧ-ਟੁੱਟੀਆਂ ਨੱਕਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਧੜ, ਮਰੇ ਹੋਏਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੱਸੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਦਮੀ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਵਿਖਰੀਆਂ ਪਈਆਂ। ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰੋਣ-ਧੋਣ, ਲਾਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵਗਦੇ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਆਪਣੇ ਘੱਟੇ ਗਲ ਨਾਲ ਪਈਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਆਪਣੇ ਜਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦੇ, ਲਾਸ਼ਾਂ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਗਿਦੜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਘਸੀਟੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੜਫੜੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੁੱਲਾਂ ਤੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਲਝੀਆਂ, ਕਮਲ-ਫੁੱਲ ਵਰਗੀਆਂ ਲਲਾਟਾਂ, ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਘੁੰਮਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਤੇ ਨੱਚਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਲਹੂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਨਦੀ ਉੱਚੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਮਰਨ ਵੇਲੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ, ਪਿਆਰੇ, ਮਾਵਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਧਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ, “ਹਾਏ! ਹਾਏ!” ਚੀਕਦੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਗਹਿਰੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ। ਕੁਝ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ, ਪਰ ਅੱਧ-ਮਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ; ਇਹ ਪਰਾਈ ਧਰਤੀ ਮਰੇ ਹੋਏਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਤੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਮਰਨ ਵਾਲੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਵਲੋਂ ਚਲਦੇ ਰਥ, ਦੰਦ ਲੜਣ ਜੋਗੇ ਨਹੀਂ, ਘਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਮਰਦੇ, ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਨਾਲ, ਸੂਰਮੇ ਭੱਜਣ ਲੱਗ ਪਏ; ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਘੁੰਮਣੀਆਂ ਤੋਂ ਨਿਡਰ, ਬਚਾਅ ਦੀ ਥਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਨੇਕਾਂ ਤੀਰਾਂ ਨੇ ਜਾਨ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਛੇਦ ਦਿੱਤਾ, ਦਰਦ ਤੇ ਚੀਕਾਂ, ਧੜ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਬੱਝੇ, ਕਿਸਮਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹਿਲਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਝੰਡੇ, ਛਤਰੀਆਂ, ਸੁੰਦਰ ਚਾਮਰ, ਕਮਲ—ਇਹ ਸਭ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਗਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ; ਅਸਮਾਨ ਲਾਲ ਰੰਗ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਲਹੂ-ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ। ਰਥਾਂ ਦੇ ਪਹੀਏ ਭੰਵਰਾਂ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ, ਲਹੂ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗਾ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਝੰਡਿਆਂ ਤੇ ਚਾਮਰਾਂ ਦੀਆਂ ਝੱਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ। ਕਈ ਰਥ ਉਲਟ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕੰਬਣ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਤਬਾਹ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹੀ ਦੀ ਆੰਧੀ ਨੇ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਮੈਦਾਨ ਅੰਤਕਾਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਪੀ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ; ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਾਧੂ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਤਬਾਹ ਹੋਈ ਧਰਤੀ, ਲੋਕ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਚੁੱਕੇ। ਉਥੇ ਗਿਦੜਾਂ ਦੇ ਗੋਲ, ਝੁਕੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਕਾਂਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ, ਭਾਲਿਆਂ ਤੇ ਗਦਾਂ ਨਾਲ ਮੈਦਾਨ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੱਥਰੀਲੇ ਟਿੱਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖਜੂਰਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਦਰੱਖ਼ਤ, ਲਾਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਉੱਚੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਜੰਗਲ ਬਣ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਉਮੰਗਾਂ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਵਿਨਾਸ਼, ਦਰਦ, ਤੇ ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।