ਯੁੱਧ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਅਸੰਖ ਤਾਕਤਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀਆਂ ਦਲਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਉਠਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਕ ਯੋਧੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਵਰਗਾ ਬਲ ਲੈ ਕੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਤੇਜ਼ ਹਮਲੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਥਮ ਗਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਵਿਚ ਉਲਝੇ ਹੋਏ, ਨਿਮਰ ਹੋ ਗਏ। ਦਸ਼ਾਰਣ ਦੇ ਪਾਸੋਂ, ਇੱਕ ਵਿਦਿਊਤ ਵਜਰੀ, ਜਿਵੇਂ ਭੈਰਵ ਦੇ ਜਾਲ ਵਾਂਗ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਕੇ, ਲਾਲ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਿਆ, ਬਿਲਕੁਲ ਵੈਤਸਤਾਂ ਨਦੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋਣ ਵਾਂਗ। ਗੁਰਜਰ ਫੌਜ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਉੱਤੇ, ਤੰਗਣ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਤੇ ਤਿੱਖੀਆਂ ਭਾਲਾਂ ਨੇ ਗੁਰਜਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਹਥਿਆਰ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਵਰ੍ਹਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਧਾਰ ਵਗਦੀ ਹੋਵੇ, ਫੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰ ਗਏ, ਮੱਛੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੀ ਧਾਰ ਵਾਂਗ। ਆਭੀਰ ਜਥਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁਸੁੰਡੀਆਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਕਾਲੀ, ਭਿਆਨਕ ਉਡਾਣ ਨੇ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਵੈਰੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿੱਗ ਪਏ ਜਿਵੇਂ ਹਰਾ ਚਾਰਾ ਖਾਂਦੀਆਂ ਗਾਈਆਂ ਢਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੰਗਣਾ ਨਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਨੰਗ ਧੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਸੀ, ਗੌੜ ਫੌਜੀਆਂ ਨੇ ਉਥੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਨਖ ਅਤੇ ਵਾਲ ਉਖੜ ਗਏ। ਤੰਗਣਾ ਦੇ ਯੋਧੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਤੇ ਕੱਟਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਨਾਲ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਵਰਗੇ ਭਿਆਨਕ ਗਿੱਧ ਤੇ ਚੀਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਸ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਗੌੜ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਲਲਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਲਟ-ਪਲਟਾਂ ਨੇ ਗੰਧਾਰ ਦੀਆਂ ਗਾਈਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਗਿਣੀਆਂ ਜਾਂ ਮਾਪੀਆਂ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਪਲਾਇਨ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮੰਡਲੀ, ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੀ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਯੋਧਿਆਂ ਲਈ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਘੂਪ ਹਨੇਰਾ ਬਣ ਗਈ। ਹਥਿਆਰ, ਜੋ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਣ ਵਰਗੇ ਸੁੰਦਰ ਸਨ, ਹਿਮਸ਼ਿਖਰਾਂ ਉੱਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ ਵਿਖਰੇ ਪਏ, ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਲਾਈਨ ਵਰਗ। ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਉੱਠੀ, ਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਜਿਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਖੁਦ ਉੱਤਲ-ਪੁੱਤਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਅਸਮਾਨੀ ਜੰਗਲ ਚਿੱਟੇ ਛਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਸੌ ਚੰਦਾਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ, ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਟੱਡੀਆਂ ਜੋ ਟਿਡਾਂ ਵਾਂਗ ਸਨ, ਤੇ ਭਾਲਾਂ ਜੋ ਕਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਬਿਲਾਂ ਵਿਚ ਘੁਸਦੀਆਂ, ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੇਕਯ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਾਜ਼ੀਆਂ, ਬਗਲਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਣਮਾਲਾਵਾਂ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਉਹ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਰੌਲਾ, ਜਿਵੇਂ ਉੱਤਮ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ, ਹਿਮਾਲਾ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਲਾਸਤਾ ਵਿੱਚ ਪਾ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਹੋ ਗਏ। ਬੰਸ, ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਦਯਾ-ਰੂਪੀ ਪਰਾਂ ਨਾਲ ਝਟਕੇ ਗਏ, ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਹੋ ਗਏ, ਧੂੜ ਵਾਂਗ ਉਡ ਗਏ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਪਾਗਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਨੰਦਨ ਦੇ ਆਨੰਦ-ਦਾਤਾ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਚਾਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਪੋਸ਼ਾਕਾਂ ਤਿਆਗ ਕੇ ਨੱਚਣ, ਹੱਸਣ ਤੇ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਘੁੰਘਰੂਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਉਠੀ, ਜਦ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਪਈ, ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡਦੀ ਧੂੜ ਬਣ ਗਈ। ਕੌਰਵ, ਸ਼ੈਵ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਭਾਲਾਂ ਨਾਲ ਚੂਰ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਮੁਰਦਿਆਂ ਵਾਂਗ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ। ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ, ਵੀਰ ਫੌਜ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਨਾਲ ਕੰਬ ਗਿਆ। ਉੱਡੇਹਕਾ ਦੇ ਯੋਧੇ, ਮਸਤ ਕਾਸ਼ੀ ਫੌਜੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੰਦਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਭਾਲਾਂ ਨਾਲ, ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਕਮਲਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ। ਬ੍ਰਹਮਵਾਸੰਤਕ ਦੀ ਫੌਜ ਘੁੰਮਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟੀ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਲੱਕੜਹਾਰੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਰੀ ਨਾਲ ਡਾਲ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਭੋਕਕਣਕਾ ਦਾ ਜੰਗਲ, ਜਠਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਹਾਡੀਆਂ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਜਦ ਉਹ ਡਿੱਗਿਆ, ਭਦ੍ਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹਾਥੀ, ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਵੱਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਲਝ ਕੇ, ਅਣਜਾਣੇ ਹੀ ਸੜ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕਾ ਬਾਲਣ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਗਰਤ ਦੇ ਯੋਧੇ, ਜੰਗ ਦੇ ਭਵੰਡਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ, ਘਾਹ ਦੇ ਤਿੰਨੇ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉਡਾ ਕੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਏ। ਮਗਧ ਦੇ ਜੋਧੇ, ਜੋ ਪਹਾੜੀ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੇ ਹਵਾ ਰਹਿਤ ਜਿਹੇ ਸੀ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਹਾਥੀ ਚਿਕੜ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਹਨੂ ਨੇ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਖੋਹ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਰਾਹ ਵਿਚ ਪਏ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਾਕਤ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੋਸਲ, ਪੌਰਵਾਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੇ, ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਗਦਾ, ਭਾਲਾ, ਤੀਰ, ਅਤੇ ਜੈਵਲਿਨ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ-ਅੰਗ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਉਹ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਲਾਲ ਮੰਝਣੀ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ, ਰਕਤ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭੱਜਦੇ। ਲੋਹੇ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਰਖਾਵਾਂ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਭੰਭਰਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ। ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਬੱਦਲ, ਮੀਂਹ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਤੀਰ-ਝਾਗ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਰੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਖਾਂ ਲੱਗੀਆਂ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਰਜਦੇ ਤੇ ਕੰਬਦੇ। ਪੁਰਾਣੇ ਜੰਗਲ, ਆਪਣੇ ਜੀਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਖਿੱਚੀ ਹੋਈਆਂ ਨਾਜ਼ੁਕ ਤੰਦਾਂ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਰਥਾਂ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹੀਏ ਖੜੇ ਸਨ, ਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਦੱਬੇ ਜਾਂ ਉੱਠੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਜੰਗਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਸਾਲ ਤੇ ਤਾਲ ਦੇ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਝਾੜ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਛੜ ਗਈਆਂ, ਜੰਗਲੀ ਟਹਿਣੀਆਂ ਵਾਂਗ ਉੱਠੀਆਂ। ਸੁੰਦਰ, ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤਾਂ, ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਉਪਵਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋਈਆਂ, ਸੂਰਮਿਆਂ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਜੰਗਲ, ਯੋਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲਲਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਭੜਕ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ-ਅੰਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜ ਗਿਆ। ਕਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਹੁਣਾਂ ਨੇ ਛੀਨ ਲਏ, ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਕਰਣ ਤੇ ਦਸ਼ਾਰਣ ਵੱਲ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਭੱਜ ਗਏ। ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਯੋਧੇ, ਤਾਜਿਕਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਰੰਗ ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਗੁਆ ਬੈਠੇ, ਤੇ ਸੁੱਕੀ ਝੀਲ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮੁਰਝਾ ਗਏ। ਤੀਰ, ਭਾਲੇ, ਸੂਲ ਤੇ ਗਦਿਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਨਰਕ 'ਕਾਰਕੋਟ' ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੇ ਗਏ। ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਯੋਧੇ, ਜੋ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੁਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਬਿਲਕੁਲ ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਗੇ ਗੁਣ ਬੁਰਿਆਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਹੋ ਜਾਣ। ਦ੍ਰਾਵਿੜ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਵਟ-ਵ੍ਰਿਖਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਡ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਤੋੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਜਥੇ ਦੀ ਵਖਰੀ ਤਕਦੀਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਗਾਥਾ, ਹਿੰਸਕ ਤੇ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰੀ।